1
Lời giới thiệu
Việc hỗ trợ các Nhóm cùng sở thích thực hiện các tiểu dự án sinh kế, đặt ra
yêu cầu cho các cán bộ sinh kế và hướng dẫn viên cộng đồng (CF) của dự án,
không chỉ có nhưng kỹ năng thúc đẩy tốt, mà còn cần có những kỹ kiến thức, kỹ
năng sâu, rộng trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh nói chung, và sản xuất nông
nghiệp nói riêng. Tuy nhiên, do có nhiều cán bộ sinh kế và CF của dự án có chuyên
nghành đào tạo khác biệt so với yêu cầu kiến thức của dự án, nên khi tham gia dự
án, hỗ trợ cộng đồng, những cán bộ này đã phải tự tham khảo nhiều kiến thức, tự
học thêm nhiêu kỹ năng làm việc mới mà đôi khi việc tìm tài liệu thao khảo còn
gặp nhiều khó khăn.
Nhằm góp phần nhỏ bé hỗ trợ các cán bộ sinh kế và CF của dự án có thêm
tài liệu để tự nâng cao năng lực bản thân, nhóm sinh kế CPO đã sưu tầm và biên
soạn một số quy trình kỹ thuật nuôi, trồng các vật nuôi, cây trồng phổ biến nhất
trong vùng dự án để chia sẻ đến bạn đọc.
Xin lưu ý rằng những quy trình kỹ thuật này được sưu tầm ở nhiều nguồn
khác nhau. Chúng không thể đại diện cho một địa phương trong vùng dự án được.
Vì thế, không nên dùng những tài liệu này để áp dụng ngay vào thực tế sản xuất tại
địa phương. Khi cần áp dụng cho một tiểu dự án nào đó, cán bộ sinh kế và CF vẫn
cần đến liên hệ với các Phòng Nông nghiệp và PTNT, Trạm khuyến nông huyện để
lấy các quy trình tương ứng để áp dụng, vì các quy trình này đã được thiết kế chính
xác hơn với các điều kiện vụ thể của địa phương.
Hà nội, ngày 5 tháng 10 năm 2012
Nhóm sinh kế CPO
2
MỤC LỤC
PHẦN 1 - KỸ THUẬT TRỒNG LÚA .......................................................................................................... 3
PHẦN 2 - KỸ THUẬT TRỒNG NGÔ LAI TRÊN ĐẤT DỐC ..................................................................17
PHẦN 3 - KỸ THUẬT TRỒNG LẠC .........................................................................................................30
PHẦN 4 - KỸ THUẬT TRỒNG KHOAI LANG ........................................................................................36
PHẦN 5 - KỸ THUẬT TRỒNG MỘT SỐ GIỐNG ĐẬU TƯƠNG Ở CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC
......................................................................................................................................................................43
PHẦN 6 - KỸ THUẬT TRỒNG ATISO .....................................................................................................48
PHẦN 7 - KỸ THUẬT TRỒNG VÀ THU HOẠCH CÂY THANH HAO HOA VÀNG ..........................54
PHẦN 8 - KỸ THUẬT TRỒNG GỪNG .....................................................................................................58
PHẦN 9 - KỸ THUẬT TRỒNG NẤM .......................................................................................................62
PHẦN 10 – KỸ THUẬT GIEO ƯƠM VÀ CHĂM SÓC CÂY THUỐC TẮM ..........................................69
PHẦN 11 - KỸ THUẬT TRỒNG KHOAI TÂY ĐỨC ...............................................................................73
PHẦN 12 - KỸ THUẬT TRỒNG KHOAI SỌ (MÔN) ...............................................................................77
PHẦN 13 - KỸ THUẬT TRỒNG CỎ .........................................................................................................79
PHẦN 14 - KỸ THUẬT TRỒNG CÀ PHÊ.................................................................................................83
3
PHẦN 1 - KỸ THUẬT TRỒNG LÚA
Nguồn: Tài liệu của viện khoa học nông nghiệp Việt Nam (web: vaas.org.vn)
1. Chuẩn bị hạt giống, ủ, làm đất, gieo và chăm sóc mạ
a. Chuẩn bị hạt giống
Nhà nông có câu ”Tốt giống tốt má, tốt mạ
tốt lúa”. Yếu tố đầu tiên đảm bảo cho cây lúa khoẻ
cần phải có hạt giống tốt. Gieo trồng hạt giống tốt
là điều kiện cần thiết để cây lúa khoẻ. có khả năng
chống chịu sâu bệnh và vượt qua được biến động
bất lợi của điều kiện môi trường từ đó mới có thể
cho năng suất, chất lượng cao.
