1
B GIÁO DCĐÀO TO
ĐI HC ĐÀ NNG
BÙI TH M L
NGHIÊN CU CHIT TÁCH PHM NHUM
MÀU ANNATTO THEO Đ CHÍN
CA HT ĐIU NHUM GIA LAI
Chuyên ngành: Hóa hu cơ
Mã s: 60 44 27
TÓM TT LUN VĂN THC SĨ KHOA HC
Đà Nng - Năm 2012
2
Công trình ñưc hoàn thành ti
ĐI HC ĐÀ NNG
Ngưi hưng dn khoa hc: GS.TS. ĐÀO HÙNG CƯNG
Ph n bi!n 1: TS. TRNH ĐÌNH CHÍNH
Ph n bi!n 2: PGS.TS. Đ"NG MINH NHT
Lun văn ñưc bo v trưc Hi ñng chm Lun văn tt
nghip thc sĩ khoa hc hp ti Đi hc Đà Nng vào ngày 30
tháng 11 năm 2012
* Có th tìm hiu lun văn ti:
- Trung tâm Thông tin - Hc liu, Đi hc Đà Nng
- Thư vin trưng Đi hc Sư phm, Đi hc Đà Nng
3
M Đ$U
1. LÝ DO CHN Đ TÀI
T rt xa xưa, ông ta ñã bit dùng nhiu loi cây trong
t nhiên ñ cha các bnh him nghèo, ñ nhum màu trong thc
phm va làm ñp món ăn, va tăng giá tr dinh dưng trong ñó
cây ñiu nhum [1].
Ngày nay, khi ñi sng ca ngưi dân phát trin thì giá tr
ca thc phm không ch dng giá tr dinh dưng còn bao
hàm c giá tr thm m vn ñ an toàn cho ngưi s! d"ng. Đ to
cho thc phm tính cm quan cao v phương din màu s$c, hin
nay ngành công ngh thc phm ch yu s! d"ng cht màu t%ng hp
(m&c mt s cht màu ñưc phép s! d"ng). Tuy nhiên, vn ñ
an toàn ñi vi s'c kho( ca con ngưi v)n b ñe da bi s hình
thành các sn phm ph" bt li. M&c khác, các cht màu thc phm
hin nay ch yu ñu ñưc nhp t nưc ngoài vi giá thành cao nên
hiu qu kinh t b hn ch.
Cây ñiu nhum ñưc trng rt ph% bin Vit Nam. Cht
màu bixin -thành ph*n chính ca ht ñiu nhum không ch cho màu
s$c ñp, hp d)n còn nhiu tính cht quý báu như kh năng
chng ung thư, làm du gan, làm cân b+ng kéo dài ch'c năng gan
ñi vi bnh viêm gan, rt tt vi bnh cao cholesterol, tác d"ng
chăm sóc da, chng tác ñng ca tia t! ngoi, li tiu… [26].
Xut phát t nhu c*u s! d"ng cht màu ñ, trong thc phm
din tích trng cây ñiu nhum rt ln trong nưc, chúng tôi chn
ñ tài “Nghiên cu chit tách phm nhum màu annatto theo ñ
4
chín ca ht ñiu nhum Gia Lai” nh+m 'ng d"ng rng rãi hơn
na cht màu t nhiên trong thc phm góp ph*n phát trin cây
công nghip nưc ta.
2. Đ%I TƯ&NG VÀ PHM VI NGHIÊN CU
Chúng tôi s! d"ng ht ñiu nhum ñưc hái ti thành ph
Pleiku – Gia Lai và dch chit t ht ñiu nhum này.
3. MC ĐÍCH NGHIÊN CU
M"c ñích chính ca ñ tài ñưa ra hai quy trình chit tách
phm màu annatto t ht ñiu nhum và xác ñnh m lưng phm
màu ln nht thu ñưc nh+m thay th cht màu t%ng hp s! d"ng
trong ch bin mt s sn phm thc phm .
