Xé rào ưu đãi đầu tư của các tỉnh ở Việt Nam: Nên xem xét 'sáng kiến' hay 'lợi bất cập hại'

Xeá raâo ûu àaäi àêìu tû

cuãa caác tónh trong böëi caãnh múã röång

phên cêëp úã Viïåt Nam:

“saáng kiïën” hay “lúåi bêët cêåp haåi”?

Vuä Thaânh Tûå Anh, Lï Viïët Thaái, Voä Têët Thùæng

Haâ Nöåi, thaáng 11 nùm 2007

Lú

úââi

i t

tû

ûååa

Àêìu tû trûåc tiïëp nûúác ngoaâi àoáng vai troâ quan troång trong chiïën lûúåc phaát triïín kinh tïë cuãa Viïåt Nam trong giai

àoaån àöíi múái. Caác nhaâ àêìu tû nûúác ngoaâi mang àïën nhiïìu vöën, cöng nghïå, sûå tiïëp cêån thõ trûúâng quöëc tïë vaâ

nhûäng thöng lïå quaãn lyá töët hún cêìn thiïët cho Viïåt Nam. Chñnh quyïìn àõa phûúng nhêån thûác àûúåc roä caác lúåi ñch

cuãa àêìu tû nûúác ngoaâi àöëi vúái nïìn kinh tïë cuãa àõa phûúng hoå, caånh tranh vúái nhau àïí thu huát caác nhaâ àêìu tû

àïën vúái tónh vaâ quêån, huyïån cuãa mònh. Caånh tranh luön laânh maånh, nhûng vêën àïì àùåt ra laâ liïåu chñnh quyïìn

caác cêëp úã àõa phûúng coá hiïíu vïì nhu cêìu cuãa caác nhaâ àêìu tû khöng. Nïëu hoå khöng hiïíu, hoå coá thïí àûa ra

nhûäng hònh thûác ûu àaäi khöng thu huát àûúåc àêìu tû maâ laåi taác àöång xêëu àïën ngên saách cuãa àõa phûúng vaâ trung

ûúng.

Baáo caáo àöëi thoaåi chñnh saách naây cuãa UNDP àïì cêåp àïën vêën àïì caånh tranh àïí coá àêìu tû trûåc tiïëp nûúác ngoaâi

úã Viïåt Nam. Baáo caáo nhêån àõnh rùçng nhiïìu tónh àaä àûa ra nhûäng hònh thûác ûu àaäi sûã duång vöën ngên saách

ngoaâi quy àõnh nhùçm thu huát caác cöng ty nûúác ngoaâi. Tuy nhiïn, taác àöång cuãa nhûäng ûu àaäi naây àöëi vúái quyïët

àõnh choån núi àêìu tû cuãa caác cöng ty khöng àaáng kïí. Caác cöng ty quyïët àõnh núi àêìu tû trïn cú súã caác nhên

töë cú baãn nhû tiïëp cêån àêët àai vaâ taâi nguyïn thiïn nhiïn, cú súã haå têìng, viïåc coá lao àöång coá tay nghïì vaâ chêët

lûúång quaãn trõ cuãa àõa phûúng. Nhûäng ûu àaäi bùçng thuïë ngoaâi quy àõnh laâm giaãm thu ngên saách nhûng khöng

tùng àûúåc àêìu tû nûúác ngoaâi vaâo caác tónh “xeá raâo”.

Nhêån àõnh naây coá yá nghôa quan troång àöëi vúái chñnh saách phên cêëp cuãa Viïåt Nam. Caác chñnh quyïìn àõa phûúng

sûã duång caác ûu àaäi ngoaâi quy àõnh do hoå thiïëu khaã nùng hay nùng lûåc àïí giaãi quyïët nhûäng vêën àïì cú baãn hún

nhû phaát triïín cú súã haå têìng vaâ caãi thiïån chêët lûúång giaáo duåc vaâ daåy nghïì. Do àoá, cêu traã lúâi àöëi vúái nhûäng ûu

àaäi ngoaâi quy àõnh khöng mêëy nùçm úã viïåc thûåc thi nhûäng quy àõnh maâ úã viïåc caãi thiïån caác chñnh saách giaáo

duåc vaâ àêìu tû cöng úã cêëp trung ûúng vaâ àõa phûúng.

