T Th Tây T ngử ư ạ
Bài vi tế
Sogyal Rinpoche
Dịch giả : Nguyên Phong
Nguyên tác : Bardo Thodol Chenmo
T Th Tây T ngử ư ạ (Tibetan Book of the Dead) hay nguyên tác Bardo Thodol Chenmo
là m t cu n sách đ c bi t đ c p đ n các c nh gi i bên kia c a t . Ngay t khi đ c giáoộ ố ặ ệ ề ậ ế ả ớ ử ử ừ ượ
s W.Y.Evens Wentz phiên d ch ra Anh ng vào năm 1924, nó đã gây ra nhi u cu c bàn cãiư ị ữ ề ộ
sôi n i. ổ
Danh t "T Th " (Book of the Dead) th c ra d ch không đ c đúng vì giáo s Evansừ ử ư ự ị ượ ư
Wentz đã căn c trên m t cu n sách n i ti ng c a Ai C p, cũng đ c p đ n m t c nh gi iứ ộ ố ổ ế ủ ậ ề ậ ế ộ ả ớ
bên kia c a t , g i là T Th Ai C p (Egyptian Book of the Dead). ử ử ọ ử ư ậ
Danh t "T Th " khi n nhi u ng i hi u l m, cho r ng đó là sách dành cho ng iừ ử ư ế ề ườ ể ầ ằ ườ
ch t ho c đ dùng trong các nghi l chôn c t ng i ch t. Th t ra n i dung c hai cu nế ặ ể ễ ấ ườ ế ậ ộ ả ố
sách nói trên r t phong phú, ch a đ ng nhi u tinh hoa huy n môn, dùng cho ng i s ngấ ứ ự ề ề ườ ố
cũng nh ng i ch t. ư ườ ế
Ng i Ai C p ch tr ng s ng và ch t là m t ngh thu t mà ng i ta có th h cườ ậ ủ ươ ố ế ộ ệ ậ ườ ể ọ
h i. ỏT Th Ai C pử ư ậ , nguyên tác Her Em Hru có th d ch sát nghĩa là "Ngh thu t b c vàoể ị ệ ậ ướ
m t đ i s ng m i k t lúc này", trong đó các danh s Ai C p đã gi i thích nh ng quy t cộ ờ ố ớ ể ừ ư ậ ả ữ ắ
đ ng i s ng cho ra s ng và ch t cho ra ch t, v i đúng ý nghĩa c a nó. Ng i Ai C p tinể ườ ố ố ế ế ớ ủ ườ ậ
r ng vũ tr có nhi u cõi gi i mà cõi tr n ch là m t mà thôi. ằ ụ ề ớ ầ ỉ ộ
N u bi t ngh thu t s ng và ch t, ng i ta có th di chuy n luân h i t cõi này quaế ế ệ ậ ố ế ườ ể ể ồ ừ
cõi khác nh ng i đi du l ch. Có l đó là lý do mà nhi u nhà nghiên c u đã coi ư ườ ị ẽ ề ứ T Th Aiử ử
C pậ nh t m b n đ ch d n v các cõi gi i bên kia c a t . Tuy nhiên các danh s Ai C pư ấ ả ồ ỉ ẫ ề ớ ử ử ư ậ
không h quan tâm đ n vi c gi i thoát ra kh i vòng luân h i này. ề ế ệ ả ỏ ồ
Trong khi đó, ng i Tây T ng ngoài vi c nghiên c u các cõi gi i, l i đ c bi t chúườ ạ ệ ứ ớ ạ ặ ệ
tr ng đ n vi c gi i thoát ra kh i vòng sinh t luân h i n a. Đó là căn b n khác bi t rõ r tọ ế ệ ả ỏ ử ồ ữ ả ệ ệ
nh t gi a hai cu n sách nói trên và đ ng th i cũng làm n i b t nét đ c đáo c a cu n ấ ữ ố ố ờ ổ ậ ộ ủ ố Tử
Th Tây T ngư ạ .
Tr c khi đi xa h n vào chi ti t c a cu n sách này, chúng ta hãy tìm hi u danh x ngướ ơ ế ủ ố ể ư
c a nó. Nguyên tác ủBardo Thodol Chenmo có t m d ch là ạ ị "S gi i thoát khi đ c h c h iự ả ượ ọ ỏ
(hay nghe nói) v m t pháp Bardo". ề ậ Nhi u ng i đã d ch danh t Bardo là cõi ch t, cõiề ườ ị ừ ế
Trung gi i, hay c nh gi i c a Thân Trung m, nh ng th t ra nó còn có m t ý nghĩa r ngớ ả ớ ủ Ấ ư ậ ộ ộ
h n là "s chuy n ti p" (transition). Danh t "chuy n ti p" hàm ý m t giai đo n gi a sơ ự ể ế ừ ể ế ộ ạ ở ữ ự
di chuy n t giai đo n này qua m t giai đo n khác hay t tr ng thái này qua m t tr ng tháiể ừ ạ ộ ạ ừ ạ ộ ạ
khác.
