BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
-------------------------
BÁO CÁO THẢO LUẬN
Đề tài: Thu Ngân sách nhà nước Việt Nam hiện nay và các vấn
đề đặt ra?
Học phần: Nhập môn tài chính tiền tệ
Lớp học phần: 251 EFIN2811- 04
Giảng viên: Lê Thị Kim Nhung
Nhóm thực hiện: Nhóm 12
Hà Nội – 2025
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU...........................................................................................................3
Chương 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC............4
1.1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại về thu ngân sách nhà nước........................4
1.1.1. Khái niệm Ngân sách Nhà nước................................................................4
1.1.2. Khái niệm thu Ngân sách Nhà nước..........................................................4
1.1.3. Đặc điểm thu Ngân sách Nhà nước...........................................................4
1.1.4. Phân loại các hình thức thu Ngân sách Nhà nước....................................5
1.2. Các khoản thu ngân sách nhà nước (theo nội dung kinh tế)............................7
1.2.1. Thu Thuế....................................................................................................7
1.2.2. Thu Phí, Lệ phí.........................................................................................12
1.2.3. Thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước..................................................13
1.2.4. Thu từ hoạt động sự nghiệp.....................................................................14
1.2.5. Thu từ bán hoặc cho thuê tài sản, tài nguyên của Nhà nước..................15
1.2.6. Thu từ vay nợ và viện trợ không hoàn lại................................................16
1.2.7. Các khoản thu khác..................................................................................17
1.3. Các chỉ tiêu biểu thị kết quả thu ngân sách nhà nước....................................18
1.3.1. Thu nội địa...............................................................................................18
1.3.2. Thu từ dầu thô..........................................................................................19
1.3.3. Thu từ đất đai, môi trường.......................................................................19
1.3.4. Thu cân đối ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu..............................20
1.3.5. Thu từ nguồn viện trợ..............................................................................21
1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động thu ngân sách nhà nước....................22
1.4.1. GDP bình quân đầu người.......................................................................22
1.4.2. Tỷ suất doanh lợi (lợi nhuận) bình quân trong nền kinh tế.....................22
1.4.3. Khả năng khai thác và xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên (dầu mỏ và
khoáng sản)........................................................................................................23
1.4.4. Mức độ trang trải các khoản chi phí của Nhà nước................................23
1.4.5. Tổ chức bộ máy thu nộp...........................................................................24
Chương 2: THỰC TRẠNG THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
GIAI ĐOẠN 2020-2024.........................................................................................25
2.1. Thực trạng thu NSNN trong 5 năm gần đây..................................................25
2.1.1 Bối cảnh xã hội, kinh tế............................................................................25
2.1.2. Kết quả thu NSNN....................................................................................28
2.2. Những vấn đề đặt ra đối với thực trạng thu Ngân sách Nhà nước Việt Nam
hiện nay.................................................................................................................33
2.2.1. Áp lực nợ thuế gia tăng............................................................................33
2.2.2. Rủi ro từ nguồn thu không bền vững.......................................................34
2.2.3. Nguy cơ bội chi NSNN và nợ công..........................................................35
2.2.4. Sự bất cân đối giữa thu và chi NSNN......................................................36
2.3. Những giải pháp khắc phục các vấn đề có thể xảy ra đối với tình trạng thu
NSNN của Việt Nam.........................................................................................37
2.3.1. Đa dạng hóa nguồn thu ngân sách..........................................................37
2.3.2. Tăng cường hiệu quả giải ngân ngân sách..............................................38
2.3.3. Tiếp tục gia tăng tốc độ tăng trưởng kinh tế, tăng mạnh quy mô kinh tế
quốc gia trên cơ sở hiện đại hóa.......................................................................39
2.3.4. Nâng cao năng lực quản lý, điều hành thu – chi NSNN..........................39
2.3.5. Hoàn thiện khung pháp lý và quản lý nợ công........................................40
KẾT LUẬN.............................................................................................................42
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO..............................................................43
LỜI MỞ ĐẦU
Ngân sách nhà nước (NSNN) giữ vai trò then chốt trong việc bảo đảm nguồn
lực tài chính cho hoạt động của bộ máy nhà nước, thực hiện các mục tiêu phát triển
kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội. Trong đó, thu
ngân sách nhà nước là khâu đầu tiên, đóng vai trò quyết định đến quy mô, cơ cấu
và hiệu quả chi tiêu công. Nguồn thu ổn định, bền vững không chỉ phản ánh năng
lực quản lý kinh tế – tài chính của quốc gia mà còn thể hiện sức khỏe của nền kinh
tế trong từng giai đoạn phát triển.
