
69
VẬNDỤNGPHƯƠNGPHÁPDẠYHỌCĐAPHƯƠNGTHỨC
TRONGGIẢNGDẠYDỊCHTIẾNGTRUNGQUỐC
THƯƠNGMẠI
NguyễnThịVĩnhBình
,ĐỗThịPhongLan
Email:binh.ntv@tmu.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:26/07/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:12/09/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/10/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.984
Tómtắt:Trongbốicảnhhộinhậpkinhtếquốctếvàsựgiatăngquanhệthươngmại
giữaViệtNamvàTrungQuốc,việcnângcaohiệuquảgiảngdạydịchtiếngTrungQuốc
thươngmạilàrấtcầnthiết.Nghiêncứunhằmvậndụngphươngphápdạyhọcđaphương
thứcvàogiảngdạydịchtiếngTrungthươngmạiđểnângcaokhảnăngghinhớ,hiểuvà
vậndụngngônngữtrongbốicảnhthựctiễn.Phươngphápnghiêncứukếthợplýthuyếtđa
phươngthứcvớikhảosátthựcnghiệmtạikhoaTiếngTrung,TrườngĐạihọcThươngmại,sử
dụngcáccôngcụnhưhìnhảnh,âmthanh,vănbảnvàcôngnghệtươngtác.Kếtquảnghiên
cứuchothấyphươngphápđaphươngthứcđemlạihiệuquảvượttrộitrongviệcnângcaokỹ
năngdịch,sựtươngtácvàđộnglựchọctậpcủasinhviên.Nghiêncứumởrahướngtiếpcận
đổimớitrongđàotạotiếngTrungthươngmại,kếthợpvănhóavàcôngnghệgiáodục,góp
phầnnângcaochấtlượngnguồnnhânlựccholĩnhvựcnày.
Từkhóa:Phươngpháp,dạyhọc,đaphươngthức,dịchthuật,tiếngTrungQuốcthươngmại
1
TrườngĐạihọcThươngMại
2
TrườngĐạihọcMởHàNội
I.Đặtvấnđề
Trongthờiđạihộinhậpkinhtếquốc
tếsâurộng,mốiquanhệthươngmạigiữa
ViệtNamvàTrungQuốcngàycàngphát
triển mạnhmẽ.TiếngTrungthươngmại
trởthànhcôngcụgiaotiếpkhôngthểthiếu
tronglĩnhvựckinhtế,thươngmạivàhợp
tácquốctế.Việcnângcaochấtlượngđào
tạotiếngTrungthươngmại,đặcbiệtlàkỹ
năngdịchthuật,làyêucầucấpbáchnhằm
đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị
trườnglaođộng.
Tuy nhiên, thực trạng giảng dạy
dịchtiếngTrungthươngmạitạihiệnnay
cònnhiềuhạnchếdophươngpháptruyền
thống chưa phát huy tối đa hiệu quả,
thiếusựhỗtrợtíchhợpcôngnghệvàcác
phươngtiệnđaphươngthức.TiếngTrung
Quốcmangđặcđiểmngônngữvàvănhóa
riêng biệt, đòi hỏi người học không chỉ

70
họctừvựng,ngữphápmàcònphảihiểu
sâusắcvềbốicảnhvănhóađểthựchiện
dịchthuậtchínhxácvàlinhhoạt.
Phương pháp dạy học đa phương
thứclàmộtxuhướnggiảngdạyhiệnđại,
khai thác sự kết hợp của văn bản, hình
ảnh,âmthanh,videovàcôngnghệtương
tácnhằmtạoramôitrườnghọctậpsinh
động,hấpdẫnvàhiệuquảcaohơn.Ứng
dụng phương pháp này trong giảng dạy
dịchtiếngTrungthươngmạicótiềmnăng
cảithiệnđángkểkhảnăngghinhớ,tưduy
phảnbiệnvàkỹnănggiaotiếpthựchành
củasinhviên.
Mụctiêunghiêncứunhằmvậndụng
vàđánhgiáhiệuquảcủaphươngphápdạy
họcđaphươngthứctronggiảngdạydịch
tiếngTrungthươngmạitạicáctrườngđại
họcởViệtNam,đồngthờiđềxuấtcácgiải
phápđổimớiphươngphápgiảngdạyphù
hợpvới xu hướng chuyển đổi sốvà hội
nhậpquốctế.