T Th Tây T ngử ư ạ là m t cu n sách thu c v giáo lý m t truy n nên r t khó hi u,ộ ố ộ ề ậ ề ấ ể
khó gi i thích, và đã gây nhi u cu c bàn cãi sôi n i trong gi i h c gi . Dĩ nhiên ng i taả ề ộ ổ ớ ọ ả ườ
không th hi u nó n u không n m v ng đ c căn b n c a M t Tông. Ng i ta cũng khóể ể ế ắ ữ ượ ả ủ ậ ườ
có th áp d ng các ph ng pháp trong đó n u không đ c s ch d n kh u truy n c a cácể ụ ươ ế ượ ự ỉ ẫ ẩ ề ủ
danh s Tây T ng chuyên tham c u v pháp môn này. Trong lo t bài kh o lu n ng n này,ư ạ ứ ề ạ ả ậ ắ
ng i vi t không có ý mong c u có th gi i thích đ c s vi di u c a cu n sách trên,ườ ế ầ ể ả ượ ự ệ ủ ố
nh ng ch mu n trình bày m t vài khía c nh đ c bi t c a cu n sách d i cái nhìn c a c aư ỉ ố ộ ạ ặ ệ ủ ố ướ ủ ủ
khoa h c và Ph t h c. ọ ậ ọ
H u h t các nhà nghiên c u đ u cho r ng ầ ế ứ ề ằ T Th Tây T ngử ư ạ là sách h ng d nướ ẫ
ng i ta s p lìa đ i ho c ng i đã ch t vì n i dung cu n sách đ c p r t k đ n các quyườ ắ ờ ặ ườ ế ộ ố ề ậ ấ ỹ ế
t c cúng l , c u siêu hay h ng d n cho ng i đang h p h i. Tuy nhiên, đ c Đ t Lai L tắ ễ ầ ướ ẫ ườ ấ ố ứ ạ ạ
Ma l i g i nó là ạ ọ Sinh Thư (Book of the Living) thay vì T Thử ư. Ngài nh n m nh: ấ ạ "Đ oạ
Ph t là đ o dành cho ng i s ng ch không ph i ng i ch t"ậ ạ ườ ố ứ ả ườ ế . Ngài đã gi ng: "Tr n bả ọ ộ
T Th có th thâu g m vào m t ý chính nh sau: ử ư ể ồ ộ ư "Ng i nào bi t s ng m t cách t nhườ ế ố ộ ỉ
th c thì s ch t t nh th c, và m t khi đã t nh th c thì h có th chuy n th n th c, tránhứ ẽ ế ỉ ứ ộ ỉ ứ ọ ể ể ầ ứ
đ c s lôi kéo c a nghi p và thoát kh i sinh t luân h i. Đa s con ng i vì b vô minhượ ự ủ ệ ỏ ử ồ ố ườ ị
che ph nên không bi t cách s ng cho đúng v i ý nghĩa c a s s ng, th ng th ng n uủ ế ố ớ ủ ự ố ườ ườ ế
không hoài ni m v quá kh thì h cũng m t ng v t ng lai, h luôn luôn lo l ng đệ ề ứ ọ ơ ưở ề ươ ọ ắ ể
s ng ch không h ý th c rõ r t s s ng. Vì s ng m t cách u mê, không t nh th c nh v yố ứ ề ứ ệ ự ố ố ộ ỉ ứ ư ậ
nên khi ch t thì h cũng không th làm ch đ c hoàn c nh khi y, dĩ nhiên h s hoànế ọ ể ủ ượ ả ấ ọ ẽ
toàn đ nghi p l c lôi kéo và trôi n i trong sáu n o luân h i".ể ệ ự ổ ẻ ồ
L i gi i thích này là m t chìa khóa quan tr ng đã r i m t tia sáng cho nh ng ng iờ ả ộ ọ ọ ộ ữ ườ
mu n tìm hi u cu n ố ể ố T Th Tây T ngử ư ạ . Ng i ta có th coi nó là m t ườ ể ộ Sinh Thư, sách
h ng d n cho ng i s ng, khuyên h ph i s ng làm sao đ khi ch t có th t ch , t nhướ ẫ ườ ố ọ ả ố ể ế ể ự ủ ỉ
th c đ thoát luân h i, ho c ng i ta cũng có th coi nó là m t ứ ể ồ ặ ườ ể ộ T Thử ư, sách h ng d nướ ẫ
cho ng i ch t bi t cách tìm đ n nh ng cõi gi i t t lành, tránh đ a l c vào ba đ ng ác làườ ế ế ế ữ ớ ố ọ ạ ườ
Ng qu , Đ a ng c và Súc sinh. ạ ỷ ị ụ
Theo cu n ốT Thử ư, vòng luân h i có th t m chia ra làm b n ph n hay b n giai đo nồ ể ạ ố ầ ố ạ
nh sau: Giai đo n s ng là kho ng th i gian t khi sinh ra cho đ n lúc ch t đi, nói gi n dư ạ ố ả ờ ừ ế ế ả ị
thì đó là m t ki p ng i. Giai đo n ch t là kho ng th i gian t khi r i b th xác cho đ nộ ế ườ ạ ế ả ờ ừ ờ ỏ ể ế
khi b c sang Cõi sáng (Dharmata). Giai đo n th ba là lúc s ng trong Cõi sáng, m tướ ạ ứ ố ộ
kho ng th i gian r t đ c bi t khi th n th c đ c khai m đ kinh nghi m chân tâm. Giaiả ờ ấ ặ ệ ầ ứ ượ ở ể ệ
đo n th t là giai đo n tái sinh, kho ng th i gian t lúc chu n b đ tái sinh cho đ n khiạ ứ ư ạ ả ờ ừ ẩ ị ể ế
sinh ra.
