LUẬN VĂN:
Vai trò và nhiệm vụ của kiểm toán
nhà nước ở Việt Nam
Lời mở đầu
Nền kinh tế Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị
trường và từng bước tham gia hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, nền kinh tế thị
trường thường nảy sinh những tiêu cực, lạm dụng chức vụ để mưu cầu và thu lợi cá
nhân, tệ tham nhũng đã trở thành “ quốc nạn ”... gây những tổn thất to lớn về tài sản,
nguồn vốn, nguồn lực tài chính quốc gia, giảm sút lòng tin của nhân dân đối với
Đảng và Nhà nước.
Để khắc phục tồn tại trên, Nhà nước cần sử dụng tổng hợp các công cụ kiểm
tra, kiểm soát, trong đó kiểm tra tài chính được xem như là một công cụ mạnh và hữu
hiệu để hạn chế những mặt tiêu cực, tham nhũng, chi tiêu lãng phí ngân sách Nhà
nước và công quỹ quốc gia. Do đó, kiểm toán nhà nước ra đời để giúp Thủ tướng
Chính phủ thực hiện chức năng kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của các
tài và số liệu kế toán của cơ quan nhà nước, các đơn vị sự nghiệp, đơn vị kinh tế nhà
nước và các đoàn thể quần chúng, các tổ chức xã hội sử dụng kinh phí do ngân sách
Nhà nước cấp.
Sau mười năm thành lập, kiểm toán nhà nước đã đạt được những thành tựu
bước đầu rất đáng kể khẳng định được vai trò quan trọng của mình. Tuy vậy trong
quá trình hoạt động kiểm toán nhà nước Việt Nam vẫn còn không ít những khó khăn
và bất cập cần sớm có phương hướng giải quyết. Xuất phát từ tính cấp thiết vấn đề
trên nên em đã chọn đề tài: “Vai trò và nhiệm vụ của kiểm toán nhà nước ở Việt
Nam”.
Nội dung
I. Cơ sở lý luận.
1. Bản chất và sự cần thiết của kiểm toán nhà nước.
Kiểm toán nhà nước là hệ thống bộ máy chuyên môn của Nhà nước thực hiện
các chức năng kiểm toán tài sản công do các kiểm toán viên là công chức của Nhà
nước tiến hành.
Trong nền kinh tế thị trường, vai trò của kiểm toán nhà nước hết sức quan
trọng trong việc kiểm soát việc sử dụng nguồn lực tài chính công, giúp Quốc hội điều
hành, quản lý nền kinh tế có hiệu quả, bởi vì:
Thứ nhất, kiểm toán nhà nước là một trong những nhân tố góp phần đảm bảo,
duy trì tính kinh tế, tính hiệu quả trong hoạt động kinh tế. Thông qua hoạt động của
mình, kiểm toán nhà nước chỉ rõ việc sử dụng nguồn ngân sách Nhà nước trong từng
ngành, từng lĩnh vực, từng doanh nghiệp và các yếu tố cản trở tính hiệu quả các hoạt
động trong nền kinh tế. Mặt khác, kiểm toán nhà nước còn cung cấp cơ sở dữ liệu
quan trọng tin cậy để thực hiện việc phân bổ và điều hành ngân sách Nhà nước một
cách có hiệu quả, phù hợp với tình hình thực tiễn của từng ngành, từng lĩnh vực, từng
khu vực, loại trừ những khoản chi phí bất hợp lý, lãng phí gây thất thoát cho ngân
sách Nhà nước.
Thứ hai, kiểm toán nhà nước thực hiện việc kiểm tra tính hợp pháp, tính hợp
lệ trong các hoạt động kinh tế – tài chính, làm lành mạnh hoá các quan hệ kinh tế –
tài chính trong nền kinh tế. Căn cứ vào các văn bản pháp luật mà Quốc hội và các cơ
quan nhà nước có thẩm quỳên ban hành, kiểm toán xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp
của các tàị liệu, số liệu kế toán, báo cáo quyết toán hàng năm. Mọi sai phạm về các
qui định về quản lý kinh tế – tài chính được xác lập và duy trì.
Thứ ba, cơ quan kiểm toán đề xuất những giải pháp nhằm thực hiện cơ chế
chính sách tài chính, lập và giao kế hoạch ngân sách Nhà nước, kiểm tra việc thực
hiện kế hoạch ngân sách Nhà nước, đồng thời xử lý vi phạm trong thu- chi, điều hành
và quyết toán ngân sách Nhà nước, các vi phạm về hạch toán tài sản, vốn, lãi, và
phân phối tài chính trong sản xuất kinh doanh.
Ngoài ra, hoạt động của Kiểm toán còn có tác dụng răn đe, phòng ngừa các sai
phạm trong quản lý tài chính, cung cấp thông tin cho công luận về hoạt động kinh tế
– xã hội, thực hiện quyền giám sát và thu hút vốn đầu tư của toàn xã hội.
