69
VẬNDỤNGPHƯƠNGPHÁPDẠYHỌCĐAPHƯƠNGTHỨC
TRONGGIẢNGDẠYDỊCHTIẾNGTRUNGQUC
THƯƠNGMẠI
NguyễnThịVĩnhBình
,ĐỗThịPhongLan
Email:binh.ntv@tmu.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:26/07/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:12/09/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/10/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.984
Tómtắt:Trongbốicảnhhộinhậpkinhtếquốctếvàsựgiatăngquanhệthươngmại
giữaViệtNamvàTrungQuốc,việcngcaohiệuquảgiảngdạydịchtiếngTrungQuốc
thươngmạilàrấtcầnthiết.Nghiêncứunhằmvậndụngphươngphápdạyhọcđaphương
thứcvàogiảngdạydịchtiếngTrungthươngmạiđểnângcaokhảnăngghinhớ,hiểuvà
vậndụngngônngữtrongbốicảnhthựctiễn.Phươngphápnghiêncứukếthợplýthuyếtđa
phươngthứcvớikhảosátthựcnghiệmtạikhoaTiếngTrung,TrườngĐạihọcTơngmại,sử
dụngcáccôngcụnhưhìnhảnh,âmthanh,vănbảnvàcôngnghệtươngtác.Kếtquảnghiên
cứuchothấyphươngphápđaphươngthứcđemlạihiệuquảợttrộitrongviệcnângcaokỹ
năngdịch,sựtươngtácvàđộnglựchọctậpcủasinhviên.Nghiêncứumởrahướngtiếpcận
đổimớitrongđàotạotiếngTrungthươngmại,kếthợpvănhóavàcôngnghệgiáodục,góp
phầnnângcaochấtlượngnguồnnhânlựccholĩnhvựcnày.
Từkhóa:Phươngpháp,dạyhọc,đaphươngthức,dịchthuật,tiếngTrungQuốcthươngmại
1
TrườngĐạihọcThươngMại
2
TrườngĐạihọcMởHàNội
I.Đặtvấnđ
Trongthờiđạihộinhậpkinhtếquốc
tếsâurộng,mốiquanhệthươngmạigiữa
ViệtNamvàTrungQuốcngàycàngphát
triển mạnhmẽ.TiếngTrungthươngmại
trởthànhcôngcụgiaotiếpkhôngthểthiếu
tronglĩnhvựckinhtế,thươngmạivàhợp
cquốctế.Việcnângcaochấtlượngđào
tạotiếngTrungthươngmại,đặcbiệtlàkỹ
ngdịchthuật,làyêucầucấpbáchnhằm
đáp ứng nhu cầu ngày ng cao của thị
trườnglaođộng.
Tuy nhiên, thực trạng giảng dạy
dịchtiếngTrungthươngmạitạihiệnnay
cònnhiềuhạnchếdophươngpháptruyền
thống chưa phát huy tối đa hiệu quả,
thiếusựhỗtrợtíchhợpcôngnghệvàcác
phươngtiệnđaphươngthức.TiếngTrung
Quốcmangđặcđiểmngônngữvàvănhóa
riêng biệt, đòi hỏi người học không chỉ
70
họctừvựng,ngữphápmàcònphảihiểu
usắcvềbốicảnhvănhóađểthựchiện
dịchthuậtchínhxácvàlinhhoạt.
Phương pháp dạy học đa phương
thứclàmộtxuhướnggiảngdạyhiệnđại,
khai thác sự kết hợp của văn bản, hình
ảnh,âmthanh,videovàcôngnghệtương
cnhằmtạoramôitrườnghọctậpsinh
động,hấpdẫnvàhiệuquảcaohơn.Ứng
dụng phương pháp này trong giảng dạy
dịchtiếngTrungthươngmạicótiềmnăng
cảithiệnđángkểkhảnăngghinhớ,tưduy
phảnbiệnvàkỹnănggiaotiếpthựchành
củasinhviên.
Mụctiêunghiêncứunhằmvậndụng
đánhgiáhiệuquảcủaphươngphápdạy
họcđaphươngthứctronggiảngdạydịch
tiếngTrungthươngmạitạicáctờngđại
họcởViệtNam,đồngthờiđềxuấtcácgiải
phápđổimớiphươngphápgiảngdạyphù
hợpvới xu hướng chuyển đổi sốvà hội
nhậpquốctế.