Các danh s Tây T ng tin r ng trong lúc chuy n ti p gi a hai giai đo n, c h i đư ạ ằ ể ế ữ ạ ơ ộ ể
gi i thoát hay đ phá tung l i sinh t có th th c hi n đ c. Đó chính là m t pháp c aả ể ướ ử ể ự ệ ượ ậ ủ
cu n ốT Th Tây T ngử ư ạ hay s gi i thoát nh bi t cách chuy n th n th c, không đ bự ả ờ ế ể ầ ứ ể ị
nghi p ti p t c d n đi vào vòng sinh t luân h i. Tr ng thái chuy n ti p gi a hai giai đo nệ ế ụ ẫ ử ồ ạ ể ế ữ ạ
là m t c h i đ c bi t có th đ c gi i thích qua thí d sau: Th t ng t ng m t ng iộ ơ ộ ặ ệ ể ượ ả ụ ử ưở ượ ộ ườ
làm vi c khó nh c và xây d ng đ c m t s nghi p l n. Vì m t bi n c chi đó mà chệ ọ ự ượ ộ ự ệ ớ ộ ế ố ỉ
trong giây phút b ng nhiên anh m t h t t t c : Nhà c a, tài s n, v con, danh v ng, quy nỗ ấ ế ấ ả ử ả ợ ọ ề
th . Hi n nhiên tâm h n anh b xúc đ ng m nh khi n anh ch i v i, h t h ng không bi tế ể ồ ị ộ ạ ế ớ ớ ụ ẫ ế
ph i làm gì. Ngay trong giây phút đó, t nhiên anh b ng c m th y nh v a trút b đ cả ự ỗ ả ấ ư ừ ỏ ượ
m t gánh n ng, không ph i khó nh c, không ph i lo l ng n a. Cái c m giác này ch t n t iộ ặ ả ọ ả ắ ữ ả ỉ ồ ạ
r t ng n vì hi n nhiên b óc lý lu n c a anh s làm vi c ngay, nó s thu x p m i s đ điấ ắ ể ộ ậ ủ ẽ ệ ẽ ế ọ ự ể
đ n m t k t lu n v bi n c v a x y ra kia. Nó s quy l i cho m t nguyên nhân nào đóế ộ ế ậ ề ế ố ừ ả ẽ ỗ ộ
khi n anh c m t c gi n hay tuy t v ng. Chính vì thói quen lý lu n này mà anh b lôi kéoế ả ứ ậ ệ ọ ậ ị
vào m t mê h n tr n khi n tâm h n anh luôn luôn b đ ng, không còn t ch đ c n a.ộ ồ ậ ế ồ ị ộ ự ủ ượ ữ
Cái giây phút ng n ng i c a s tĩnh l ng tho ng đ n trong lúc đ u, tr c khi lý trí c a anhắ ủ ủ ự ặ ả ế ầ ướ ủ
hành đ ng, chính là c h i ngàn vàng đ anh có th tránh đ c s lôi kéo vào tr ng thái bộ ơ ộ ể ể ượ ự ạ ị
đ ng này. Cũng gi ng nh giây phút "h t nhiên ch ng ng " c a các v thi n s , đó là m tộ ố ư ố ứ ộ ủ ị ề ư ộ
kho ng tr ng mà m t ng i bi t s ng trong t nh th c có th s d ng đ kéo dài cái tr ngả ố ộ ườ ế ố ỉ ứ ể ử ụ ể ạ
thái tĩnh l ng đó, không đ cho b óc lao xao đ y lý lu n lôi kéo và chính đó là c h i màặ ể ộ ầ ậ ơ ộ
s gi i thoát có th x y ra. ự ả ể ả
Giai đo n chuy n ti p gi a s s ng và s ch t cũng nh th , ch m t h i th đ yạ ể ế ữ ự ố ự ế ư ế ỉ ộ ơ ở ầ
t nh th c mà m t ng i công phu tu t p có th phá tung l i sinh t , thoát vòng ki m t aỉ ứ ộ ườ ậ ể ướ ử ề ỏ
c a nghi p l c. ủ ệ ự
Nghi p l c là s c m nh c a các thói quen xu t phát t thân, kh u và ý. Chúng sinhệ ự ứ ạ ủ ấ ừ ẩ
tr i qua bao ki p luân h i đã t o bi t bao nhiêu nghi p lành cũng nh d , d i hình th cả ế ồ ạ ế ệ ư ữ ướ ứ