Nghiên cứucó ý nghĩa quantrọng
trong việccungcấpcơ sởkhoahọccho
đổimớichươngtrìnhđàotạotiếngTrung
thương mại, nâng cao chất lượng nguồn
nhânlựcphụcvụchohợptáckinhtếViệt
-Trungvàpháttriểnbềnvữngtrongbối
cảnhtoàncầuhóa.
II.Cơsởlýthuyết
Phương pháp dạy học đa phương
thức(MultimodalTeaching)bắtnguồntừ
lýthuyếtngữliệuxãhội(socialsemiotics)
do Kress và van Leeuwen (2001) phát
triển, nhấn mạnh rằng việc truyền đạt
thông tin hiệu quả không chỉ dựa vào
ngônngữchữviếtmàcòncầnkếthợpcác
phươngthứckhácnhaunhưhìnhảnh,âm
thanh,cửchỉ,kýhiệu,vàcácphươngtiện
xãhộikhác(Kress&vanLeeuwen,2001).
Việckếthợphàihòacácphươngthứcnày
giúpngườihọctiếpnhậnnộidungphong
phúvàsinhđộnghơn,từđónângcaohiệu
quảghinhớvàkhảnănghiểusâu.
TheoLýthuyếtđaphươngthức,mỗi
phươngthứcđềucónhữngthếmạnhriêng
trongtruyềnđạtthôngtin,vídụnhưhình
ảnhhỗtrợhiểubiếttrựcquan,âmthanh
bổ sung ngữ điệu và cảm xúc, văn bản
cungcấpthôngtinchitiết…Sựkếthợp
củanhữngphươngthứcnàytạonênmột
hệthốnggiaotiếpphứchợp,thúcđẩysự
tươngtácvàcảmnhậnđachiềuởngười
học (Jewitt, 2009). Điều này trái ngược
với phương pháp dạy truyền thống chủ
yếutậptrungvàongônngữviếthoặcnói
đơnlẻ,dẫntớikhảnăngtiếpthuhạnchế.
Vận dụng lý thuyết phương pháp
dạyhọcđaphươngthứctronggiảngdạy
dịchtiếngTrungthươngmạilàmộthướng
tiếpcậntiêntiến,dolĩnhvựcngoạingữ
khôngchỉđòihỏinănglựcngônngữmà
còn phảihiểu sâu sắcbối cảnh văn hóa,
kinhtế,chínhtrịcủacácđốitượngtham
giagiaodịch.Dịchthươngmạikhôngchỉ
làquátrìnhchuyểnđổingônngữmàcòn
là hình thức giao tiếp đa phương thức,
trongđógiatăngsựhiệndiệncủacácyếu
tốphingônngữnhưsảnphẩm,mẫuhợp
đồng,biểuđồ,hìnhảnhminhhọa,cácyếu
tốthịgiácvàâmthanhđikèm(Liu,2020).
BezemervàKress(2008)nhấnmạnh
việctíchhợpđaphươngthứctronggiảng
dạycókhảnăngkíchthíchnhiềukhuvực
nhậnthứckhácnhautrênnãobộ,quađó
tăngsựgắnkếtvàkhảnăngphảnhồisáng
tạocủangườihọc.Trongmôitrườnghọc
tập và giảng dạydịch tiếngTrung Quốc
thươngmại,đâylàyếutốthenchốtgiúp
ngườihọcpháttriểnkỹnăngghinhớtừ
vựng chuyên ngành, tổ chức tư duybản
dịch, và giảm bớt khó khăn trong việc
chuyểnđổiýnghĩagiữahaingônngữcó
triểnkhaivănhóakhácbiệt.

71
Jewitt(2009)cũng chỉrõrằng các
phương thức như hình ảnh, âm thanh,
video và công nghệ tương tác đã được
chứng minh nâng cao động lực học tập
và hiệu quảghi nhớ trong lĩnh vựcdạy
ngoại ngữ. Việc áp dụng phương pháp
đa phương thức cho tiếngTrung thương
mạigiúpsinhviêntiếpcậnkiếnthứcmột
cáchtoàndiệnhơn,đồngthờirènluyệnkỹ
năngphântíchngữcảnhvàvậndụnglinh
hoạttrongcáctìnhhuốngdịchthuậtthực
tế,từđónângcaochấtlượngdịchvàkhả
nănggiaotiếpthươngmạiđavănhóa
Ngoàira,lýthuyếtđaphươngthức
cònhướngtớiviệcpháttriểncáckỹnăng
tư duy phản biện và giao tiếp sáng tạo.
