203
SỨC MẠNH CỦA GIÁO DỤC VĂN HOÁ DÂN TỘC: ĐỊNH HƯỚNG THẾ HỆ
TƯƠNG LAI
ThS. H’Lan Êban
47
TÓM TẮT
Việc đưa giáo dục giá trị văn hóa nói chung và giáo dục văn hóa dân tộc nói riêng để
dạy trẻ em và thanh thiếu niên đánh giá cao sự đa dạng và coi trọng sự khác biệt là việc làm
rất cần thiết và có ý nghĩa. Giáo dục giá trị văn hóa dân tộc có tiềm năng định hướng thế hệ
tương lai bằng cách thúc đẩy một xã hội bao dung và hòa nhập hơn, giúp thế hệ trẻ nhận ra
được những giá trị của bn thân; giúp các em có suy nghĩ, thái độ và hành động tích cực.
Mỗi nước xuất phát từ hình nh cụ thể về con người mong muốn mà giáo dục có sứ mệnh
hình thành để đặt ra các mục tiêu cụ thể cho giáo dục giá trị văn hóa. Bài viết tìm hiểu về lợi
ích của giáo dục văn hoá dân tộc, chiến lược thực hiện giáo dục văn hoá dân tộc, và tho
luận về sự tác động của giáo dục văn hóa dân tộc là nhiều mặt và mở rộng đến nhiều khía
cạnh khác nhau của sự phát triển cá nhân và xã hội.
TỪ KHÓA: Giáo dục văn hóa dân tộc; định hướng, thế hệ trẻ.
21. Đặt vấn đề:
Vấn đề gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, giáo dục giá trị văn hoá truyền
thống dân tộc cho thế hệ trẻ là vấn đề được Đảng, Nhà nước và xã hội ta rất quan tâm. Các
giá trị văn hóa của mỗi dân tộc đều có sức sống riêng, tạo nên bản sắc, tính đa dạng và sự
khác biệt của chính dân tộc đó. Thực tế hiện nay cho thấy, sự hiểu biết của thế hệ trẻ, đặc biệt
là học sinh, sinh viên về văn hóa dân tộc còn nhiều hạn chế. Do vậy, cần phải giáo dục giá trị
văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ nói chung và cho học sinh, sinh viên nói riêng để góp phần
củng cố lòng tin và niềm tự hào của thế hệ trẻ vào các giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc.
Giáo dục văn hóa, còn được gọi là kiến thức văn hóa hoặc nhận thức văn hóa, đề cập
đến việc tiếp thu kiến thức và hiểu biết về các nền văn hóa khác nhau, bao gồm lịch sử, truyền
thống, phong tục, nghệ thuật và cấu trúc xã hội. Giáo dục giá trị văn hóa nói chung và giáo
dục văn hóa dân tộc nói riêng có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Vì vậy,
nhiều quốc gia coi việc giáo dục giá trị văn hóa là những yêu cầu có tính chất nền tảng của
giáo dục. Giáo dục giá trị văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ ở nhà trường nhằm định hình và phát
huy những phẩm chất cần thiết về nhân cách con người với những hành vi cao đẹp đầy tính
nhân văn, giúp các em thích ứng với cuộc sống hiện đại không ngừng biến đổi. Bài viết này
trên cơ sở tổng kết những kinh nghiệm đã có tìm hiểu về lợi ích của giáo dục văn hoá dân tộc,
chiến lược thực hiện giáo dục văn hoá dân tộc, và thảo luận về sự tác động của giáo dục văn
hóa là nhiều mặt và mở rộng đến nhiều khía cạnh khác nhau của sự phát triển cá nhân và xã
hội.