c a ch ng t này s phát đ ng. Nghi p có th chia làm hai lo i: Tích lũy nghi p, là nghi pủ ủ ử ẽ ộ ệ ể ạ ệ ệ
ch t ch a t lâu, tùy theo nhân duyên d n d n phát đ ng, và C n t nghi p phát đ ng ngayấ ứ ừ ầ ầ ộ ậ ử ệ ộ
tr c khi ch t. Thí d m t ng i làm nhi u vi c lành đáng k nh ng tr c khi ch t l iướ ế ụ ộ ườ ề ệ ể ư ướ ế ạ
gây ra m t nghi p ác và nghi p qu này phát đ ng ngay (C n t nghi p) nên thay vì đ cộ ệ ệ ả ộ ậ ử ệ ượ
h ng các đi u lành, ng i đó l i b đ a l c vào ba đ ng ác. Dĩ nhiên nh ng nghi p lànhưở ề ườ ạ ị ọ ạ ườ ữ ệ
kia không h m t nh ng ti m n và sau khi tr d t nghi p ác, ng i n s h ng các đi uề ấ ư ề ẩ ả ứ ệ ườ ọ ẽ ưở ề
lành theo đúng nguyên t c c a lu t nhân qu . Vì không ai bi t nghi p qu nào s t o tácắ ủ ậ ả ế ệ ả ẽ ạ
trong gi phút lâm chung nên s t nh th c và t ch tr c khi ch t là m t y u t h t s cờ ự ỉ ứ ự ủ ướ ế ộ ế ố ế ứ
quan tr ng. Cu n ọ ố T Thử ư đã ghi rõ: "Tâm tr ng c a ng i ch t s quy t đ nh c nh gi iạ ủ ườ ế ẽ ế ị ả ớ
nào mà ng i đó s đ n"ườ ẽ ế , do đó cu n sách này đã dành h n ra m t ch ng cho các nghiố ẳ ộ ươ
th c h ng d n ng i lúc h p h i đ h có th tho i mái, an lành khi b c vào th gi iứ ướ ẫ ườ ấ ố ể ọ ể ả ướ ế ớ
bên kia.
Sogyal Rinpoche, m t danh s Tây T ng chuyên nghiên c u v các c nh gi i bên kiaộ ư ạ ứ ề ả ớ
c a t đã vi t: ử ử ế "Không gì làm tôi ng c nhiên b ng thái đ c a ng i Âu M đ i v i sạ ằ ộ ủ ườ ỹ ố ớ ự
ch t. Hình nh ng i ta coi đó là m t s ki n b t bình th ng, m t đi u ghê t m đáng sế ư ườ ộ ự ệ ấ ườ ộ ề ở ợ
và đáng tránh. Tôi th y hình nh đa s m i ng i đ u qua đ i t i nh ng n i ch n xa lấ ư ố ọ ườ ề ờ ạ ữ ơ ố ạ
nh t i b nh vi n ho c nhà d ng lão, r t ít ai đ c ch t yên n t i nhà. Đã th h quaư ạ ệ ệ ặ ưỡ ấ ượ ế ổ ạ ế ọ
đ i không ng i h ng d n, không ai c hành m t nghi th c nào cho đ n khi ng i đóờ ườ ướ ẫ ử ộ ứ ế ườ
hoàn toàn ch t h n. L n đó tôi g p m t thi u ph đang h p h i v ch ng ung th . C giaế ẳ ầ ặ ộ ế ụ ấ ố ề ứ ư ả
đình t t u an i và khuyên bà ta hãy c g ng ch ng tr căn b nh ng t nghèo đó. Ng iề ự ủ ố ắ ố ả ệ ặ ườ
ch ng nói: Đ ng tuy t v ng. Đ ng buông xuôi tay. Hãy ti p t c ph n đ u. Các con bàồ ừ ệ ọ ừ ế ụ ấ ấ
cũng khuyên: Hãy vui v , l c quan. D ng nh h nghĩ r ng vi c ph n đ u và l c quan đóẻ ạ ườ ư ọ ằ ệ ấ ấ ạ
s làm cho căn b nh ng t nghèo kia ph i ch m d t. Ng i đàn bà đã m t l m r i, m chẽ ệ ặ ả ấ ứ ườ ệ ắ ồ ạ
bà đ p y u t. Bác sĩ khám nghi m và xác nh n bà ch có th s ng trong vòng vài gi n aậ ế ớ ệ ậ ỉ ể ố ờ ữ
thôi. C gia đình bèn rút lui đ lo vi c t ng táng, m c cho thi u ph ch u đ ng gi phútả ể ệ ố ặ ế ụ ị ự ờ