TrongdịchtiếngTrungQuốcthươngmại,
ngườidịchphảinắmbắttoàndiệnthông
tinnộidung,bốicảnh,tácgiả,đốitượng,
vàmụcđíchtruyềnđạtđểtriểnkhaibản
dịchphùhợp(Liu,2020).Việcgiảngdạy
kết hợp đa phương thức giúp sinh viên
cảmnhậnđượcnhữngsắctháingônngữ
vàvănhóaquaviệcxemvideo,ngheâm
thanh,phântíchcáchìnhảnhtưliệu,từđó
nângcaokhảnăngtưduyđachiều.
Hiệnnay,nhiềunghiêncứuvàthực
tiễn giảng dạy đã áp dụng thành công
phương pháp dạy học đa phương thức
trongcácmônhọctiếngTrunggiaotiếp
đa phương tiện,ngữ pháp, và dịchthuật
(Phạm ThịThu Hường, 2023). Cáchoạt
độngnhưsửdụngvideoclipthươngmại,
hìnhảnhminhhọatronghợpđồng,bàitập
dịchthuậtthựchànhliênquanđếnkinhtế
vàthươngmạigiúpsinhviêntrảinghiệm
họctậpsinhđộng,chủđộngvàthíchứng
vớiyêucầuchuyênngành.
Về phương pháp dạy dịch thuật
tiếngTrungthươngmại,nókhôngchỉlà
việchọcngônngữmàcònlàhọcmộtloại
hình giao tiếp đặc biệt, nơi người dịch
phảivậndụngcáckỹnăngngônngữ,kiến
thứcvănhóa,vàkhảnăngnhậnbiếtngữ
cảnhkinhtếxãhộiđặcthùngànhnghề.
Phươngphápđaphươngthứcđượcxemlà
cầunốihiệuquảgiữahọcngônngữtruyền
thốngvànhucầuthựctiễnnàyLiu,2020).
Việckếthợplinhhoạtgiữavănbản,hình
ảnh, âm thanh và các công nghệ hỗ trợ
giúpsinhviênkhôngchỉhiểusâuvănbản
gốc,màcòntiếpnhậnthêmkiếnthứcnền
vàrènluyệnkỹnăngphântíchtổnghợp
đểtạorabảndịchchấtlượngcao.
Từ những cơ sở lý thuyếtvà thực
tiễnnghiêncứutrên,rõràngphươngpháp
dạy học đa phương thức là hướng đi có
tínhkhảthicaotronggiảngdạydịchtiếng
Trung thương mại hiện đại. Việc ứng
dụngthànhcôngphươngphápnàysẽgóp
phần đángkể vàođổi mớiphươngpháp
dạytiếngTrungchuyênngành,nângcao
nănglựcngoạingữthựchành,pháttriển
kỹnănggiaotiếpđa vănhóa,đồngthời
phùhợpvớixuhướngchuyểnđổisốtrong
giáodụcvàđàotạohiệnnay.
III.Phươngphápnghiêncứu
Nghiên cứu sử dụng thiết kế thực
nghiệmkếthợpđịnhlượngvàđịnhtính,
dựatrênlýthuyếthànhđộngnghiêncứu
củaKemmisvàMcTaggart(1988),nhằm
đánh giáhiệu quả củaphươngphápdạy
họcđaphươngthứctronggiảngdạydịch
tiếngTrungthươngmại.Quytrìnhnghiên
cứubaogồmcácbướcsau:
Lựa chọn mẫu nghiên cứu: Mẫu
gồm120sinhviênnăm3vànăm4chuyên
ngànhTiếngTrungthươngmạitạiTrường
Đại học Thương mại, được chia ngẫu
nhiênthànhhainhómbằngnhau(60sinh
viên/nhóm): nhóm thử nghiệm (áp dụng
phương pháp đa phương thức) và nhóm
đối chứng (phương pháp truyền thống).
Việcchianhómđảmbảotínhcânbằngvề

72
trìnhđộngônngữ(dựatrênđiểmHSKcấp
4-5)vàgiớitínhđểgiảmthiểuthiênkiến.
