423
GIÁO DỤC VĂN HÓA, NGHỆ THUẬT DÂN TỘC TRONG NHÀ TRƯỜNG Ở
CAMPUCHIA - CHIA SẺ VÀ GỢI MỞ HỢP TÁC VỚI VIỆT NAM
ThS. UCH LEANG
154
Thanh niên là lực lượng nòng cốt tạo nên động lực mạnh mẽ của công cuộc bảo tồn và
phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Giáo dục văn hóa nghệ thuật dân tộc được thực hiện rất
sớm ở mọi cấp độ trong các cơ sở giáo dục Campuchia dưới nhiều hình thức khác nhau cho
đến hết bậc trung học. Ngoài giáo dục trong nhà trường, Chính phủ Hoàng gia Campuchia từ
năm 1998 đã công bố ngày 3 tháng 3 hàng năm là "Ngày văn hóa Quốc gia ", năm 2024 kỷ
niệm 26 năm sự kiện này. Việc tổ chức “Ngày văn hóa Quốc gia” không chỉ để tưởng nhớ sự
hy sinh của tổ tiên cả về vật chất, tinh thần và tình cảm, mà còn tạo nên một bản sắc dân tộc
phong phú, quý giá trao truyền cho các thế hệ mai sau. Thanh niên là nguồn lực quan trọng
đưa văn hóa dân tộc phát triển, đây chính là lý do Chính phủ Hoàng gia Campuchia xác định
chủ đề “Thanh niên vì văn hóa dân tộc” để kỷ niệm “Ngày văn hóa Quốc gia” lần thứ 26.
“Ngày văn hóa Quốc gia” là cơ hội quý giá khơi dậy tình yêu nghệ thuật, văn hóa, truyền
thống và các di sản của tổ tiên, vốn là linh hồn và bản sắc dân tộc của toàn thể nhân dân
Campuchia, góp phần bảo tồn và phát triển văn hóa bền vững và thân thiện với môi trường,
phù hợp chính sách quốc gia của Chính phủ Hoàng gia về các chương trình phát triển văn
hóa, đặc biệt là giai đoạn đầu “Chiến lược ngũ giác” của Chính phủ Hoàng gia - cơ quan lập
pháp khóa 7 của Quốc hội.
Vậy giáo dục văn hóa nghệ thuật dân tộc ở các cơ sở giáo dục của Campuchia có hiệu
quả như thế nào đối với giới trẻ Campuchia? Việc tổ chức “Ngày văn hóa Quốc gia” thực sự
giúp nâng cao tinh thần của giới trẻ góp phần quảng bá văn hóa dân tộc ở mức độ nào? Những
chia sẻ của chúng tôi giải đáp các câu hỏi trên cũng chính là những gợi mở hợp tác với Việt
Nam trong lĩnh vực giáo dục văn hóa – nghệ thuật dân tộc trong nhà trường như chủ đề của
Hội thảo “Giáo dục văn hóa – nghệ thuật dân tộc trong nhà trường phổ thông, đại học” đặt ra.
Từ khóa: Campuchia; Giáo dục văn hóa – nghệ thuật dân tộc; Ngày văn hóa Quốc gia; Thanh
niên; Việt Nam.
1. Khái quát về giáo dục tiểu học, trung học ở Campuchia
Điều 68 của Hiến pháp Vương quốc Campuchia quy định, chính phủ sẽ cung cấp giáo
dục tiểu học và trung học miễn phí cho mọi công dân và mỗi người phải tiếp tục giáo dục cơ
bản trong ít nhất chín năm. Giáo dục là động lực cơ bản cho sự phát triển kinh tế và xã hội
của một quốc gia, đặc biệt là một quốc gia đang phát triển.
155
Tri thức là con đường cho phép
con người cải thiện cuộc sống và rất cần thiết cho sự tiến bộ kinh tế và xã hội.
156
154
. Viện Quan hệ quốc tế Campuchia(IRIC), Viện Hàn lâm Hoàng gia Campuchia (RAC).