ghê g m, đ y s hãi lúc lâm chung đó là m t mình, không ai gi i thích cho bà bi t cáchớ ầ ợ ộ ả ế
ch p nh n s ch t, không ai chia s gi phút kinh kh ng đó v i bà, không ai h ng d nấ ậ ự ế ẻ ờ ủ ớ ướ ẫ
cho bà, mà m c bà ch u đ ng n i đau đ n vô vàn đó m t mình. Hi n nhiên tru c hoàn c nhặ ị ự ỗ ớ ộ ể ớ ả
nh th , làm sao bà có th ung dung mà b c qua cõi gi i bên kia đ c? T i sao m t qu cư ế ể ướ ớ ượ ạ ộ ố
gia đã phóng đ c phi thuy n lên t n không gian l i không có đ nh ng ti n nghi t i thi uượ ề ậ ạ ủ ữ ệ ố ể
đ giúp ng i ch t tho i mái v ph ng di n tinh th n? Đi u ng c nhiên th hai c a tôiể ườ ế ả ề ươ ệ ầ ề ạ ứ ủ
là s xa x quá đ trong các nghi th c t ng táng. Ng i Âu M có th t ch c nh ng đámự ỉ ộ ứ ố ườ ỹ ể ổ ứ ữ
tang r t t n kém v i nh ng c quan tài tr giá b ng c m t gia tài, nh ng vòng hoa kh ngấ ố ớ ữ ỗ ị ằ ả ộ ữ ổ
l , nh ng ban nh c đ c thuê bao đ c bi t, nh ng hình nh không ai có th i gi chânồ ữ ạ ượ ặ ệ ư ư ờ ờ
thành c u nguy n cho ng i quá c c . M c d u v n có nh ng nghi l tôn giáo nh ng giaầ ệ ườ ố ả ặ ầ ẫ ữ ễ ư
quy n quá b n r n đón ti p nh ng ng i đ n chia bu n nên đã quên r ng ng i c nế ậ ộ ế ữ ườ ế ồ ằ ườ ầ
đ c giúp đ là ng i v a n m xu ng ch đâu ph i là nh ng ng i còn s ng. Ph i chăngượ ỡ ườ ừ ằ ố ứ ả ữ ườ ố ả
h l i vào các giáo sĩ chuyên nghi p c u nguy n là đ r i? Có l vì vi c không ch pọ ỷ ạ ệ ầ ệ ủ ồ ẽ ệ ấ
nh n s ch t, s hãi s ch t, ghê t m s ch t mà h đã hành đ ng nh v y chăng? N uậ ự ế ợ ự ế ở ự ế ọ ộ ư ậ ế
h hi u r ng ch t là m t s ki n t nhiên, m t di n ti n bình th ng nh ng i đi du l chọ ể ằ ế ộ ự ệ ự ộ ễ ế ườ ư ườ ị
n i xa, hay đ c h c h i v c nh gi i bên kia c a t thì có th h đã hành đ ng khác".ơ ượ ọ ỏ ề ả ớ ử ử ể ọ ộ
Bác sĩ Elizabeth Kubler Ross, m t nhà kh o c u n i ti ng nh t hi n nay v s ch t,ộ ả ứ ổ ế ấ ệ ề ự ế
cũng đã vi t: "ếM t bác sĩ tr tu i m i t t nghi p đ n g p tôi. Anh v a khóc v a nói: Ngàyộ ẻ ổ ớ ố ệ ế ặ ừ ừ
đ u nh n vi c t i m t b nh vi n, tôi g p m t b nh nhân già y u đang h p h i, thânầ ậ ệ ạ ộ ệ ệ ặ ộ ệ ế ấ ố
quy n c a ông xa ch a v k p nên ông n m m t mình v i n i lo s h n trên khuôn m tế ủ ở ư ề ị ằ ộ ớ ỗ ợ ằ ặ
đ y v t th i gian. Ông n m ch t tay tôi nh không mu n r i: Này bác sĩ, li u Th ng Đầ ế ờ ắ ặ ư ố ờ ệ ượ ế
có c u tôi không? Tôi là k có t i, tôi đã làm nhi u đi u t i l i, li u tôi có xu ng đ a ng cứ ẻ ộ ề ề ộ ỗ ệ ố ị ụ
không? Tôi không bi t ph i tr l i nh th nào. Tôi là m t bác sĩ y khoa, không ph i m tế ả ả ờ ư ế ộ ả ộ
giáo sĩ. Tôi không h đ c hu n luy n đ đ i phó v i tr ng h p nh th . Tôi c g ngề ượ ấ ệ ể ố ớ ườ ợ ư ế ố ắ