Để có hạt giống tốt đối với những hộ nông
dân tự làm giống phải tuân thủ quy trình sản xuất
và bảo quản giống do Bộ nông nghiệp và phát triển
nông thôn quy định.
Nếu không tự sản xuất được thì phải mua hạt
giống tại những cơ sở cung cấp giống tin cậy. Hạt
giống khỏe phải đảm bảo những yêu cầu sau:
- Hạt giống phải khô, sạch, chắc mẩy, thuần,
đúng giống, đồng nhất về kích cỡ, không bị
lẫn những hạt giống khác, không bị lẫn hạt cỏ và tạp chất, không có hạt lem,
lép và không bị dị dạng.
- Hạt giống không bị côn trùng phá hoại (sâu mọt), không mang mầm bệnh
nguy hiểm.
- Tỉ lệ nảy mầm cao, đạt 85% trở lên.
Số lượng hạt giống / đơn vị diện tích: Tuỳ theo mùa vụ và trọng lượng 1000
hạt của giống để tính lượng hạt giống cần cấy ( Trọng lượng 1000 hạt lớn, lượng
hạt giống cần nhiều hơn hạt giống có trọng lượng 1000 hạt thấp). Thông thường
lượng hạt giống cần thiết:
- Vụ xuân: 2- 2,5 kg hạt giống/ sào Bắc bộ
- Vụ mùa: 1,5- 2 kg hạt giống/ sào Bắc bộ
Lưu ý: Đối với lúa lai chỉ cần 1 kg hạt giống/ sào Bắc bộ
4
b. Ngâm ủ hạt giống
Thực hiện tốt các khâu kỹ thuật ngâm ủ hạt giống sẽ có tỷ lệ nảy mầm cao,
loại bỏ được một số loại bệnh hại và kí sinh trên hạt.
Phơi lại hạt giống: Hạt giống cần phơi lại 6- 8 giờ trong nắng nhẹ (không
phơi trực tiếp trên sân gạch hay sân xi măng). Phơi lại có tác dụng làm cho hạt hút
nước nhanh, xúc tiến hoạt động của hệ thống
men, tăng khả năng nảy mầm.
Thử tỷ lệ nảy mầm
Chọn hạt tốt, loại bỏ hạt lép lửng bằng
nhiều cách : Bằng quạt gió, sàng sảy hoặc trong
quá trình ngâm nước cần vớt hết những hạt nổi
và giữ lại hạt chìm (hạt tốt).
Xử lí hạt giống : Có thể sử dụng một
trong các phương pháp sau:
+ Xử lí bằng nước nóng 540C ( pha tỷ lệ 3 sôi 2
lạnh): Ngâm hạt vào nước lạnh 24 giờ, sau đó
đưa vào nước nóng 45- 470C trong 5 phút và cu
ối cùng là nước nóng 54- 550C trong 10 phút.
Phương pháp này đơn giản nhất, có tác dụng trừ
nấm bệnh và tuyệt trùng trên hạt, tạo cho hạt hút
nước nhanh
+ Xử lí bằng nước vôi: Hòa tan 1kg vôi sống
vào 100 lít nước, ngâm 1-2 ngày ở vụ mùa, 3-4
ngày ở vụ xuân, đãi sạch rồi ủ thúc mầm.