155
Ilhan Ozturk(2008),“ Vai trò của giáo dục trong phát triển kinh tế: góc nhìn lý thuyết,” SSRN Electronic Journal,
https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1137541, tryu cập ngày 23/03/2024.
156
ibid. p. 1
424
Tầm nhìn của Chính phủ là phát triển nền kinh tế quốc dân trở thành nước có thu nhập
trung bình cao vào năm 2030 và trở thành nước phát triển vào năm 2050, vì vậy giáo dục đã
trở thành ưu tiên hàng đầu. Chính phủ đã chi phần lớn ngân sách quốc gia vào việc cải thiện
giáo dục, tăng lương cho giáo viên và cải cách chính sách. Năm 2019, chính phủ đã cung cấp
915 triệu USD cho lĩnh vực này.
157
Ngân sách năm 2021 cho lĩnh vực này năm 2021 là 810
triệu USD và 797 triệu USD cho năm 2022.
158
Ngày 14 tháng 11 năm 2023, Chính phủ Hoàng
gia Campuchia đã chính thức công bố triển khai “Chương trình đào tạo nghề và kỹ thuật cho
thanh niên thuộc các gia đình nghèo và dễ bị tổn thương”
159
, đây là chương trình quan trọng
trong số các chương trình cốt lõi của năm 2023 nhằm tăng thu nhập, đảm bảo điều kiện làm
việc tốt hơn, tăng cường hài hòa các mối quan hệ nghề nghiệp, bảo trợ xã hội và kỹ năng nghề
cho người lao động và các nhóm người trong gia đình. “Chương trình đào tạo nghề, kỹ thuật
cho thanh niên thuộc hộ nghèo, gia đình dễ bị tổn thương trên khắp cả nước” với khoảng 1,5
triệu người tại các cơ sở giáo dục ở cấp độ kỹ thuật và dạy nghề, không phải trả học phí và
nhận trợ cấp hàng tháng là 280.000 riels trong 4 tháng.
160
Giáo dục tiểu học và trung học
Ngành giáo dục ở Campuchia là trách nhiệm của Bộ Giáo dục, có trách nhiệm cao.
Giáo dục cơ bản được chia thành hai cấp độ chính: giáo dục tiểu học và trung học. Giáo dục
tiểu học là sáu năm học đầu tiên, từ lớp 1 đến lớp 6, sau đó là giáo dục trung học trong 6 năm
tiếp theo, từ lớp 7 đến lớp 12. Tính đến năm 2022, cả nước có tổng cộng 13.681 trường học,
trong đó có 1.464 trường ở thành thị và 12.217 trường ở nông thôn.
161
Giáo dục tiểu học được coi là nền giáo dục cơ bản mà mỗi cá nhân đều cần để có thể
phát triển bản thân.
162
Vương quốc Campuchia sắp đạt được mục tiêu phổ cập giáo dục tiểu
học, Chính phủ đang nỗ lực để đạt được mục tiêu này bằng cách thực hiện chính sách giáo
dục suốt đời và chính sách giáo dục cho tất cả mọi người. Tỷ lệ nhập học tiểu học của trẻ em
Campuchia năm học 2017-2018 đạt khoảng 97%.
163
Theo thống kê giáo dục công lập giai
đoạn 2020-2021, tỷ lệ nhập học bậc tiểu học đã giảm đi vì Covid-19 là 86,8% trong năm học
157
Kong Meta(2018), Thủ tướng đã phê duyệt ngân sách năm 2019, https://www.phnompenhpost.com/national/pm-
approves-2019-budget, The Phnom Penh Post, truy cập ngày 123/03/2024.
158
Yim Srey Lin(2022), Bộ Giáo dục phải giảm ngân sách dù mất trường học,
https://www.khmertimeskh.com/501106398/education-ministry-gets-budget-cut-despite-learning-loss/, Khmertimes, ,
Khmer Times, ngày, truy cập ngày 123/03/2024.