Nghiên cứucó ý nghĩa quantrọng
trong việccungcấpcơ sởkhoahọccho
đổimớichươngtrìnhđàotạotiếngTrung
thương mại, nâng cao chất lượng nguồn
nhânlựcphụcvụchohợptáckinhtếViệt
-Trungvàpháttriểnbềnvữngtrongbối
cảnhtoàncầuhóa.
II.Cơsởlýthuyết
Phương pháp dạy học đa phương
thức(MultimodalTeaching)bắtnguồntừ
lýthuyếtngữliệuxãhội(socialsemiotics)
do Kress và van Leeuwen (2001) phát
trin, nhấn mạnh rằng việc truyền đạt
thông tin hiệu quả không chỉ dựa vào
ngônngữchữviếtmàcòncầnkếthợpcác
phươngthứckhácnhaunhưhìnhảnh,âm
thanh,cửchỉ,kýhiệu,vàcácphươngtiện
hộikhác(Kress&vanLeeuwen,2001).
Việckếthợphàihòacácphươngthứcnày
giúpngườihọctiếpnhậnnộidungphong
phúvàsinhđộngn,từđónângcaohiệu
quảghinhớvàkhảnănghiểusâu.
TheoLýthuyếtđaphươngthức,mỗi
phươngthứcđềucónhngthếmạnhriêng
trongtruyềnđạtthôngtin,vídụnhưhình
ảnhhỗtrợhiểubiếttrựcquan,âmthanh
bổ sung ngữ điệu và cảm xúc, văn bản
cungcấpthôngtinchitiết…Sựkếthợp
củanhữngphươngthứcnàytạonênmột
hệthốnggiaotiếpphứchợp,thúcđẩysự
tươngtácvàcảmnhậnđachiềungười
học (Jewitt, 2009). Điều này trái ngược
với phương pháp dạy truyền thống chủ
yếutậptrungvàongônngữviếthoặcnói
đơnlẻ,dẫntớikhảnăngtiếpthuhạnchế.
Vận dụng lý thuyết phương pháp
dạyhọcđaphươngthứctronggiảngdạy
dịchtiếngTrungthươngmạilàmộthướng
tiếpcậntiêntiến,dolĩnhvựcngoạingữ
khôngchỉđòihỏinănglựcngônngữmà
còn phảihiểu sâu sắcbối cảnh văn hóa,
kinhtế,chínhtrịcủacácđốitượngtham
giagiaodịch.Dịchthươngmạikhôngchỉ
quátrìnhchuyểnđổingônngmàcòn
hình thức giao tiếp đa phương thức,
trongđógiatăngsựhiệndiệncủacácyếu
tốphingônngữnhưsảnphẩm,mẫuhợp
đồng,biểuđồ,hìnhnhminhhọa,cácyếu
tốthịgiácvàâmthanhđikèm(Liu,2020).
BezemervàKress(2008)nhấnmạnh
việctíchhợpđaphươngthứctronggiảng
dạycókhảnăngkíchthíchnhiềukhuvực
nhậnthứckhácnhautrênnãobộ,quađó
ngsựgắnkếtvàkhảnăngphảnhồisáng
tạocủangườihọc.Trongmôitrườnghọc
tập và giảng dạydịch tiếngTrung Quốc
thươngmại,đâylàyếutốthenchốtgiúp
ngườihọcpháttriểnkỹnăngghinhớtừ
vựng chuyên ngành, tổ chức tư duybản
dịch, và giảm bớt khó khăn trong việc
chuyểnđổiýnghĩagiữahaingônngữcó
trinkhaivănhóakhácbiệt.
71
Jewitt(2009)cũng chỉrằng các
phương thức như hình ảnh, âm thanh,
video và công nghệ tương tác đã được
chứng minh nâng cao động lực học tập
hiệu quảghi nhớ trong lĩnh vựcdạy
ngoại ngữ. Việc áp dụng phương pháp
đa phương thức cho tiếngTrung thương
mạigiúpsinhviêntiếpcậnkiếnthứcmột
cáchtoàndiệnhơn,đồngthờirènluyệnkỹ
ngphântíchngữcảnhvàvậndụnglinh
hoạttrongcáctìnhhuốngdịchthuậtthực
tế,từđónângcaochấtlượngdịchvàkhả
nggiaotiếpthươngmạiđavănhóa
Ngoàira,lýthuyếtđaphươngthức
cònhướngtớiviệcpháttriểncáckỹnăng
tư duy phản biện và giao tiếp sáng tạo.