Những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong công
tác thu ngân sách. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, công tác thu NSNN vẫn
đang đối mặt với không ít thách thức, cũng như những biến động bất ổn của kinh tế
thế giới tác động đến nguồn thu nội địa. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu
một cách toàn diện tình hình thu NSNN của Việt Nam hiện nay nhằm nhận diện rõ
những hạn chế, nguyên nhân và đề xuất các giải pháp khắc phục.
Xuất phát từ yêu cầu đó, đề tài “Thu ngân sách nhà nước Việt Nam hiện nay
và các vấn đề đặt ra” được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về thu ngân
sách nhà nước; phân tích, đánh giá thực trạng thu NSNN Việt Nam giai đoạn 2020
- 2024; và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, tính bền vững của
công tác thu trong thời gian tới.
Chương 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
1.1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại về thu ngân sách nhà nước
1.1.1. Khái niệm Ngân sách Nhà nước
Có thể khái quát thành khái niệm Ngân sách Nhà nước như sau: Ngân sách
Nhà nước là hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thái giá trị phát sinh gắn liền
với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước khi
Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm đảm bảo cho việc
thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
1.1.2. Khái niệm thu Ngân sách Nhà nước
Thu NSNN là việc Nhà nước sử dụng quyền lực của mình để huy động, tập
trung một phần nguồn tài chính quốc gia để hình thành quỹ tiền tệ cần thiết nhằm
đáp ứng các nhu cầu chi tiêu của Nhà nước.
1.1.3. Đặc điểm thu Ngân sách Nhà nước
Thứ nhất, thu Ngân sách Nhà nước là một hình thức phân phối nguồn tài chính
quốc gia giữa Nhà hước với các chủ thể trong xã hội dựa trên quyền lực của Nhà
nước nhằm giải quyết hài hòa các mối quan hệ về lợi ích kinh tế. Sự phân phối này
là một tất yếu khách quan xuất phát từ yêu cầu tồn tại và phát triển của bộ máy Nhà
nước cũng như yêu cầu thực hiện các chức năng của Nhà nước.
Thứ hai, thu Ngân sách Nhà nước gắn chặt với thực trạng kinh tế và sự vận
động của các phạm trù giá trị khác như giá cả, thu nhập, lãi suất,... trong đó, chỉ
tiêu quan trọng biểu hiện thực trạng của nền kinh tế có ảnh hưởng đến quy mô và
mức độ động viên của thu Ngân sách Nhà nước là tổng sản phẩm quốc nội. Sự vận
động của các phạm trù giá trị này vừa tác động đến sự tăng giảm mức thu, vừa đặt
ra yêu cầu nâng cao tác dụng điều tiết của các công cụ thu Ngân sách Nhà nước.
Trên phương diện pháp lý, thu Ngân sách Nhà nước bao gồm những khoản
tiền Nhà nước huy động vào Ngân sách để thoa mãn nhu cầu chi tiêu của Nhà
nước. Tuy nhiên, về thực chất thu Ngân sách Nhà nước chi bao gồm những khoản
tiền Nhà nước huy động vào Ngân sách mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm
hoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp. Như vậy, thu Ngân sách Nhà nước về thực