THIÊN 68: THƯỢNG CÁCH
Hoàng Đế hỏi: "Do khí bị uất mà thành chứng Thượng cách, khi ăn uống vào
thì phải ói ra ngay, chứng bệnh này ta đã biết rồi[1]. Giun thì gây ra chứng Hạ
cách - Chứng Hạ cách có nghĩa là khi ăn vào khoảng tròn 1 chu kỳ ngày và
đêm mới ói ra[2]. Đối với chứng này, ta vẫn chưa hiểu như thế nào cả, ta mong
được nghe thầy giải thích về việc này”[3].
Kỳ Bá đáp : "Những người mà cuộc sống về vui giận không thoải mái, việc ăn
uống không điều độ, giữ ấm lạnh không đúng với thời, như vậy sẽ làm tổn
thương đến Vị khí, và chất hàn trấp sẽ chảy xuống đến Đại và Tiểu trường[4].
Khi hàn trấp chảy xuống đến Đại và Tiểu trường sẽ làm cho giun bị lạnh, giun
bị lạnh chúng sẽ tích tụ lại để cố thủ ở vùng Hạ hoãn, làm cho khí của Trường
Vị bị đầy, vệ khí vùng đó sẽ không còn vận hành mở rộng được nữa, tà khí sẽ
chiếm chỗ để ở tại đó[5]. Mỗi lần người ta ăn uống vào thì giun sẽ theo lên để
ăn, khi giun theo lên trên để ăn thì vùng Hạ hoãn sẽ bị hư, hạ hoãn bị hư thì tà
khí sẽ thắng, lưu lại đó để thành tích tụ. nhân vì tích tụ bị lưu lại, nó sẽ gây
thành chứng nội ung kết thành rồi thì vùng Hạ hoãn bị trở ngại, bất lợi[6]. Vết
ung ở trong Hạ hoãn khiến cho sự đau đớn thấu suốt trong sâu, vết ung ở ngoài
Hạ hoãn thì khí của nó phát tác bên ngoài làm cho sự đau đớn nổi ra phía
ngoài, da vùng ung bị nhiệt”[7].
Hoàng Đế hỏi: "Phép trị phải như thế nào ?”[8].
Kỳ Bá đáp : "Ấn nhẹ trên vết ung, xét được hướng đi của ung khí, trước hết
châm nhẹ bên cạnh của bộ vị vết ung, dần dần xê vào trong thì châm sâu hơn,
sau đó lại châm trở lại như lần trước, không được châm quá 3 lần, nên xét rõ tà
khí trong tình trạng trầm hay phù để mà châm sâu hay cạn[9]. Mỗi lần châm
xong, nên áp dụng phương pháp chườm hơi nóng lên vết châm nhằm mục đích
làm cho hơi nóng nhập vào bên trong, nhờ đó mà tà khí ngày giảm dần, vết ung
lớn sẽ ngày giảm và vỡ ra, lành lặn[10]. Phải phối hợp các phép trị liệu và điều
dưỡng, phải tôn trọng những điều cấm kỵ, nhằm loại trừ được tà độc bên
trong[11]. Cuộc sống phải điềm đạm, không làm điều trái với thiên nhiên, có
vậy thì khí trong thân thể mới vận hành điều hòa, sau đó cho dùng các loại
dược vị có vị mặn và đắng để làm tiêu tán vết ung, ung độc sẽ theo con đường
tiêu hóa của cốc khí để đại tiện ra ngoài vậy”[12].
THIÊN 69: ƯU KHUỂ VÔ NGÔN
Hoàng Đế hỏi Thiếu sư: "Con người mỗi khi có việc lo sợ và nổi giận 1 cách đột
ngột, tiếng nói sẽ bị mất âm thanh, đó là do con đường khí đạo nào bị tắc nghẽn ?
Hay là khí nào bị ngưng vận hành ? Khiến cho âm thanh không còn có thể phát ra
được nữa ? Ta mong được nghe giải thích về nguyên nhân đã gây nên như thế
?”[1].
Thiếu sư đáp: “Yết hầu là con đường của thủy cốc, hầu lung là con đường lên
xuống của khí, hội yếm là của âm thanh, môi và miệng là cánh cửa của âm thanh,
lưỡi là bộ máy của âm thanh, lưỡi gà là quan ải của âm thanh, kháng tảng là ranh
giới nơi để cho khí ra vào, xương cuống lưỡi là nơi để thần khí sai khiến làm cho
lưỡi động và phát ra âm thanh[2]. Vì thế nếu người nào mà hốc mũi chảy nước mũi
ra không ngừng, đó là do kháng tảng không mở ra, vùng ranh giới của khí phận bị
trở ngại[3]. Nếu hội yếm nhỏ mà mỏng, nó sẽ phát ra khí được nhanh, sự mở đóng
được thuận lợi, con đường xuất ra khí tạo ra âm thanh cũng dễ dàng[4]. Nếu hội
yếm to mà dày thì sự mở đóng khó khăn, con đường xuất khí ra bị trì trệ, do đó mà
sẽ nói cà lăm[5]. Trường hợp mà 1 người nào đó bị mất tiếng nói 1 cách đột ngột
đó là do hàn khí ở khách tại hội yếm, làm cho âm thanh không thể từ hội yếm để
phát ra âm thanh, cho dù có phát ra được âm thanh thì âm thanh đó cũng không thể
thành ngôn ngữ 1 cách mạch lạc bình thường được, ngay nơi cánh cửa của sự mở
đóng, nó đã mất đi tác dụng, vì thế tiếng nói sẽ mất đi âm thanh”[6].
Hoàng Đế hỏi: "Phép châm trị bệnh này phải thế nào ?”[7].
Kỳ Bá đáp : "Mạch khí của kinh túc Thiếu âm (Thận) đi từ chân lên trên để buộc
vào cuống lưỡi, liên lạc với hoành cốt (xương cuống lưỡi) và chấm dứt ở hội
yếm[8]. Phép châm trị là phải châm tả cả 2 kinh Thận, mạch Nhậm và huyết mạch,
như vậy mới bài trừ được trọc khí (ngoại cảm, hàn tà)[9]. Mạch của hội yếm lên
trên liên hệ với Nhậm mạch, vì thế ta thủ huyệt Thiên Đột, sẽ khôi phục lại khí ở
hội yếm để phát ra âm thanh trở lại”[10].