159
Por Kosal(2023), Samdech Moha Borvor Thipadei Hun Manet khuyến khích đồng bào và quốc tế tham gia hỗ trợ thực
hiện và tận dụng tối đa Chương trình An sinh xã hội quốc gia về chăm sóc sức khỏe và các chương trình đào tạo nghề, kỹ
thuật, https://www.information.gov.kh/articles/118070, Bộ Thông Tin, truy cập ngày 24/03/2024.
160
Korn Chamnan(2024), Đào tạo tay nghề cho 1,5 triệu người là chiến lược trọng tâm đưa Campuchia trở thành nước
phát triển có thu nhập cao, https://www.information.gov.kh/articles/121785, Bộ Thông Tin, truy cập ngày 24/03/2024.
161
Bộ Giáo dục, Thanh niên và Thể thao, Các chỉ số Thống kê và Giáo dục Công 2021-2022, p.1.
162
Amartya Sen(2003), Tầm quan trọng của giáo dục cơ bản" (Diễn đàn chính sách toàn cầu), truy cập ngày 24/03/2024.
163
Todd Brown(2018), Chất lượng giáo dục và kỹ năng sống cho mọi trẻ em,
h
t
t
p
s
:
425
2021-2022. Ở khu vực nông thôn, có 1.664.925 trẻ em theo học tại các trường tiểu học công
lập, trong khi ở khu vực thành thị có 345.361 trẻ em theo học.
164
Chính sách phát triển
Hệ thống giáo dục của Campuchia đã trải qua rất nhiều lần cải cách trong thập kỷ qua,
đặc biệt là về cải cách phân quyền và phi tập trung hóa. Các cải cách tập trung vào việc cải
thiện chất lượng và môi trường giáo dục theo hướng giáo dục an toàn và vệ sinh cho trẻ em,
minh bạch hành chính và tài chính cũng như phát triển năng lực đội ngũ nhân viên. Nhiều
chính sách và khuôn khổ đã được thông qua và triển khai để cải thiện hệ thống giáo dục, như
Kế hoạch chiến lược ngành giáo dục 2019-2023, Mục tiêu phát triển bền vững của
Campuchia, Mục tiêu 4 về Kế hoạch ngành giáo dục 2030, chính sách và chiến lược về công
nghệ thông tin và truyền thông trong lĩnh vực giáo dục, chính sách về trường học thế hệ mới,
chính sách giáo dục về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, chính sách về giáo viên,
kế hoạch hành động, chính sách quốc gia về y tế, chính sách giáo dục trường học tốt. Phát
triển năng lực đã trở thành mục tiêu chính của cải cách chính sách và pháp luật. Năm 2020,
chương trình giáo dục tiểu học mới mang tên “Trẻ em học tập trẻ em biết” chính thức được
triển khai. Phối hợp với các bên liên quan khác, Bộ Giáo dục đã triển khai chương trình này
để tăng cường bộ dụng cụ đọc và toán cho trẻ nhỏ. Chương trình cũng tập trung vào đào tạo
năng lực của giáo viên để thể hiện thành công chiến lược giảng dạy mới này. Khoảng 150.000
học sinh tại 2.100 trường học trong năm học 2018-2019 đã được hưởng lợi từ chương trình
này
165
, từ đoa đã tạo ra những tiền đề vật chất và tinh thần nền tảng để triển khai giáo dục văn
hóa nghệ thuật dân tộc.
Kế hoạch Chiến lược Giáo dục 2019-2023 là trong Năm trụ cột là: Trụ cột 1: Thực
hiện kế hoạch hành động chính sách giáo viên; Trụ cột 2: Rà soát chương trình giảng dạy,
sách giáo khoa và cải tiến thể chế; Trụ cột 3: Thực hiện thanh tra; Trụ cột 4: Tăng cường đánh
giá học thuật như đánh giá quốc gia, khu vực và quốc tế; Và trụ cột thứ năm: cải cách giáo
dục đại học.