47
Chuyên gia ngôn ngữ văn hóa Bahnar, Đài tiếng nói Việt Nam (VOV Tây Nguyên)
204
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Lợi ích của giáo dục văn hoá dân tộc
Khám phá tầm quan trọng của giáo dục văn hóa dân tộc là điều cần thiết để xây dựng
sự đồng cảm, hiểu biết và tôn trọng giữa những người thuộc các nền tảng khác nhau, đồng
thời trang bị cho các cá nhân kiến thức và kỹ năng để thành công trong một thế giới ngày càng
toàn cầu hóa. Phát triển năng lực văn hóa giúp giao tiếp hiệu quả hơn với mọi người từ các
nền tảng khác nhau và cũng tăng khả năng xử lý các tình huống lạ. Điều này có thể giúp xây
dựng các mối quan hệ, thúc đẩy sự hợp tác và tạo ra một xã hội thống nhất hơn.
2.2.Chiến lược thực hiện giáo dục văn hóa dân tộc
Các hoạt động và nguồn tài liệu dựa trên chương trình giảng dạy là một cách hiệu quả
để dạy thế hệ trẻ về các nền văn hóa khác nhau. Ví dụ bao gồm khám phá các ngày lễ truyền
thống, nghiên cứu các nhân vật lịch sử từ nhiều nền tảng khác nhau và tham gia vào các dự
án văn học hoặc nghệ thuật đa văn hóa. Khi giảng dạy giáo dục văn hóa dân tộc, điều quan
trọng là tạo ra một môi trường an toàn để học sinh, sinh viên cảm thấy thoải mái bày tỏ ý kiến
và kinh nghiệm của mình. Điều quan trọng nữa là phải bao gồm nhiều quan điểm, tránh khuôn
mẫu và sử dụng ngôn ngữ tôn trọng khi thảo luận về các chủ đề nhạy cảm.
Có rất nhiều chương trình thành công đã được phát triển để thúc đẩy giáo dục văn hóa
dân tộc trong trường học. Ví dụ, Liên minh Quốc gia về Tiêu chuẩn Nghệ thuật Cốt lõi đưa
ra các hướng dẫn để kết hợp nghệ thuật đa văn hóa vào chương trình giảng dạy. Một ví dụ
khác là Chương trình Tú tài Quốc tế cung cấp một khuôn khổ giảng dạy nhận thức toàn cầu.
2.3. Tác động của giáo dục văn hoá dân tộc:
Tác động của giáo dục văn hóa dân tộc là nhiều mặt và mở rộng đến nhiều khía cạnh
khác nhau của sự phát triển cá nhân và xã hội:
- Thúc đẩy sự đa dạng và hòa nhập: Giáo dục văn hóa dân tộc thúc đẩy sự đánh giá
cao sự đa dạng và hòa nhập, giúp các cá nhân hiểu và tôn trọng sự khác biệt và tương đồng
giữa mọi người từ các nền văn hóa khác nhau.
- Công dân toàn cầu: Giáo dục văn hóa dân tộc góp phần phát triển những công dân
toàn cầu, những người nhận thức và đánh giá cao sự liên kết giữa thế giới, từ đó thúc đẩy tinh
thần trách nhiệm và sự đồng cảm đối với các cá nhân và cộng đồng trên toàn thế giới.
- Giảm định kiến và định kiến: Tiếp xúc với các nền văn hóa khác nhau thông qua
giáo dục giúp phá bỏ định kiến và giảm thái độ định kiến, cho phép các cá nhân thách thức
và xóa bỏ những quan niệm sai lầm về những người có nguồn gốc khác nhau.
- Nâng cao kỹ năng giao tiếp: Giáo dục văn hóa dân tộc cải thiện kỹ năng giao tiếp
bằng cách thúc đẩy sự hiểu biết về các sắc thái văn hóa trong ngôn ngữ, giao tiếp phi ngôn
ngữ và tương tác xã hội. Điều này đặc biệt quan trọng trong thời đại ngày càng toàn cầu hóa
của chúng ta.
- Năng lực văn hóa tại nơi làm việc: Trong môi trường chuyên nghiệp, giáo dục văn
hóa dân tộc là rất quan trọng để phát triển năng lực văn hóa. Những nhân viên hiểu biết về
205
văn hóa dân tộc được trang bị tốt hơn để làm việc hiệu quả trong các nhóm đa dạng, hiểu thị
trường toàn cầu và điều hướng môi trường kinh doanh đa văn hóa.