+ Xử lí bằng hoá chất Formalin: Dung dịch 2% phun vào hạt giống ( 5 lít dung dịch
cho 50 kg hạt giống), ủ kín 3 giờ, đãi sạch rồi thúc mầm.
(Xem thêm ở trang phòng trừ bệnh trên hạt)
Đối với hạt giống mới thu hoạch muốn gieo ngay cần áp dụng phương pháp
xử lý phá ngủ để tăng độ nảy mầm. Dùng axít nitric 0,2% (lượng dùng 100 ml dung
dịch cho 1,2- 1,4 tạ hạt giống) để xử lý phá ngủ hoặc dùng supe lân để thay thế.
5
Ngâm ủ hạt giống
Ngâm hạt: Để hạt nảy mầm cần phải ngâm hạt hút đủ độ ẩm cần thiết. Thời
gian ngâm tùy thuộc nhiệt độ, 1-2 ngày ở vụ mùa, 2-3 ngày ở vụ đông xuân. Trong
quá trình ngâm, hạt hô hấp yếm khí, thiếu ô xy làm nước chua, cần phải thay nước
mỗi ngày một lần.
Ủ thúc mầm: Sau khi hạt đã hút đủ nước, đem ủ, để hạt nảy mầm. Trong quá
trình ủ, nên định kỳ vảy nước và trộn đảo hạt để hạt nẩy mầm đều.
Khi hạt đã nhú mầm, nên xen kẽ “ngày ngâm đêm ủ” để phát triển cân đối
mầm và rễ. Vụ mùa, hè thu chỉ cần ủ nứt nanh, vụ đông xuân cần có mầm dài hơn.
c. Các phương thức làm mạ:
Tùy điều kiện đất đai và thời tiết, có thể làm mạ bằng nhiều phương pháp
khác nhau:
- Mạ dược: Là hình thức phổ biến nhất. Ruộng mạ được giữ nước, làm đất kỹ,
trang phẳng rồi lên luống, gieo hạt đã nảy mầm, giữ ẩm thời kỳ đầu sau đó
mới tưới nước cho đến lúc cấy.
- Mạ sân (mạ nền): Những năm rét nhiều ở vụ xuân, mạ dược thường chết gây
thiêu mạ, phảI khắc phục bằng làm mạ sân (Thường là vụ xuân muộn).
Xuất phát từ kinh nghiệm làm mạ Dapog của Philippin. Làm đất khô trước
khi gieo, lót giấy PE hoặc lá chuối, rải một lớp đất bột mỏng rồi gieo hạt, tưới ẩm.
Mạ Dapog gieo dày (2-2,5 Kg/m2), tuổi mạ 10-15 ngày.
Có thể cải tiến phương pháp này bằng cách trước khi gieo mầm, rảI một lớp
bùn mỏng lên sân hay lên nền đất cứng ở bờ mương, ven đường. Nếu đất xấu có thể
trộn thêm phân chuồng mục đã ủ với lân. Gieo hạt đã xử lí, ngâm ủ. Mật độ gieo từ
1,0-1,5 kg/m2 . Tưới giữ ẩm, che nilon tránh gió lạnh. Khi mạ 2,5-3 lá là nhổ cấy
được. Khi lấy mạ bứng cả mảng. Khi cấy tách thành các khóm nhỏ. Mạ sân bén rễ
nhanh, không thua kém mạ dược.
- Mạ khô (mạ đồi, mạ nương): Làm đất khô, gieo sâu 2-3 cm (hoặc chọc lỗ bỏ
hạt) dùng cào, bừa răng lấp hạt. . . ở đồng bằng, làm đất nhỏ lên luống, gieo
hạt, lấp một lớp đất bột mỏng và tưới ẩm. Loại mạ này, sau cấy bén rễ nhanh,
mọc khỏe.