Côngcụthuthậpdữliệu:(1)Khảo
sáttrướcvàsauthựcnghiệmsửdụngbảng
câuhỏiLikert5mứcđộđểđánhgiáđộng
lựchọctập,mứcđộhàilòngvàtươngtác;
(2)Bàikiểmtranănglựcdịchvớicácbài
dịch hợp đồng thương mại, báo cáo tài
chínhvàquảngcáosảnphẩm,chấmđiểm
theothang10dựatrêntiêuchíchínhxác
thuậtngữ,tínhlinhhoạtvănhóavàngữ
pháp;(3)Phỏngvấnsâuvới20sinhviên
(10/nhóm)đểthuthậpphảnhồiđịnhtính
vềtrảinghiệmhọctập;(4)Quansátlớp
họcđểghinhậnmứcđộtươngtác(sốlần
phátbiểu,thamgiahoạtđộngnhóm).
Quy trình thực nghiệm: Thựchiện
trong 12 tuần (3 tháng), với 4 giờ/tuần.
Nhóm thử nghiệm sử dụng các công cụ
đaphươngthứcnhưvideominhhọaquy
trình thương mại (từ nguồn như Youku
hoặc Bilibili),hìnhảnhsơđồhợpđồng,
âm thanhphát âmchuẩn quaphầnmềm
Pleco,vàbàitậptươngtáctrênnềntảng
KahoothoặcZoom.Nhómđốichứngchỉ
sửdụng giáotrìnhvănbảnvàbàigiảng
truyềnthống.Dữliệuđượcthuthậptrước,
giữavàsauđểtheodõitiếnbộ.
Thiết kế này phù hợp với cơ sở
lýthuyết đa phương thức, tậptrung vào
việcđolườngsựcảithiệnđachiều(nhận
thức,hànhvi,cảmxúc),vàhỗtrợkếtquả
nghiêncứubằngdữliệuthựcnghiệmđáng
tincậy.
IV.Kếtquảnghiêncứuvàthảoluận
Nghiên cứu được tiến hành khảo
sáttrên120sinhviênngànhtiếngTrung
thương mại tạiTrường Đại học Thương
mại,chiathành2nhóm:nhómthửnghiệm
(ápdụngphươngphápdạyhọcđaphương
thức)và nhóm đối chứng (phương pháp
giảng dạy truyền thống). Qua các công
cụ khảo sát, bài kiểm tra năng lực dịch
vàphỏngvấnsâu,mứcđộtiếnbộvàhiệu
quả tiếpthucủahainhómđượcsosánh
trêncáctiêuchí:khảnăngghinhớtừvựng
chuyênngành,kỹnăngdịchthuật,mứcđộ
hàilòngvớiphươngpháphọcvàmứcđộ
tươngtáctronglớphọc.
4.1.Kếtquảnghiêncứu
4.1.1. Khả năng ghi nhớ từ vựng
chuyênngành
Khả năngghi nhớtừ vựngchuyên
ngành là nền tảng quan trọng cho việc
dịchthuậtchínhxácvànhanhnhạy.Kết
quảkhảosátchothấysinhviênnhómthử
nghiệm có khả năng ghi nhớ trung bình
82/100,nhómđối chứng chỉđạt42/100.
Lý do là phương pháp đa phương thức
chophépsinhviêntiếpcậntừvựngqua
nhiềukênhnhưhìnhảnhminhhọatrong
giáotrình,âmthanhphátâmchuẩn,video
hướngdẫncóphụđề,giúptăngcườngsự
ghinhớ.
•
Vídụ1:Họccácthuậtngữtrong
hợpđồngmuabánquốctếnhư合同(hợp
đồng), 货物质量保证 (bảo đảm chất
lượng hàng hóa), 交货时间 (thời gian
giaohàng).Quavideominhhọaquytrình
kiểm tra chất lượng và giao nhận, sinh
viênnhómthửnghiệmdễdànghiểusâu,
ghinhớtốthơnsovớihọcdạngdanhsách
thôngthườngởnhómđốichứng.
•
Ví dụ 2: Học thuật ngữ về
logisticsnhư运输方式(phươngthứcvận
chuyển),仓储管理(quảnlýkhobãi)thông
quahìnhảnhsơđồđườngvậnchuyểnvà
video hướng dẫn, giúp sinh viên nhóm
thửnghiệmghinhớvàvậndụnglinhhoạt
trongbàidịch.
4.1.2.Kỹnăngdịchthuật
Kết quảbàikiểm trakỹ năngdịch
thểhiệnnhómthửnghiệmcóđiểmtrung

73
bình8.5/10,trongkhinhómđốichứngchỉ
là 6.5/10.Nhóm thử nghiệmdịchkhông
chỉđúngthuậtngữmàcònbiếtcáchdiễn
đạtđểphùhợpvớingữcảnh,thươngmại,
giảmthiểulỗingữphápvàcấutrúccâu.