TrongdịchtiếngTrungQuốcthươngmại,
ngườidịchphảinắmbắttoàndiệnthông
tinnộidung,bốicảnh,tácgiả,đốitượng,
mụcđíchtruyềnđạtđểtriểnkhaibản
dịchphùhợp(Liu,2020).Việcgiảngdạy
kết hợp đa phương thức giúp sinh viên
cảmnhậnđượcnhữngsắctháingônngữ
vănhóaquaviệcxemvideo,ngheâm
thanh,phânchcáchìnhảnhliu,từđó
ngcaokhảnăngtưduyđachiều.
Hinnay,nhiềunghiêncứuvàthực
tiễn giảng dạy đã áp dụng thành công
phương pháp dạy học đa phương thức
trongcácmônhọctiếngTrunggiaotiếp
đa phương tiện,ngữ pháp, và dịchthuật
(Phạm ThịThu Hường, 2023). Cáchoạt
độngnhưsửdụngvideoclipthươngmại,
hìnhảnhminhhọatronghợpđồng,bàitập
dịchthuậtthựchànhliênquanđếnkinhtế
thươngmạigiúpsinhviêntrảinghiệm
họctậpsinhđộng,chủđộngvàthíchứng
vớiyêucầuchuyênngành.
Về phương pháp dạy dịch thuật
tiếngTrungthươngmại,nókhôngchỉlà
việchọcngônngữmàcònlàhọcmộtloại
hình giao tiếp đặc biệt, nơi người dịch
phảivậndụngcáckỹnăngngônngữ,kiến
thứcvănhóa,vàkhảnăngnhậnbiếtngữ
cảnhkinhtếxãhộiđặcthùngànhnghề.
Phươngphápđaphươngthứcđượcxemlà
cầunốihiệuquảgiữahọcngônngữtruyền
thốngvànhucầuthựctiễnnàyLiu,2020).
Việckếthợplinhhoạtgiữavănbản,hình
ảnh, âm thanh và các công nghệ hỗ trợ
giúpsinhviênkhôngchỉhiểusâuvănbản
gốc,màcòntiếpnhậnthêmkiếnthứcnền
rènluyệnkỹnăngphântíchtổnghợp
đểtạorabảndịchchấtlượngcao.
Từ những cơ sở lý thuyếtvà thực
tiễnnghiêncứutrên,rõràngphươngpháp
dạy học đa phương thức là ớng đi có
tínhkhảthicaotronggiảngdạydịchtiếng
Trung thương mại hiện đại. Việc ứng
dụngthànhcôngphươngphápnàysẽgóp
phần đángkể vàođổi mớiphươngpháp
dạytiếngTrungchuyênngành,nângcao
nglựcngoạingữthựchành,pháttriển
kỹnănggiaotiếpđa vănhóa,đồngthời
phùhợpvớixuhướngchuyểnđổisốtrong
giáodụcvàđàotạohiệnnay.
III.Phươngphápnghiêncứu
Nghiên cứu sử dụng thiết kế thực
nghiệmkếthợpđịnhlượngvàđịnhtính,
dựatrênlýthuyếthànhđộngnghiêncứu
củaKemmisvàMcTaggart(1988),nhằm
đánh giáhiệu quả củaphươngphápdạy
họcđaphươngthứctronggiảngdạydịch
tiếngTrungthươngmại.Quytrìnhnghiên
cứubaogồmcácbướcsau:
Lựa chọn mẫu nghiên cứu: Mẫu
gồm120sinhviênnăm3vànăm4chuyên
ngànhTiếngTrungthươngmạitạiTrường
Đại học Thương mại, được chia ngẫu
nhiênthànhhainhómbằngnhau(60sinh
viên/nhóm): nhóm thử nghiệm (áp dụng
phương pháp đa phương thức) và nhóm
đối chứng (phương pháp truyền thống).
Việcchianhómđảmbảotínhcânbằngvề
72
trìnhđộngônngữ(dựatrênđiểmHSKcấp
4-5)vàgiớitínhđểgiảmthiểuthiênkiến.