166
Các nhóm dễ bị tổn thương, bao gồm học sinh khuyết tật và nhóm học sinh bản địa
được ưu tiên. Tại Điều 38 của Luật Giáo dục, học sinh khuyết tật được khuyến khích đăng ký
tham gia các chương trình giáo dục đặc biệt được thiết kế nhằm giúp đỡ và mang lại lợi ích
cho các em. Ngoài ra, Điều 39 Luật Giáo dục còn đặc biệt quan tâm đến quyền của học sinh
khuyết tật. Họ được hưởng tất cả các quyền mà các học sinh khác có, cùng với những đặc
quyền chỉ dành cho học sinh khuyết tật. Bộ Giáo dục cũng đã xây dựng và thực hiện chính
sách giáo dục cho trẻ khuyết tật nhằm cung cấp khuôn khổ chiến lược và các kế hoạch thực
hiện bổ sung nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các nhóm học sinh đặc biệt. Phù hợp với chính
164
Bộ Giáo dục, Thanh niên và Thể thao (2021), Các chỉ số Thống kê và Giáo dục Công 2020-2021, Vụ thống Thông
tin Quản lý Sở Giáo dục, , truy cập ngày 24/03/2024.
165
Tổ chức dữ liệu phát triển(2020), Thông báo chính thức triển khai Chương trình Mầm non của Bộ Giáo dục ngày
24/02/2020, https://opendevelopmentcambodia.net/km/announcements/press-release-of-the-ministry-of-education-on-
the-official-launch-of-the-komar-rien-komar-cheh-program-on-24-february-2020/, truy cập ngày 24/03/2024.
166
Tổ chức dữ liệu phát triển (2019), Kế hoạch chiến lược ngành giáo dục 2019 – 2023,
https://data.opendevelopmentcambodia.net/km/library_record/education-strategic-plan-2019-2023, , truy cập ngày
24/03/2024.
426
sách Giáo dục cho mọi người, người dân bản địa cũng được bao gồm. Chính sách quốc gia về
phát triển người dân bản địa là một khuôn khổ pháp lý được thành lập vào năm 2009 nhằm
cung cấp các chiến lược và hướng dẫn cho sự phát triển của người dân bản địa ở Vương quốc.
Chính sách này khuyến khích người dân bản địa tiếp tục học tập, cả chính thức và không
chính thức, để phát triển tiềm năng nhằm duy trì cuộc sống hàng ngày của họ. Việc sử dụng
ngôn ngữ là một thách thức lớn mà người dân bản địa phải đối mặt trong nghiên cứu của họ.
167
UNICEF và CARE đã hợp tác để cung cấp các phương pháp giáo dục đa ngôn ngữ cho
học sinh ở vùng nông thôn và vùng sâu vùng xa, giúp các em có cơ hội tiếp cận giáo dục tốt
hơn.
168
Bộ Giáo dục đã tích hợp công nghệ thông tin truyền thông và công nghệ STEM (khoa
học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) vào phương pháp sư phạm và chương trình giảng dạy.
Tiếp cận công nghệ mở trong giáo dục tiểu học và trung học đã trở thành một trong những
tầm nhìn của Bộ Giáo dục, Thanh niên và Thể thao đặt ra trong các chính sách và chiến lược
công nghệ giáo dục và truyền thông trong lĩnh vực giáo dục.
169
Việc thành lập trường học thế
hệ mới là bước tiến tới nền giáo dục hiện đại của đất nước. Hiện có 11 trường thí điểm mới
đang hoạt động trên khắp cả nước, trong đó có 7 trường cấp 2, cấp 3 và 4 trường tiểu học trên
địa bàn tỉnh thủ đô gồm Phnom Penh, Kandal, Kampong Cham, Svay Rieng và Kampong
Speu.
170
2. Giáo dục văn hóa nghệ thuật dân tộc ở trường tiểu học và trung học
Giáo dục nghệ thuật và văn hóa ở Campuchia đã có từ lớp mẫu giáo đến tiểu học và
trung học, nhưng có nhiều hình thức và giảng dạy khác nhau từ mẫu giáo trở đi. Đối với bậc
tiểu học, từ lớp 1 đến lớp 6, học sinh phải học môn công dân, đạo đức. Đối với cấp hai, từ lớp
7 đến lớp 10, học sinh vẫn còn phải học môn công dân, đạo đức. Đối với cấp ba, từ lớp 11
đến lớp 12, học sinh cũng còn phải học môn công dân, đạo đức.