Caác Baáo caáo àöëi thoaåi chñnh saách cuãa UNDP àoáng goáp vaâo cuöåc thaão luêån chñnh saách quan troång úã Viïåt Nam

thöng qua viïåc àaánh giaá khöng phiïën diïån tònh hònh phaát triïín cuãa àêët nûúác vaâ yá nghôa chñnh saách cuãa nhûäng

phaát hiïån àöëi vúái tûúng lai. Muåc àñch cuãa chuáng töi laâ khuyïën khñch sûå thaão luêån vaâ tranh luêån dûåa trïn cú súã

coá àêìy àuã thöng tin thöng qua viïåc baáo caáo trònh baây nhûäng thöng tin vaâ bùçng chûáng thu thêåp àûúåc möåt caách

roä raâng vaâ khaách quan.

Chuáng töi xin caám ún Trûúâng Quaãn lyá Nhaâ nûúác John F. Kennedy cuãa àaåi hoåc Harvard vaâ Chûúng trònh Giaãng

daåy Kinh tïë Fulbright úã Viïåt Nam àaä thûåc hiïån nghiïn cûáu cho Baáo caáo àöëi thoaåi chñnh saách naây.

Mùåc duâ quan àiïím àûúåc àûa ra trong baáo caáo khöng nhêët thiïët phaãn aánh quan àiïím chñnh thûác cuãa UNDP,

chuáng töi hy voång rùçng viïåc xuêët baãn baáo caáo seä khuyïën khñch viïåc nghiïn cûáu vaâ phên tñch nhiïìu hún nûäa

vïì caác vêën àïì quan troång naây.

o Y

aáám

m à

àö

öëëc

c Q

uö

öëëc

c g

hû

ûú

ún

g t

rò

òn

h P

aáát

t t

iï

ïíín

n L

iï

ïn

n H

Hú

úååp

p Q

uö

öëëc

c t

aååi

i V

iï

ïååt

t N

Lúâi caám ún

Nghiïn cûáu naây àûúåc Chûúng trònh Giaãng daåy Kinh tïë Fulbright (FETP) úã thaânh phöë Höì Chñ Minh vaâ

Trûúâng Quaãn lyá Nhaâ nûúác John F. Kennedy cuãa àaåi hoåc Harvard thûåc hiïån, vúái sûå höî trúå taâi chñnh cuãa

Chûúng trònh Phaát triïín Liïn Húåp Quöëc (UNDP) trong dûå aán 5088790-01, “Caác baáo caáo thaão luêån UNDP-

Viïåt Nam vïì nhûäng chuã àïì liïn quan àïën Phên cêëp vaâ Hiïåu quaã kinh tïë.”

Nhoám nghiïn cûáu göìm:

Vuä Thaânh Tûå Anh, Chûúng trònh Giaãng daåy Kinh tïë Fulbright

Lï Viïët Thaái, Viïån Quaãn lyá Kinh tïë Trung ûúng

Voä Têët Thùæng, Trûúâng Àaåi hoåc Kinh tïë thaânh phöë Höì Chñ Minh

Caác taác giaã xin caãm ún nhûäng yá kiïën àoáng goáp àêìy trñ tuïå cuãa David Dapice vaâ Ben Wilkinson - àöìng

nghiïåp cuãa chuáng töi taåi Chûúng trònh Viïåt Nam vaâ Trûúâng Fulbright. Chuáng töi cuäng xin baây toã loâng biïët

ún vïì nhûäng thaão luêån vaâ nhêån xeát quyá baáu tûâ nhûäng àaåi biïíu tham gia Diïîn àaân Nùng lûåc Caånh tranh

chêu AÁ (Trûúâng Àaåi hoåc Quöëc gia Singapore, thaáng 5 nùm 2007). Caác taác giaã cuäng xin caãm ún vïì nhûäng

nhêån xeát quyá baáu cuãa ngûúâi phaãn biïån – öng Nguyïîn Àònh Cung – Trûúãng ban Chñnh saách Kinh tïë Vô mö,

Viïån Quaãn lyá Kinh tïë Trung ûúng. Tuy nhiïn, nhoám nghiïn cûáu chõu traách nhiïåm hoaân toaân vïì nhûäng nöåi

dung trònh baây trong nghiïn cûáu naây.