Côngcụthuthậpdữliệu:(1)Khảo
ttrướcvàsauthựcnghiệmsửdụngbảng
câuhỏiLikert5mứcđộđểđánhgiáđộng
lựchọctập,mứcđộhàilòngvàtươngtác;
(2)Bàikiểmtranănglựcdịchvớicácbài
dịch hợp đồng thương mại, báo cáo tài
chínhvàquảngcáosảnphẩm,chấmđiểm
theothang10dựatrêntiêuchíchínhxác
thuậtngữ,tínhlinhhoạtvănhóavàngữ
pháp;(3)Phỏngvấnsâuvới20sinhviên
(10/nhóm)đểthuthậpphảnhồiđịnhtính
vềtrảinghiệmhọctập;(4)Quansátlớp
họcđểghinhậnmứcđộtươngtác(sốlần
phátbiu,thamgiahoạtđộngnhóm).
Quy trình thực nghiệm: Thựchiện
trong 12 tuần (3 tháng), với 4 giờ/tuần.
Nhóm thử nghiệm sử dụng các công cụ
đaphươngthứcnhưvideominhhọaquy
trình thương mại (từ nguồn như Youku
hoặc Bilibili),hìnhảnhsơđồhợpđồng,
âm thanhphát âmchuẩn quaphầnmềm
Pleco,vàbàitậpơngtáctrênnềntảng
KahoothoặcZoom.Nhómđốichứngchỉ
sửdụng giáotrìnhvănbảnvàbàigiảng
truyềnthống.Dữliệuđượcthuthậptrước,
giữavàsauđểtheodõitiếnbộ.
Thiết kế này phù hợp với cơ sở
lýthuyết đa phương thức, tậptrung vào
việcđolườngsựcảithiệnđachiều(nhận
thức,hànhvi,cảmxúc),vàhỗtrợkếtquả
nghiêncứubằngdữliệuthựcnghiệmđáng
tincậy.
IV.Kếtquảnghiêncứuvàtholuận
Nghiên cứu được tiến hành khảo
ttrên120sinhviênngànhtiếngTrung
thương mại tạiTrường Đại học Thương
mại,chiathành2nhóm:nhómthửnghiệm
(ápdụngphươngphápdạyhọcđaphương
thức)và nhóm đối chứng (phương pháp
giảng dạy truyền thống). Qua các công
cụ khảo sát, bài kiểm tra năng lực dịch
phỏngvấnsâu,mứcđộtiếnbộvàhiệu
quả tiếpthucủahainhómđượcsosánh
trêncáctiêuchí:khảnăngghinhớtừvựng
chuyênngành,kỹnăngdịchthuật,mứcđộ
ilòngvớiphươngpháphọcvàmứcđộ
tươngtáctronglớphọc.
4.1.Kếtquảnghiêncứu
4.1.1. Khả năng ghi nhớ từ vựng
chuyênngành
Khả năngghi nhớtừ vựngchuyên
ngành là nền tảng quan trọng cho việc
dịchthuậtchínhxácvànhanhnhạy.Kết
quảkhảosátchothấysinhviênnhómthử
nghiệm có khả năng ghi nhớ trung bình
82/100,nhómđối chứng chỉđạt42/100.
Lý do là phương pháp đa phương thức
chophépsinhviêntiếpcậntừvựngqua
nhiềukênhnhưhìnhảnhminhhọatrong
giáotrình,âmthanhphátâmchuẩn,video
hướngdẫncóphụđề,giúptăngcườngsự
ghinhớ.
•
dụ1:Họccácthuậtngữtrong
hợpđồngmuabánquốctếnhư合同(hợp
đồng), 货物质量保证 (bảo đảm chất
lượng hàng hóa), 交货时间 (thời gian
giaohàng).Quavideominhhọaquytrình
kiểm tra chất ợng và giao nhận, sinh
viênnhómthửnghiệmdễdànghiểusâu,
ghinhớtốthơnsovớihọcdạngdanhsách
thôngthườngởnhómđốichứng.
•
dụ 2: Học thuật ngữ về
logisticsnhư运输方式(phươngthứcvận
chuyển),仓储管理(quảnlýkhobãi)thông
quahìnhảnhsơđồđườngvậnchuyểnvà
video hướng dẫn, giúp sinh viên nhóm
thửnghiệmghinhớvàvậndụnglinhhoạt
trongbàidịch.
4.1.2.Kỹnăngdịchthuật
Kết quảbàikiểm trakỹ năngdịch
thểhiệnnhómthửnghiệmcóđiểmtrung
73
bình8.5/10,trongkhinhómđốichứngchỉ
6.5/10.Nhóm thử nghiệmdịchkhông
chỉđúngthuậtngữmàcònbiếtcáchdiễn
đạtđểphùhợpvớingữcảnh,thươngmại,
giảmthiểulỗingữphápvàcấutrúccâu.