Học môn công dân, đạo đức là môn học để giáo dục về văn hóa nghệ thuật dân tộc của
Campuchia các em sinh viên, có lợi cho:
- Giúp mọi người sử dụng để giải quyết cuộc sống hàng ngày nhằm giải quyết các vấn
đề khác nhau xảy ra trong tương lai.
- Làm cho mọi người tôn trọng quyền sống của nhau trong xã hội
- Tuyên truyền cho người dân hiểu biết về các bộ luật như luật giao thông, luật lao động,
luật dân sự, luật hình sự, luật đất đai, luật độc quyền, luật ngân hàng, luật hôn nhân,
luật đầu tư, luật bầu cử, luật giáo dục, luật nhập cư, v.v.
167
Joanna Mayhew(2016), Giáo dục đa ngôn ngữ Campuchia, https://www.dw.com/en/educating-cambodias-ethnic-
minorities/a-19110562, Deutsche Welle, truy cập ngày 24/03/2024.
168
Joanna Mayhew(2016), Giáo dục đa ngôn ngữ Campuchia, https://www.dw.com/en/educating-cambodias-ethnic-
minorities/a-19110562, Deutsche Welle, truy cập ngày 24/03/2024.
169
Bộ Giáo dục, Thanh niên và Thể thao, "Chính sách và Chiến lược về Công nghệ Thông tin và Truyền thông trong
Giáo dục," 2004.
170
The Cambodia China Times(2023),Trường Thế Hệ Mới có 11 trường cấp THCS, THPT và tiểu học, https://kh.cc-
times.com/posts/16873, The Cambodia China Times, truy cập ngày 24/03/2024.
427
- Giúp cho mọi người nhận thức được các quy luật khác nhau của xã hội quê hương
- Giúp cho mọi người hiểu về truyền thống, phong tục, tôn giáo, đạo đức, đức hạnh,
chân lý và đạo đức trong xã hội.
Sách giáo khoa lớp 12 môn Công dân, Đạo đức với ảnh trang bìa có dấu ấn giáo dục nghệ
thuật truyền thống dân tộc Khmer – Nguồn: tác giả.
3. Chính sách học tập suốt đời kết nối và tạo tiền đề giáo dục văn hóa nghệ thuật
dân tộc
Học tập suốt đời là một quá trình học tập cả trong hệ thống chính thức và không chính
thức. Học tập suốt đời đã trở thành một chủ đề quan trọng của giáo dục nhằm đảm bảo quyền
tự do, hạnh phúc của cá nhân, gia đình và xã hội nhằm đáp ứng thị trường việc làm trong bối
cảnh mới, hay nói học tập suốt đời là một quá trình học tập cả trong hệ thống chính thức và
không chính thức từ trẻ sơ sinh đến người cao tuổi nhằm phát triển các kỹ năng, năng lực,
hành vi, thể lực, thể chất để trở thành những công dân tốt, cùng nhau chung sống hòa thuận
trong xã hội.
171
Chính sách quốc gia về học tập suốt đời của Chính phủ Hoàng gia Campuchia nêu rất
rõ, trong bối cảnh toàn cầu hóa thế kỷ 21 và những thách thức khu vực, toàn cầu, xã hội, kinh
tế, chính trị, môi trường, văn hóa, công nghiệp và công nghệ, trong đó có giáo dục văn hóa
nghệ thuật dân tộc cho mọi người đều phải được đào tạo suốt đời. Đồng thời, giáo dục đóng
vai rất trò quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực của sự phát triển kinh tế quốc gia. Tất
cả các hình thức giáo dục, cả chính quy và không chính quy, đều là cách hiệu quả để đảm bảo
171
Chính phủ Hoàng gia Campuchia (2019), Chính sách quốc gia về học tập suốt đời, p.4.