- Bảo tồn di sản văn hóa: Giáo dục văn hóa dân tộc có vai trò bảo tồn và phát huy di
sản văn hóa, từ đó khơi dậy niềm tự hào và bản sắc của các cá nhân về nền tảng văn hóa của
chính họ, đồng thời nuôi dưỡng sự đánh giá cao đối với di sản văn hóa của người khác.
- Biểu hiện nghệ thuật và sáng tạo: Tiếp xúc với các hình thức biểu đạt văn hóa khác
nhau, bao gồm nghệ thuật, âm nhạc, khiêu vũ và văn học, sẽ nâng cao khả năng sáng tạo. Giáo
dục văn hóa dân tộc truyền cảm hứng cho các cá nhân rút ra từ tấm thảm phong phú những
ảnh hưởng văn hóa trong nỗ lực sáng tạo của chính họ.
- Ngoại giao văn hóa: Hiểu biết và tôn trọng các nền văn hóa khác nhau góp phần tạo
nên các mối quan hệ tích cực. Giáo dục văn hóa dân tộc có vai trò trong ngoại giao văn hóa,
bồi dưỡng thiện chí và hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc trong nước và giữa các quốc gia.
- Gắn kết cộng đồng: Giáo dục văn hóa dân tộc có thể tăng cường mối quan hệ cộng
đồng bằng cách thúc đẩy sự hiểu biết và chấp nhận giữa các cá nhân có nền tảng văn hóa đa
dạng, góp phần vào sự phát triển của xã hội gắn kết và hài hòa.
- Sự đồng cảm và khoan dung: Tiếp xúc với giáo dục văn hóa dân tộc sẽ nuôi dưỡng
sự đồng cảm và khoan dung, đồng thời khuyến khích các cá nhân xem xét nhiều quan điểm,
nuôi dưỡng cảm giác hiểu biết và lòng trắc ẩn đối với những người có trải nghiệm sống khác
nhau.
- Thành tích học tập: Giáo dục văn hóa dân tộc có liên quan đến việc cải thiện thành
tích học tập, nâng cao kỹ năng nhận thức, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề,
góp phần vào sự thành công chung của giáo dục.
-Du lịch văn hóa: Giáo dục văn hóa dân tộc có thể là một cú hích cho sự quan tâm
đến du lịch văn hóa, khuyến khích các cá nhân khám phá và đánh giá cao các nền văn hóa
khác nhau thông qua du lịch. Điều này có ý nghĩa kinh tế đối với các cộng đồng tham gia vào
du lịch văn hóa.
3. Kết luận:
Tóm lại, giáo dục văn hóa dân tộc có tác động sâu sắc đến cá nhân và xã hội bằng cách
thúc đẩy sự đa dạng, bồi dưỡng hiểu biết và góp phần phát triển xã hội, kinh tế và cá nhân.
Giáo dục văn hoá dân tộc đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành những cá nhân
có hiểu biết, cởi mở và có năng lực về văn hóa dân tộc, những người có thể đóng góp tích cực
cho một thế giới ngày càng kết nối với nhau.
206
Tài liệu tham khảo
Đồng Quang Thái, (2018), Giáo dục hệ giá trị truyền thống dân tộc nhằm xây dựng
nhân cách mới cho con người Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế.
Griswold, W. (2013). Cultures and societies of a changing world (4th ed.). Sage
Publications Inc, London.
Grossberg, L. (2010). Cultural studies in the future tense. Durham: Duke University
Press.
Hofstede, G, (2001), Culture’s consequences: Comparing values, behaviours,
institutions and organization across nations, Thousand Oaks: Sage Publications, Hotel and
Restaurant Administration Quarterly, 14 (4).
Polistina, K., Leader, A. (2009). Cultural Literacy, Understanding and Respect for the
Cultural Aspects of Sustainability.
Rogoff, B. (2003). The cultural nature of human development. Oxford: Oxford
University Press.
UNESCO. (2021). Reimagining our futures together: a new social contract for
education. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379707
Võ Văn Thắng, (2010), Về khái niệm giá trị văn hóa truyền thống.