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CU
4.1. Nghiên c(u lý thuy)t
- Thu thp, t%ng hp, phân tích c tài liu, tư liu trong
ngoài nưc v ñ&c ñim hình thái thc vt, thành ph*n hóa hc, tác
d"ng dưc lý ca ht ñiu nhum.
- T%ng hp tài liu v phương pháp chit tách c hp cht
thiên nhiên.
4.2. Nghiên c(u th*c nghi!m
- Phương pháp ly m)u, thu hái và x! lý m)u.
- Phương pháp phân tích trng lưng ñ xác ñnh các thông
s hóa lý và xác ñnh các ñiu kin chit ti ưu.
- Phương pháp phân hy m)u phân tích (tro hóa m)u).
- Phương pháp chit chưng ninh trong dung môi nưc
dung môi NaOH.
5
- Phương pháp vt lý: quang ph% hp th" nguyên t! (AAS)
ñ xác ñnh hàm lưng mt s kim loi n&ng trong m)u tro hoá,
quang ph% hp th" phân t! UV-VIS ñ kho sát bưc sóng hp th",
quang ph% hng ngoi IR ñ xác ñnh các nhóm nguyên t! trong
hp cht ñưc phân tích.
5. Ý NGHĨA KHOA HC VÀ TH+C TI,N CA Đ TÀI
T ni dung nghiên c'u ñưc ñ ra trong lun văn, chúng tôi
thu ñưc nhng thông tin ý nghĩa khoa hc v ht ca mt loi
cây ñưc trng ph% bin nưc ta: thit lp ñưc quy trình công
ngh chit ti ưu phm màu annatto t ht ñiu nhum, mt s ch
tiêu vt ca ht ñiu nhum, ñnh danh mt s thành ph*n trong
dch chit loi qu ñiu nhum cho hàm lưng phm màu annatto
cao nht ñ xác ñnh thi ñim có th thu hoch qu.
6. C-U TRÚC CA LUN VĂN
Lun văn gm 69 trang. Toàn b lun văn 13 bng, 26
hình v-ñ th trình bày các kt qu nghiên c'u.
Kt cu bao gm:
M ñ*u
Chương 1. T%ng quan
Chương 2. Nguyên liu và phương pháp nghiên c'u
Chương 3. Kt qu và tho lun
Ph*n kt lun và kin ngh
Tài liu tham kho
6
CHƯƠNG 1. T.NG QUAN
1.1. GI/I THIU VY ĐIU NHUM
1.1.1. Sơ lư0c v1 cây ñi1u nhu3m
Tên thưng gi: Cây ñiu nhum, cây ñiu màu, cây cà-ri
(hình 1.1).
Tên khoa hc: Bixa orellana L. (b$t ngun t tên nhà thám
him ngưi Tây Ban Nha Francisco de Orellana).
Hình 1.1. Cây ñiu nhum thi ñim ra trái non
1.1.2. Ngu4n gc c5a cây ñi1u nhu3m
1.1.3. Đ6c tính th*c v7t c5a cây ñi1u nhu3m
1.1.4. Cây ñi1u nhu3m 8 Vi!t Nam
1.2. THÀNH PH$N HÓA HC CA CÂY ĐIU NHUM
1.3. C-U TRÚC CH-T MANG MÀU
1.3.1. Công th(c phân t9
1.3.2. Công th(c c:u t;o
7
1.3.2.1. Công thc cu to ca bixin
C
HO
O
C
O O CH
3
Cis-bixin
C
HO
O
Trans-bixin
C
O
CH
3
O
1.3.2.2. Công thc cu to ca norbixin
C
HO
O
Trans-norbixin
C
OH
O
C
HO
O
Cis-norbixin
C
O OH
1.3.3. Tính ch:t c5a norbixin và bixin
1.3.3.1.Tính cht vt lý
1.3.3.2.Tính cht hóa hc
1.4. MT S% PHƯƠNG PHÁP CHIT TÁCH PHM MÀU
ANNATTO
1.4.1. Nguyên t<c chi)t tách ph=m màu annatto
1.4.2. Các phương pháp cơ b n
1.4.2.1. S trích ly cơ hc
1.4.2.2. Phương pháp kt tinh
8
1.4.2.3. Phương pháp hòa tan bng các dung môi
1.5. CÂY ĐIU NHUM TRONG Y HC
1.5.1. Đư0c s9 d>ng như m3t lo;i th o dư0c
1.5.2. Ho;t tính sinh hc c5a bixin và norbixin
1.6. NG DNG CA PHM MÀU HT ĐIU TRONG CUC
S%NG
1.6.1. Trong th*c ph=m
1.6.2. Trong ngành công nghi!p v i s0i
1.7. TÌNH HÌNH NGHIÊN CU
CHƯƠNG 2. NGUYÊN LIU PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CU
2.1. NGUYÊN LIU
Chúng tôi chn qu ñiu nhum thành ph Pleiku Tnh
Gia Lai ñ nghiên c'u. Các loi qu non già có trên cây ñưc thu
hái 4 ñt theo ñ tu%i: m)u 1 (30/7/2012), m)u 2 (13/8/2011), m)u 3
(5/9/2011), m)u 4 (3/10/2011).