2.Vai trò và nhiệm vụ đối với cơ quan Kiểm toán Nhà nước ở mỗi quốc gia.
2.1 Vai trò
Dù hình thức và nhiệm vụ có khác nhau ở mỗi quốc gia, nhưng vai trò của
kiểm toán nhà nước đã được thống nhất tại hội nghị lần thứ IX của INTOSAI tại
Lima và được trình bày trong lời nói đầu trong tuyên bố Lima về các chỉ dẫn kiểm
toán như sau:
“- Trong bối cảnh việc sử dụng thống nhất và hiệu quả các khoản công quỹ là
một trong những đòi hỏi thiết yếu đầu tiên cho việc sử dụng hợp lý các nguồn tài
chính công và hiệu năng các quyết định của cơ quan có thẩm quyền;
- Trong bối cảnh để đạt được mục tiêu này, không thể phủ nhận được rằng mỗi quốc
gia cần phải có một Cơ quan Kiểm toán Tối cao được pháp luật đảm bảo tính độc lập;
- Trong bối cảnh các Cơ quan Kiểm toán Tối cao đang ngày càng trở nên cần
thiết hơn khi Nhà nước đã và đang mở rộng hoạt động của mình sang lĩnh vực kinh tế
xã hội và vì vậy phải hoạt động tuân theo những qui định của công cụ tài chính vốn
có;
- Trong bối cảnh các mục tiêu của kiểm toán – cụ thể là việc sử dụng hợp lý
và hiệu quả các nguồn công quỹ; tăng cường sự lành mạnh trong quản lý tài chính;
điều hành tuần tự các hoạt động hành chính; và thông tin liên lạc với các cơ quan đại
chúng và công chúng thông qua các báo cáo khách quan... đang rất cần thiết cho sự
ổn định và phát triển của Nhà nước trong việc theo đuổi các mục tiêu của Liên Hiệp
Quốc...”
2.2 Nhiệm vụ
Nhiệm vụ gắn liền với cơ quan kiểm toán tối cao là kiểm toán tính hợp pháp và
hợp của công tác quản lý tài chính và kế toán.
Ngoài loại hình kiểm toán nêu trên còn có loại hình kiểm toán tập trung vào hoạt
động, hiệu quả và hiệu năng của hành chính công. Loại hình kiểm toán này không chỉ
kiểm toán các khía cạnh cụ thể của công tác quản lý mà cả các hoạt động quản lý bao
trùm, gồm cả khâu tổ chức và hệ thống hành chính.
3. Cơ quan kiểm toán Việt Nam.
3.1 Sự hình thành cơ quan Kiểm toán Nhà nước Việt Nam.
Trước tình hình mới, để góp phần quản lý tốt nền kinh tế quốc dân, cơ quan Kiểm
toán Việt Nam ra đời theo nghị định ngày 11/7/1994 của Thủ tướng Chính phủ. Kiểm
toán nhà nước thành lập để giúp Thủ tướng Chính phủ thực hiện chức năng kiểm tra,
xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của tài liệu và số liệu kế toán, báo cáo quyết toán
của các cơ quan Nhà nước, các đơn vị sự nghiệp, đơn vị kinh tế Nhà nước và các
đoàn thể quần chúng, các tổ chức xã hội sử dụng kinh phí do ngân sách nhà nước
cấp.
3.2 Vai trò và nhiệm vụ chủ yếu của kiểm toán Nhà nước Việt Nam.
+ Xây dựng chương trình, kế hoạch kiểm toán hàng năm trình Thủ tướng
Chính phủ phê duyệt và tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch đó. Định kỳ báo cáo
thực hiện chương trình, kế hoạch kiểm toán lên Thủ tướng Chính phủ.
+ Cung cấp kết quả kiểm toán cho Chính phủ và cho cơ quan nhà nước khác
theo qui định của Chính phủ.
+ Xác nhận, đánh giá và nhận xét các tài liệu, số liệu kế toán, báo cáo quyết
toán đã được kiểm toán và chịu trách nhiệm trước pháp luật về những nội dung đã
đánh giá, nhận xét, xác nhận.
+ Thông qua hoạt động kiểm toán góp ý kiến với đơn vị được kiểm sửa chữa
những sai sót, vi phạm để chấn chỉnh những công tác quản lý tài chính, kế toán của
đơn vị; kiến nghị với cấp có thẩm quyền sử lý những vi phạm chế độ kế toán, tài
chính của Nhà nước; đề xuất với Thủ tướng Chính phủ việc sửa đổi, cải tiến cơ chế
quản lý tài chính, kế toán cần thiết.
+ Khi thực hiện nhiệm vụ, kiểm toán nhà nước chỉ tuân theo pháp luật và
phương pháp chuyên môn, nghiệp vụ đã được Nhà nước quy định; được yêu cầu đơn
vị được kiểm toán và các đơn vị khác có liên quan cung cấp thông tin, tài liệu cần
thiết để thực hiện nhiệm vụ kế toán.