Những chuyện đời thường quanh ta
8
Mơ một cái Tết
Những ngày cuối năm, chúng tôi tìm về huyện Nhà Bè - nơi có nhiều gia đình
được liệt vào danh sách nghèo khó của TP Hồ Chí Minh. Trong căn nhà tình
thương ở ấp 1 xã Phú Xuân huyện Nhà Bè, bà Trần Thị Lai đang ngồi đút từng
muỗng cơm cho người chồng bị bệnh.
Đã hơn một năm nay, căn bệnh không rõ nguyên nhân của chồng bà - ông Trần
Đức Đen - đã khiến cho gia đình bà vốn khốn khó càng khốn khó hơn. Mang nỗi
tủi thân bệnh tật cộng với cái khổ nghèo khó vây quanh, ông Đen bật khóc khi
nghe chúng tôi hỏi về chuyện chuẩn bị đón Tết như thế nào.
“Gia đình tui nào dám nghĩ đến ngày Tết. Hiện tại, lo hai bữa mỗi ngày đã mệt
lắm rồi. Cả nhà tui chỉ trông chờ vào thằng út đi làm phụ hồ mỗi ngày kiếm được
vài chục ngàn đồng. Tui bệnh nặng nhưng không dám đi bệnh viện vì sợ làm khổ
con” - ông Đen tâm sự. Tiếp lời chồng, bà Lai bộc bạch: “Tết năm nay chỉ mong
ông Đen nhà tui hết bệnh và trong nhà có một ít gạo, ký thịt đón ông bà là hên lắm
rồi”. Khi nói điều ấy ánh mắt bà Lai cứ nhìn chúng tôi như gởi gắm và hy vọng
một điều gì đó.
Cách đó không xa, cụ Nguyễn Thị Chín (83 tuổi) cũng không mong Tết đến.
Trong căn nhà tình thương, cụ Chín cùng 2 đứa cháu nội xúm xít bên nhau. Thanh
Minh – đứa cháu lớn mới 17 tuổi đã phải đi làm phụ hồ nuôi bà và em gái. “Tết có
dĩa trái cây, đòn bánh tét cúng ông bà là đã vui. Mình có làm ra tiền đâu mà mong
Tết” - cụ Chín nói với giọng buồn buồn. Đi dọc theo những con kênh ở quận 8,
chúng tôi cũng bắt gặp nhiều mảnh đời nghèo khó đang sống lênh đênh trên những
chiếc ghe nhỏ bé.
Sau một năm dài mưu sinh, kiếm sống ở TP, em Nguyễn Tấn Đạt, 14 tuổi, quê
Bến Tre nói với giọng buồn buồn: “Tết đến em thèm được mua bộ quần áo mới
nhưng sợ cha mẹ không có tiền nên chỉ dám mơ ước thôi…”. Và càng thấm thía
nỗi buồn khi ghé thăm khu dưỡng lão nghệ sĩ (quận 8), các cơ sở xã hội đang nuôi
dưỡng trẻ em mồ côi, tàn tật, người già neo đơn. Nghệ sĩ Tuyết Nga (64 tuổi)
ngậm ngùi: “Con cái đứa nào cũng nghèo phải ở nhờ, ở đậu nhà người ta thì làm
sao có thể đón tôi về ăn Tết. Đã từ lâu tôi không có cái Tết gia đình, cứ đến mùa
xuân nước mắt lại chảy ra”.
Tết xa quê
Rời khỏi nhà bà Lai chúng tôi gặp một người phụ nữ gầy nhom đang gò lưng đạp
chiếc xe đạp tồi tàn, phía trước treo một chiếc cân cũ kỹ và sau lưng là một chiếc
bao đựng đầy phế liệu. Chị tên Nguyễn Thị Châu (quê Thanh Hóa) vào TPHCM
mưu sinh bằng nghề ve chai hơn một năm nay. Gạt những giọt mồ hôi lăn dài trên
mặt khi dừng xe lại trò chuyện với chúng tôi, chị nói: “Tôi phải cố làm việc và
kiếm tiền để nuôi 3 đứa con đang học phổ thông ngoài quê. Tết này tôi không về,
tranh thủ ở lại TP kiếm thêm chút tiền gởi về lo cho tụi nhỏ có bộ quần áo mới và
đầu năm đi học”.
Có cùng hoàn cảnh với chị Châu, tại khu nhà trọ nghèo nàn thuộc tổ 24 phường
15 quận Tân Bình, chúng tôi gặp những người quê Hà Tây vào TPHCM với nghề
bán bắp luộc, bắp xào, khoai lang, khoai mì luộc. Anh Mạnh, một trong số những
người này nói như tâm sự: “Đêm giao thừa đi bán đến gần 4 giờ sáng, nhìn người
ta đi chơi nhớ con ghê lắm. Lúc về đến nhà trọ thì chỉ muốn lăn ra ngủ một giấc
cho quên hết nhọc nhằn và cũng để quên đi… ngày Tết”.
Xa quê gần 10 năm nay, anh nhớ là chỉ về quê được 2 cái Tết, anh nói ngày Tết
ai chẳng nhớ quê hương nhưng biết làm sao bởi cái nghèo cứ đeo mãi. Anh cũng
như nhiều người dân xa quê mưu sinh bằng nghề này chấp nhận với cuộc sống
thiếu trước hụt sau, làm được đồng nào thì gởi về quê lo cho cho gia đình, con cái
ăn học. Còn chị Nhung thì nói với chúng tôi về cái Tết xa quê của mình: Ở đây
không có không khí đầm ấm như Tết quê nhà, ngày 30 tranh thủ mua một ít bánh
chưng, hoa quả để chung vui với anh em vào ngày mùng một. Chỉ một ngày thôi
rồi hôm sau chúng tôi lại tiếp tục cuộc mưu sinh.