g tay ông lão ra nh ng ông bám ch t l y tay tôi không r i. Hai ng i y tá ph i b c đ nỡ ư ặ ấ ờ ườ ả ướ ế
dùng s c m nh m i g đ c bàn tay c a ông lão ra. Chúng tôi quy t đ nh đ a ông lão vàoứ ạ ớ ỡ ượ ủ ế ị ư
m t căn phòng t i đ ông có th ch t m t cách yên tĩnh. Ông n m đó rên r v nh ng c nhộ ố ể ể ế ộ ằ ỉ ề ữ ả
t ng đ a ng c mà ông nghĩ s ph i đ n. Chúng tôi cho g i v giáo sĩ tr c trong b nh vi nượ ị ụ ẽ ả ế ọ ị ự ệ ệ
đ n giúp ông ta, nh ng lúc đó có quá nhi u ng i ch t, v này b n r n không th đ nế ư ề ườ ế ị ậ ộ ể ế
đ c. Ông lão n m đó rên r su t m y ngày li n, không sao ch t đ c. V bác sĩ tr tu iượ ằ ỉ ố ấ ề ế ượ ị ẻ ổ
đ t câu h i: Th a bà, trong tr ng h p nh v y tôi ph i làm gì đây?"ặ ỏ ư ườ ợ ư ậ ả Bác sĩ Kubler Ross
nh n m nh: ấ ạ "Đi u đáng nói là đa s chúng ta, nh ng ng i chuyên môn trong lãnh v c yề ố ữ ườ ự
khoa, không h có câu tr l i th a đáng cho câu h i k trên. Ph i chăng chúng ta đã trề ả ờ ỏ ỏ ể ả ở
nên m t nh y c m, l nh lùng s t đá tr c s ch t? Ph i chăng đã ch ng ki n quá nhi uấ ạ ả ạ ắ ướ ự ế ả ứ ế ề
c nh t ng này nên chúng ta không bu n l u tâm đ n v n đ đó n a? Ph i chăng sau khiả ượ ồ ư ế ấ ề ữ ả
đã làm tròn b n ph n m t y sĩ là c g ng c u ch a b nh nhân nh ng bi t không th làmổ ậ ộ ố ắ ứ ữ ệ ư ế ể
gì h n, chúng ta đã bó tay, m c cho s m nh mà quên r ng đi u b nh nhân c n là s giúpơ ặ ố ệ ằ ề ệ ầ ự
đ c a chúng ta trên ph ng di n tinh th n ch không ph i v t ch t n a?"ỡ ủ ươ ệ ầ ứ ả ậ ấ ữ
Th nào là s giúp đ trên ph ng di n tinh th n? Theo các danh s Tây T ng, đi uế ự ỡ ươ ệ ầ ư ạ ề
quý báu nh t m t ng i có th giúp cho ng i s p t tr n là làm sao đ h không s hãiấ ộ ườ ể ườ ắ ừ ầ ể ọ ợ
(vô uý thí). Tr c khi có th giúp cho ng i khác không s hãi thì chính ng i cho ph iướ ể ườ ợ ườ ả
bình t nh, tho i mái và không s hãi đã. Đi u này không đòi h i ng i cho ph i làm nh ngỉ ả ợ ề ỏ ườ ả ữ
đi u gì khác th ng nh ng ít ra ng i đó ph i có m t lòng yêu th ng chân thành và sề ườ ư ườ ả ộ ươ ự
hi u bi t sáng su t. Vì ng i s p ch t th ng lo l ng, h t ho ng, có th nói năng hàm h ,ể ế ố ườ ắ ế ườ ắ ố ả ể ồ
không sáng su t do đó ng i đ n an i ph i bi t cách l ng nghe, gi yên l ng đ choố ườ ế ủ ả ế ắ ữ ặ ể
ng i kia th l tâm can. Thông th ng sau khi đ c nói m t cách tho i mái, ng i s pườ ổ ộ ườ ượ ộ ả ườ ắ
ch t d n d n bình tĩnh và bày t n i lo s , lòng nghi ng , các th c m c hay tâm tr ng c aế ầ ầ ỏ ỗ ợ ờ ắ ắ ạ ủ
h đ i v i đ i s ng. Cu n ọ ố ớ ờ ố ố T Thử ư ghi nh n: ậ"Đây là lúc các ch ng t ch t ch a trongủ ử ấ ứ