- Ví dụ 3: Trong dịch hợp đồng
muabánthiếtbịđiệntử,sinhviênnhóm
thử nghiệm biết chuyển đổi các điều
khoảnnhư付款方式(phươngthứcthanh
toán),赔偿责任(tráchnhiệmbồithường)
sangtiếngViệtchínhxácvớiphongcách
ngônngữpháplý,bảođảmtínhpháplývà
logicchặtchẽ.
-Vídụ4:Dịchtàiliệuquảngcáosản
phẩmLED,cácemsửdụngvideogiớithiệu
sản phẩm kèm biểu đồ hiệu suất để chọn
cáchdiễnđạtphùhợp,giúpbảndịchmượt
mà,hấpdẫnhơnthayvìdịchcứngnhắc.
- Ví dụ 5: Dịch báo cáo tài chính
Trung Quốc với các biểu đồ số liệu và
bảngbiểuđượcminhhọa,sinhviênnhóm
thửnghiệmcókhảnăngtruyềntảithông
tintàichínhphứctạpmộtcáchchínhxác
vàdễhiểu.
4.1.3.Mứcđộhàilòngvàđộnglực
họctập
Đa số sinh viên nhóm thử nghiệm
(90%)đánhgiáphươngphápđaphương
thứclàmmớibầukhôngkhíhọctập,dễ
tiếp cận kiến thức và có tính ứng dụng
cao. Sử dụng phần mềm Skritter luyện
viếtchữHán,Plecotracứutừvựngnhanh
vàhiệuquảđãkhơigợiđộnglựchọctập
chủđộng,giúpcácemlàmchủquátrình
học.Ngược lại, nhóm đối chứng chỉ có
70%thểhiệnhàilòng,phảnánhhạnchế
về phương pháp giảng dạytruyền thống
khótạo sựhấp dẫn và không kíchthích
hứngthúhọctập.
4.1.4.Mứcđộtươngtáctronglớphọc
Khảosáthànhvithamgialớphọc
chothấynhómthửnghiệmcómứctương
tác caohơnnhiều vớitỷ lệ88%, sovới
55% nhóm đối chứng. Sinh viên nhóm
thửnghiệmtíchcựcphátbiểu,tranhluận,
thamgiacáchoạtđộngnhómtíchhợpđa
phươngthứcnhưtrìnhchiếuvideo,chia
sẻ slide hình ảnh, thuyết trình kết hợp
côngnghệ.
•
Ví dụ 6: Buổi dịch phiên họp
thươngmạithựchànhvớivideoghiâm,
phụ đề song ngữ và bài tập nhóm dịch
songsongluyệnphảnxạnhanh,giúpsinh
viêntăngkhảnăngchuyểnngữtrựctiếp,
đápứngyêucầucôngviệcthựctế.
•
Vídụ7:Thảoluậnnhómdịchtài
liệuhướngdẫnsảnphẩm,giảngviêndùng
bảngtươngtác,videominhhọagiúpsinh
viêndễdàngkếtnốiýtưởng,pháttriểnkỹ
nănglàmviệctậpthể.
4.1.5.Phântíchvídụđiểnhìnhminhhọatínhưuviệtcủaphươngphápđaphươngthức
Bảng1.Vídụđiểnhìnhminhhọatínhưuviệtcủaphươngphápđaphươngthức
Ví
dụ Môtảchitiết Đánhgiáhiệuquả-nhóm
thửnghiệm
Đánhgiáhiệuquả-nhóm
đốichứng
1
Hợp đồng mua bán quốc tế:
videothươngthảo+sơđồquy
trìnhgiaohàng
Thuật ngữ chính xác > 95%,
hiểuýnghĩasâusắc,dịchlinh
hoạt
Hiểu thuật ngữ chiếm 70%,
dịchcòncứngnhắc
2
Tài liệu quảng cáo máy móc:
video giới thiệu sản phẩm +
hìnhảnhminhhọa
Chọncâuphùhợpphongcách
quảngcáo,nộidungsinhđộng
Dịchsátnghĩanhưngthiếuhấp
dẫn,câuvăncứng
3Văn bản logistics: sơ đồ giao
nhận,quytrìnhvậnchuyển
Dịch chính xác cácthuật ngữ
phứctạp,dễhiểu
Dịch thuật thiếu chính xác,
khônghiểuquytrình