Muåc luåc

h s

aáác

h c

aáác

c b

aããn

g b

iï

ïííu

u v

aââ h

hö

öååp

p.................................................................................................................ii

oáám

m t

tù

ùææt

t..........................................................................................................................................................1

. G

iú

úáái

i t

iï

ïååu

u..................................................................................................................................................3

. T

Tö

öíín

g q

n v

vï

ïìì p

hê

ên

n c

cê

êëëp

p ú

úãã V

iï

ïååt

t N

m.......................................................................................................5

2.1. Khaái niïåm vïì phên cêëp....................................................................................................................5

Phên cêëp chñnh trõ...........................................................................................................................5

Phên cêëp haânh chñnh ......................................................................................................................5

Phên cêëp ngên saách ......................................................................................................................5

Phên cêëp kinh tïë (phên cêëp thõ trûúâng) ..........................................................................................5

2.2.Phên cêëp úã Viïåt Nam nhòn tûâ goác àöå khaác nhau ............................................................................6

Phên cêëp úã Viïåt Nam nhòn tûâ goác àöå lõch sûã vaâ vùn hoaá...............................................................6

Phên cêëp trong quaá trònh Àöíi Múái...................................................................................................7

Tiïíu kïët............................................................................................................................................8

. P

hê

ên

n c

cê

êëëp

p q

aããn

n l

yáá F

I ú

úãã V

iï

ïååt

t N

m.......................................................................................................12

. H

iï

ïåån

n t

tû

ûú

úåån

g x

eáá r

aââo

o c

uããa

a c

aáác

c t

tó

ón

h t

g v

iï

ïååc

c à

àû

ûa

a r

a c

aáác

c û

ûu

u à

àa

aääi

i c

o c

aáác

c d

dû

ûåå a

aáán

n F

I...............................15

4.1.Àùåc àiïím cuãa caác tónh xeá raâo? ......................................................................................................15

4.2.Caác hònh thûác xeá raâo phöí biïín.......................................................................................................16

4.3.Lyá giaãi nguyïn nhên vaâ caách thûác xeá raâo ......................................................................................17

4.4.Àöång cú cuãa xeá raâo........................................................................................................................18

4.5.Àöëi saách cuãa chñnh quyïìn trung ûúng vaâ sûå tuên thuã cuãa chñnh quyïìn àõa phûúng................... 19

. À

Àa

aáán

h g

aáá t

aáác

c à

àö

öåån

g t

iï

ïììm

m t

aâân

g c

uããa

a c

aáác

c û

ûu

u à

àa

aääi

i à

àê

êììu

u t

tû

û............................................................................20

5.1.Chi phñ vaâ lúåi ñch tiïìm taâng cuãa caác ûu àaäi àêìu tû.........................................................................20

5.2.Caác taác àöång tiïìm taâng cuãa ûu àaäi thu huát FDI .............................................................................20

. À

Àa

aáán

h g

aáá t

hû

ûååc

c n

iï

ïååm

m v

vï

ïìì h

iï

ïååu

u q

aãã c

uããa

a c

aáác

c û

ûu

u à

àa

aääi

i à

àê

êììu

u t

tû

û t

g v

iï

ïååc

c t

u h

uáát

t F

I..............................23

6.1.Mö hònh kinh tïë lûúång.....................................................................................................................23

6.2.Mö taã söë liïåu...................................................................................................................................23

6.3.Caác kïët quaã ûúác lûúång ...................................................................................................................26

Kï

ïëët

t l

uê

êåån

n................................................................................................................................................29

aââi

i l

iï

ïååu

u t

m k

aãão

o................................................................................................................................30

Danh saách caác baãng biïíu

Baãng 1: Kïët quaã cuãa phên cêëp trong thu vaâ chi ngên saách (tó àöìng VN) .....................................................9

Baãng 2: Tònh hònh cêëp Giêëy pheáp àêìu tû cuãa UBND vaâ caác KCN, KCX taåi caác àõa phûúng.....................13

Baãng 3: Caác dûå aán àêìu tû àûúåc UBND tónh cêëp pheáp................................................................................13

Baãng 4: Toám tùæt thöëng kï vïì caác tónh xeá raâo so vúái caác tónh khöng xeá raâo ..............................................15

Baãng 5: Khung thúâi gian cuãa viïåc xeá raâo ....................................................................................................18

Baãng 6: Kïët quaã ûúác lûúång (1) ....................................................................................................................27

Baãng 7: Kïët quaã ûúác lûúång (2) ....................................................................................................................27

Höåp 1: Phên cêëp nguöìn thu cho caác chñnh quyïìn àõa phûúng trong giai àoaån 1996-2002 ......................10

Höåp 2: Phên cêëp nguöìn thu kïí tûâ Luêåt Ngên saách nùm 2002....................................................................10

Höåp 3: Nhûäng cöåt möëc quan troång trong phên cêëp quaãn lyá FDI.................................................................12

Höåp 4: Àöíi múái chñnh saách hay caånh tranh xuöëng àaáy ...............................................................................15

Höåp 5: Àöëi saách cuãa chñnh quyïìn Trung Ûúng ..........................................................................................19