- Ví dụ 3: Trong dịch hợp đồng
muabánthiếtbịđiệntử,sinhviênnhóm
thử nghiệm biết chuyển đổi các điều
khoảnnhư付款方式(phươngthứcthanh
toán),赔偿责任(tráchnhiệmbồithường)
sangtiếngViệtchínhxácvớiphongcách
ngônngữpháplý,bảođảmtínhpháplývà
logicchặtchẽ.
-Víd4:Dịchtàiliệuquảngcáosản
phẩmLED,cácemsửdụngvideogiớithiệu
sản phẩm m biu đồ hiệu suất đ chọn
chdiễnđạtphùhợp,giúpbảndịchmượt
mà,hấpdẫnnthayvìdịchcứngnhắc.
- Ví dụ 5: Dịch báo cáo tài chính
Trung Quốc với các biểu đồ số liệu và
bảngbiểuđượcminhhọa,sinhviênnhóm
thửnghiệmcókhảnăngtruyềntảithông
tintàichínhphứctạpmộtcáchchínhxác
dễhiểu.
4.1.3.Mứcđộhàilòngvàđộnglực
họctập
Đa số sinh viên nhóm thử nghiệm
(90%)đánhgiáphươngphápđaphương
thứclàmmớibầukhôngkhíhọctập,dễ
tiếp cận kiến thức và có tính ứng dụng
cao. Sử dụng phần mềm Skritter luyện
viếtchữHán,Plecotracứutừvựngnhanh
hiệuquảđãkhơigợiđộnglựchọctập
chủđộng,giúpcácemlàmchủquátrình
học.Ngược lại, nhóm đối chứng chỉ có
70%thểhiệnhàilòng,phảnánhhạnchế
về phương pháp giảng dạytruyền thống
khótạo sựhấp dẫn và không kíchthích
hứngthúhọctập.
4.1.4.Mứcđộơngtáctronglớphc
Khảosáthànhvithamgialớphọc
chothấynhómthửnghiệmcómứcơng
c caonnhiều vớitỷ lệ88%, sovới
55% nhóm đối chứng. Sinh viên nhóm
thửnghiệmtíchcựcphátbiểu,tranhluận,
thamgiacáchoạtđộngnhómtíchhợpđa
phươngthứcnhưtrìnhchiếuvideo,chia
sẻ slide hình ảnh, thuyết trình kết hợp
côngnghệ.
•
dụ 6: Buổi dịch phiên họp
thươngmạithựchànhvớivideoghiâm,
phụ đề song ngữ và bài tập nhóm dịch
songsongluyệnphảnxạnhanh,giúpsinh
viêntăngkhảnăngchuyểnngữtrựctiếp,
đápứngyêucầucôngviệcthựctế.
•
dụ7:Thảoluậnnhómdịchtài
liệuớngdẫnsảnphẩm,giảngviêndùng
bảngtươngtác,videominhhọagiúpsinh
viêndễdàngkếtnốiýtưởng,pháttriểnkỹ
nglàmviệctậpthể.
4.1.5.Phântíchvídụđiểnhìnhminhhọanhưuviệtcủaphươngphápđaphươngthức
Bảng1.Vídụđiểnhìnhminhhọatínhưuviệtcủaphươngphápđaphươngthức
Ví
dụ Môtảchitiết Đánhgiáhiệuquả-nhóm
thnghiệm
Đánhgiáhiệuquả-nhóm
đốichứng
1
Hợp đồng mua bán quốc tế:
videothươngthảo+sơđồquy
trìnhgiaohàng
Thuật ngữ chính xác > 95%,
hiểuýnghĩasâusắc,dịchlinh
hoạt
Hiểu thuật ngữ chiếm 70%,
dịchcòncứngnhắc
2
Tài liệu quảng cáo máy móc:
video giới thiệu sản phẩm +
hìnhảnhminhhọa
Chọncâuphùhợpphongcách
quảngcáo,nộidungsinhđộng
Dịchsátnghĩanhưngthiếuhấp
dẫn,câuvăncứng
3Văn bản logistics: sơ đồ giao
nhận,quytrìnhvậnchuyển
Dịch chính xác cácthuật ngữ
phứctạp,dễhiểu
Dịch thuật thiếu chính xác,
khônghiểuquytrình