Có mặt tại khu công nghiệp Tân Bình vào lúc công nhân đang tan ca, chúng tôi
cảm nhận được nỗi niềm ngày Tết của những công nhân không có điều kiện về
quê. Ngôn (quê Nghệ An) làm tại Công ty dệt may Thắng Lợi, vào TPHCM làm
công nhân 4 năm nhưng chỉ về quê ăn Tết có một lần.
Ngôn tâm sự: “Tết ở đây rất buồn. Em chỉ đi chùa vào mùng một rồi nằm nhà
chờ đến ngày đi làm. Còn ở quê em thì ngay từ 20 tháng chạp không khí Tết đã
tràn về. Năm rồi, đêm giao thừa nhớ gia đình em khóc đến sưng cả mắt”. Khi
chúng tôi hỏi Oanh (quê Thanh Hóa, làm cùng với Ngôn) sao không tranh thủ Tết
về với gia đình, Oanh bảo: “Lương công nhân không có bao nhiêu, quê thì xa, về
ăn một cái Tết thì đầu năm không có tiền gởi về cho bố mẹ”.
Ngày Tết, với người Việt Nam, là dịp để đoàn tụ gia đình. Vậy mà có những
người sau cả năm vất vả nhọc nhằn mưu sinh chỉ lo Tết cho gia đình, người thân
mà không dám nghĩ đến Tết cho riêng mình.
Huyền thoại về niềm tin sống
Đang là một bí thư chi đoàn thôn rất có uy tín, còn đúng hai ngày nữa thì anh được
kết nạp Đảng, không ngờ, một quả bom bi còn sót lại trong vườn nhà đã nổ tung,
làm Nguyễn Đức Vệ (xã Quảng Đông, huyện Quảng Trạch, Quảng Bình) đứt lìa
cả hai cánh tay và cụt luôn cả chân trái. Dù với tấm thân tàn phế, Nguyễn Đức Vệ
không những không chịu khuất phục trước cuộc sống mà chính anh - bằng nghị
lực phi thường - đã làm nên một huyền thoại đẹp như một khúc tráng ca về sự
vươn dậy đáng kinh ngạc của một con người.
Tứ chi còn một chân này...
Khuôn mặt người đàn ông ấy thật phúc hậu, hơn thế, chính từ đôi mắt của Vệ ánh
lên vẻ cương quyết và mạnh mẽ. Anh ngồi bên tôi, đưa hai bàn tay được chắp nối
bằng hai cánh tay làm bằng sắt, kẹp chặt ấm nước, kẹp chặt cốc nước, rót ra nhẹ
nhàng trơn tru như hai bàn tay lành lặn. Tôi hăm hở quan sát, hăm hở hỏi chuyện,
ngơ ngác trước những động tác thành thục ở đôi bàn tay sắt lạnh ấy và cứ thế,
trong cảm giác ngơ ngẩn như bị cám dỗ của tôi, Vệ dẫn tôi trở lại 10 năm trước.
"Làng Quảng Đông của tui trong chiến tranh là túi bom của Mỹ. Kia là cảng
Hòn La. Trên đèo Ngang là trận địa pháo. Ngày mô, đêm mô cũng có máy bay đến
thả bom. Trong làng sau chiến tranh vẫn còn nhiều người chết vì cuốc đất gặp
bom. Tui cũng vậy thôi. Không chết nhưng hai tay cụt, một chân cụt".
Ngày Vệ bị thương, con trai đầu lòng của anh 7 tháng tuổi. Vợ anh không thể để
con ở nhà theo anh đi bệnh viện VN-Cuba được vì cháu đang bú. Cha anh theo
cùng. Sau thời gian hôn mê, khi tỉnh dậy trên giường, Vệ biết rõ mình bị bom bi
nhưng toàn thân cứng dại. Đến lúc hoàn toàn tỉnh táo, anh mới bàng hoàng nhìn
xuống thân mình, hai tay không còn, chân trái không còn, nhìn tới nhìn lui rất
nhiều lần mà anh vẫn không tin được.
... cầm chén nước uống và...
Vệ rót tiếp cho tôi một cốc trà: "Ba lần tui ngồi trên xe lăn, ẩy xe lăn ra lan can
tầng 4 của bệnh viện rồi nhào người xuống đất để chết. Ba lần cả thảy. Lần thứ
nhất cha tui ngăn kịp. Lần thứ hai nhân viên trong bệnh viện ngăn kịp. Còn lần thứ
ba... tui tự ngăn tui kịp anh ạ... Đúng lúc tui chuẩn bị lao đầu qua lan can thì nghe
tiếng khóc của đứa con nít ở tầng ba. Tui bủn rủn chân tay... Tui nghĩ đến con tui.
Tự dưng thế thôi. Thế là tui lăn xe vào phòng, tui hét lên với cha tui: "Về...Về...Về
nhà... Cha cho tui về nhà...".
Hố thẳm
Vệ ra viện, chui đầu vào mái tranh lúp xúp nhà mình thì thấy trống hoang trống
hoác. Kêu vợ mấy tiếng không nghe trả lời. Mẹ anh mếu máo nói với con trai:
"Con ạ... Về nhà cha mẹ đi con...". Vệ gồng người lên quát hỗn với mẹ: "Nhà tui
đây răng không ở mà phải đi ở nhờ cha mẹ chớ". Mẹ anh ghìm một tiếng khóc:
"Con ơi, vợ con bỏ đi rồi. Nó đi rồi. Nó về nhà cha mẹ nó rồi, cả nhà đi vào Nam