tàng th c b t đ u phát đ ng, các y u t c a C n t nghi p b t đ u hi n hành, gi ng nhứ ắ ầ ộ ế ố ủ ậ ử ệ ắ ầ ệ ố ư
m t ng n đèn s p c n d u ch còn bùng lên m t lúc tr c khi t t ngún..."ộ ọ ắ ạ ầ ỉ ộ ướ ắ . Các danh s Tâyư
T ng khuyên: ạ"Hãy c g ng gi yên l ng, l ng nghe ng i s p ch t tâm s , hãy m r ngố ắ ữ ặ ắ ườ ắ ế ự ở ộ
tâm h n, tránh không phán đoán hay ph n ng vì không gì tai h i h n s phán đoán trongồ ả ứ ạ ơ ự
lúc này. Hãy đem h t tình th ng truy n trao cho h , khuy n khích h giãi bày tâm s vàế ươ ề ọ ế ọ ự
đ ng quan tr ng hóa nh ng đi u h nói đó. Đôi khi vì nh ng ch ng t x u phát đ ng màừ ọ ữ ề ọ ữ ủ ử ấ ộ
ng i đó có th n i sân si, la hét m ng ch i, kêu gào vào nh ng lúc b t ng nh t. Hãy tườ ể ổ ắ ử ữ ấ ờ ấ ự
ch và bi t r ng m t ng i đang m t bình tĩnh, đang ch u đ ng nh ng nghi p qu b tủ ế ằ ộ ườ ấ ị ự ữ ệ ả ấ
ng , không ý th c rõ r t vì v hoàn c nh lúc đó th t không đáng trách. Nhi u ng i vì quáờ ứ ệ ề ả ậ ề ườ
th ng xót đã lên ti ng khuyên gi i nh ng s ki n này có th làm ng i s p ch t thêmươ ế ả ư ự ệ ể ườ ắ ế
gi n d mà thôi. S yên l ng, chăm chú l ng nghe và không ph n ng là món quà quý giáậ ữ ự ặ ắ ả ứ
nh t, vì h n bao gi h t, ng i s p ch t đang c n s thông c m và th ng yêu. Đ ngấ ơ ờ ế ườ ắ ế ầ ự ả ươ ừ
nghĩ r ng mình có th c u đ c ng i kia hay có th làm đ c đi u gì t t h n màằ ể ứ ượ ườ ể ượ ề ố ơ hãy giữ
yên l ng vì chúng ta không bi t rõ đ c tâm th c c a ng i s p ch t khi đó ra sao".ặ ế ượ ứ ủ ườ ắ ế Để
gi bình tĩnh và l ng nghe, các v th y Tây T ng đã ch d y m t ph ng pháp quán t ngữ ắ ị ầ ạ ỉ ạ ộ ươ ưở
nh sau: ư"Hãy gi v ng h i th cho th t đ u, đ ng xem ng i s p ch t nh m t ng iữ ữ ơ ở ậ ề ừ ườ ắ ế ư ộ ườ
thân hay m t ng i đang c n giúp đ mà hãy quán r ng h là m t v Ph t s p thành. Vìộ ườ ầ ỡ ằ ọ ộ ị ậ ắ
t t c chúng sinh đ u có Ph t tánh, hãy quán r ng h là m t v Ph t s p thành có hàoấ ả ề ậ ằ ọ ộ ị ậ ắ
quang sáng chói, m i s đau kh , kêu la than khóc c a h ch là m t đám mây mù và tr cọ ự ổ ủ ọ ỉ ộ ướ
sau s tan ra khi ánh sáng c a Ph t tánh chi u sáng. Nh phép quán đó mà ng i giúp đẽ ủ ậ ế ờ ườ ỡ
s kh i d y m m m ng th ng yêu n i mình, bình tĩnh và hoàn t t vi c yên l ng l ng ngheẽ ơ ậ ầ ố ươ ơ ấ ệ ặ ắ
m t cách h u hi u h n". ộ ữ ệ ơ
S yên l ng, l ng nghe là b c đ u tiên trong vi c giúp đ ng i s p qua đ i,ự ặ ắ ướ ầ ệ ỡ ườ ắ ờ
nh ng n u đã thành công trên ph ng di n này, ng i ta có th đi vào b c th hai là vi cư ế ươ ệ ườ ể ướ ứ ệ
làm kh i d y các ch ng t thi n. Cu n ơ ậ ủ ử ệ ố T Thử ư ghi nh n: ậ"Trong tàng th c con ng i cóứ ườ