Hình 2.1. Cây ñiu nhum Gia Lai
2.2. XD LÝ NGUYÊN LIU BAN Đ$U
2.1.1. Phân lo;i qu ñi1u nhu3m
9
Qu ñiu sau khi hái v ñưc chúng tôi phân loi như sau:
- M)u 1 - qu ñiu nhum non: nhng qu v, màu xanh
hơi ñm, v, mm và giòn.
- M)u 2 - qu ñiu nhum hơi già: nhng qu v, màu
xanh th)m, v, hơi c'ng hơn và hơi khó bm.
- M)u 3 - qu ñiu nhum già: là nhng qu ñiu nhum có v,
màu nâu, v, c'ng và khó bm.
- M)u 4 - qu ñiu nhum chín: qu ñiu nhum v, màu
nâu ñen, ñen, v, rt c'ng, khó bm thưng b n't (hình 2.2).
Hình 2.2. Mu qu ñiu nhum ñưc hái theo ñ chín ca qu
2.1.2. Phân lo;i h;t
S phân loi 4 m)u như trên theo hình dng và màu s$c ca v,
qu ñ chính xác không cao nên chúng tôi tin hành phân loi li
mt l*n na theo cách phân loi ht bên trong qu ñiu nhum:
dùng tay bóp ñôi các qu ñiu nhum ri phân chia các qu theo bn
loi như sau (hình 2.3):
- M)u 1-1 - ht ñiu nhum non: màng g$n bên trong ca v,
màu tr$ng, các ht nh, ñu, thưa, màu ñ, tươi, ưt, mm, mùi hnh
1
2
3
4
10
nhân nh. Khi dùng dao lam ch( ñôi ht thì thy cơm bên trong ht
có màu tr$ng ñ"c.
- M)u 1-2 - ht ñiu nhum hơi già: màng g$n bên trong v,
màu hơi xám, các ht to ñu, ht màu ñ,, khô, c'ng, mùi hnh nhân
hơi nng. Khi dùng dao lam ch( ñôi ht thì thy cơm bên trong ht có
màu hơi vàng.
- M)u 1-3 - ht ñiu nhum già: màng g$n bên trong ca v,
màu xám, các ht to ñu, ht màu ñ, th)m, khô, c'ng, mùi hnh nhân
nng. Khi dùng dao lam ch( ñôi ht thì thy cơm bên trong ht
màu ñ,.
- M)u 1-4 - ht ñiu nhum chín: Màng g$n bên trong khô
màu nâu ñen, ñen, các ht ch$c và lép, màu ñ, th)m, rt c'ng, mùi
hnh nhân nng. Khi dùng dao lam ch( ñôi thì ta thy cơm bên trong
ht có màu ñ, ñm.
Hình 2.3. Mu ht ñiu nhum ñưc hái theo ñ chín ca qu
2.3. THIT B - DNG C VÀ HÓA CH-T
2.3.1. Thi)t bE - d>ng c>
2.3.2. Hóa ch:t
M
M
3
2
1
4