đ y đ m i h t gi ng thi n ác, x u t t và n u bi t khéo léo kh i d y các ch ng t thi n,ầ ủ ọ ạ ố ệ ấ ố ế ế ơ ậ ủ ử ệ
s giúp cho ng i s p ch t tránh đ c các C n t nghi p x u xa".ẽ ườ ắ ế ượ ậ ử ệ ấ Khi ng i s p ch tườ ắ ế
th l tâm s , đ ng chú ý t i nh ng đi u t i l i, x u xa ng i đó đã làm mà ch nên đ cố ộ ự ừ ớ ữ ề ộ ỗ ấ ườ ỉ ặ
bi t chú tr ng đ n nh ng đi u ng i đó hãnh di n, thích thú, t hào. Lúc lâm chung, aiệ ọ ế ữ ề ườ ệ ự
cũng c m th y s hãi, lo s , h i h n hay tuy t v ng, nh ng đôi khi h cũng vô tình đ c pả ấ ợ ợ ố ậ ệ ọ ư ọ ề ậ
đ n m t đi u gì t t đ p mà h đã làm. Hãy khuy n khích hay nh c nh ng i đó khaiế ộ ề ố ẹ ọ ế ắ ở ườ
tri n đ tài này đ cho th n th c c a h b t m c c m s hãi, đ h th y r ng cu c đ iể ề ể ầ ứ ủ ọ ớ ặ ả ợ ể ọ ấ ằ ộ ờ
c a h cũng có nh ng lúc t t đ p, t i sáng đem l i cho h m t hy v ng. N u h chuy nủ ọ ữ ố ẹ ươ ạ ọ ộ ọ ế ọ ể
qua nh ng vi c v a ý h n đi u b t nh ý thì các ch ng t x u xa, t i l i không có d p phátữ ệ ừ ơ ề ấ ư ủ ử ấ ộ ỗ ị
đ ng, nh ng ch cho các ch ng t thi n và đi u này có th đem l i nh ng k t qu t tộ ườ ỗ ủ ử ệ ề ể ạ ữ ế ả ố
đ p b t ng . ẹ ấ ờ
Trong khóa hu n luy n các bác sĩ y khoa, bác sĩ Elizabeth Kubler Ross đã d y: "ấ ệ ạ Th tậ
không có gì t t đ p h n là làm cho ng i s p ch t trút đ c n i lo s , đem l i cho h m tố ẹ ơ ườ ắ ế ượ ỗ ợ ạ ọ ộ
ni m hy v ng. N u m t ng i đ t câu h i: Tôi là k t i l i, li u Th ng Đ có tha thề ọ ế ộ ườ ặ ỏ ẻ ộ ỗ ệ ượ ế ứ
cho tôi hay không? thì các b n ph i bi t tr l i: Th ng Đ chính là tình th ng. Trongạ ả ế ả ờ ượ ế ươ
tình th ng luôn luôn có s tha th . Chúng ta đ u là con c a ngài thì l nào ngài l i có thươ ự ứ ề ủ ẽ ạ ể
không tha th cho con c a ngài đ c? Hi n nhiên không ph i ng i nào cũng có đ c tinứ ủ ượ ể ả ườ ứ
tôn giáo, nhi u ng i nghĩ r ng n u đem đ c tin đ n cho ng i s p ch t thì h s đ cề ườ ằ ế ứ ế ườ ắ ế ọ ẽ ượ
tho i mái h nả ơ ”. Bác sĩ Rubler Ross khuyên: "Chúng ta c n th n tr ng trong vi c này. N uầ ậ ọ ệ ế
ng i đó yêu c u, dĩ nhiên chúng ta nên làm, còn n u không, đ ng nên quan tr ng hóa nó.ườ ầ ế ừ ọ
Bi t đâu trong đ i ng i đó đã có ác c m v i m t tôn giáo nào đó và vi c kh i d y nh ngế ờ ườ ả ớ ộ ệ ơ ậ ữ
đi u này có th mang l i nh ng h u qu tai h i b t ng ".ề ể ạ ữ ậ ả ạ ấ ờ
Ph n l n m i ng i đ u s ch t vì không ai bi t ch t s đ a h đ n đâu! Cái quanầ ớ ọ ườ ề ợ ế ế ế ẽ ư ọ ế
ni m ch t là h t, là m t t t c , nhà c a, tài s n, v con, thân quy n, và ngay c chínhệ ế ế ấ ấ ả ử ả ợ ế ả
mình n a là m t đi u h t s c ghê g m không m y ai mu n nghĩ đ n. Đó là ch a k s sữ ộ ề ế ứ ớ ấ ố ế ư ể ự ợ
