Bài giảng Bệnh cây đại cương: Bài 3b - Học viện Nông nghiệp Việt Nam [Mới nhất]

7/18/15

4. Phòng trừ bệnh

Môi trường • Các biện pháp

Ký chủ

Môi trường

Bệnh

Ký chủ • Bảo vệ/chữa • Tính kháng • Dinh dưỡng (cây khỏe) • Thời vụ (tránh

bệnh)

Bệnh

canh tác • Nước tưới • Đất (pH, độ phì, thoát nước) • Nhiệt độ & ánh sáng (nhà kính, mật độ tán lá)

Tác nhân gây bệnh

Tác nhân gây bệnh • Ngăn chặn (kiểm dịch) • Tiêu diệt nguồn bệnh • Giảm nguồn bệnh • Phòng chống vector

4. Phòng trừ bệnh

Mục tiêu: Sản xuất cây trồng sạch bệnh, năng suất cao, chất lượng tốt

Tác động đến các yếu tố cấu thành bệnh Có thể kết hợp nhiều biện pháp

Xây dựng hệ thống phòng trừ tổng hợp IPM

4. Phòng trừ bệnh

Phải tính đến hiệu quả kinh tế

Phương hướng

và môi trường

1. Ngăn chặn: ngăn hoặc tránh nguồn bệnh

Tiền

2. Tiêu diệt: hạn chế, tiêu diệt, bất hoạt nguồn

Lợi nhuận tối đa

bệnh

3. Tăng tính kháng của ký chủ

Năng suất

4. Kỹ thuật canh tác: biến đổi môi trường

Chi phí phòng trừ

không thuận lợi cho bệnh

5. Phòng/chữa: ngăn sự nhiễm bệnh hoặc

chữa cây đã bị nhiễm bệnh

Bệnh

1 7/18/15

4. Phòng trừ bệnh

Biện pháp 1. Biện pháp sử dụng giống chống

bệnh và giống sạch bệnh

C¸c biÖn ph¸p cô thÓ 1. Sö dông gièng chèng bÖnh, gièng s¹ch bÖnh Sö dông gièng chèng bÖnh, gièng s¹ch bÖnh cã chÊt lîng tèt ®Ó gieo trång sÏ tr¸nh ®îc bÖnh, b¶o ®¶m n¨ng suÊt cao, gi¶m chi phÝ BVTV, an toµn s¶n phÈm vµ m«i trêng.

2. Biện pháp canh tác

3. Biện pháp cơ lý học

4. Biện pháp kiểm dịch thực vật

5. Biện pháp sinh học

Hạt giống dưa chuột

Sử dụng những hạt giống đậu tương khỏe, sạch bệnh (đã được xử lý màu để phân biệt giống)

6. Biện pháp hóa học

Cµ chua savior kh¸ng bÖnh xo¨n l¸ virus

Cµ chua Magic : Kh¸ng bÖnh xo¨n l¸, qu¶ chÝn ®á ®Ñp - Phï hîp ¨n t¬i vµ chÕ biÕn

Lµ gièng cµ chua sinh trëng d¹ng b¸n h÷u h¹n (chiÒu cao c©y tõ 1 – 1,4m; ch¨m sãc tèt c©y cao trªn 1,6m). Tõ khi trång ®Õn khi thu ho¹ch lÇn ®Çu 55 - 65 ngµy, chÝn sím , thu ho¹ch kÐo dµi( ¨n t¸i sinh kháe) Kh¶ n¨ng chÞu nhiÖt rÊt cao – kh¸ng bÖnh xo¨n l¸ cùc m¹nh ThÝch hîp trång tr¸i vô Vô sím th¸ng 7-th¸ng 8 ; vô muén th¸ng12 - th¸ng 2 n¨m sau ( d¬ng lÞch) N¨ng xuÊt cao TB 2-4 tÊn/sµo B¾c bé (ch¨m sãc tèt ®¹t trªn 4 tÊn /sµo). Qu¶ ®ång ®Òu, träng lîng b×nh qu©n 100 - 120 gram. D¹ng qu¶ ®Ñp, vai xanh - chÝn sím ,mÇu s¾c chÝn ®á ®Ñp Qu¶ rÊt cøng - Ýt hao hôt khi vËn chuyÓn ®i xa - ThÞ trêng tiªu thô a chuéng , gi¸ b¸n cao

Lµ gièng cµ chua sinh trëng d¹ng b¸n h÷u h¹n (chiÒu cao c©y tõ 1 – 1,4m; ch¨m sãc tèt c©y cao trªn 1,6m). Tõ khi trång ®Õn khi thu ho¹ch lÇn ®Çu 55 - 65 ngµy chÝn sím , thu ho¹ch kÐo dµi Kh¶ n¨ng chÞu nhiÖt rÊt cao – kh¸ng s©u bÖnh tèt, ®Æc biÖt bÖnh vµng xo¨n l¸ virus Mïa vô Vô sím th¸ng 7-th¸ng 8 ; chÝnh vô T9 – T10 ; vô muén th¸ng12 - th¸ng 2 n¨m sau ( d¬ng lÞch) N¨ng xuÊt cao TB 2-4 tÊn/sµo B¾c bé (ch¨m sãc tèt ®¹t trªn 4 tÊn /sµo). Qu¶ ®ång ®Òu, träng lîng b×nh qu©n 90 - 120 gram. D¹ng qu¶ ®Ñp - chÝn sím ,mÇu s¾c chÝn ®á ®Ñp Qu¶ rÊt cøng - Ýt hao hôt khi vËn chuyÓn ®i xa - ThÞ trêng tiªu thô a chuéng , gi¸ b¸n cao

C¸c gièng rau qu¶ kh¸c

Bắp cải chịu nhiệt BM 741 (KS Cross)

Nuôi cấy mô kết hợp với chuyển nạp gen kháng bệnh xoăn vàng ngọn cà chua (TYLCV)

 Kh¶ n¨ng chÞu nhiÖt cao

BM 741



Thích hợp trồng quanh năm.

 Chống chịu bệnh thối đen, thối nhũn

tèt

2 7/18/15

Giống dưa chuột Medalist có khả năng kháng virus CMV (Cornell, USA)

Giống cà chua Amelia VR-s có khả năng kháng bệnh xoăn vàng ngọn cà chua (Georgia- Mỹ)

- Sử dụng giống chống chịu bệnh: qua chọn lọc để lựa chọn những giống chống chịu tốt, năng suất cao hoặc sử dụng phương pháp chuyển nạp gen như: chuyển nạp CP gen (gen vỏ protein) của CMV vào cây cà chua nhằm tăng khả năng chống bệnh...

- Bãn ph©n ®óng lóc, c©n ®èi, hîp lý cã thÓ ®iÒu khiÓn sinh trëng

vµ t¨ng cêng tÝnh chèng chÞu bÖnh cña c©y tránh bãn qu¸ nhiÒu ®¹m, bãn nhiÒu ®ît lµm cho c©y sinh trëng kÐo dµi, tÝch luü nhiÒu ®¹m tù do trong c©y, lµm gi¶m søc chèng bÖnh cña c©y

- Luân canh cây trồng: Cách li nguồn

bệnh với kí chủ về không gian và thời gian

BiÖn ph¸p canh t¸c

Công thức luân canh trong vòng 3 năm ở Canada

- Diệt cỏ dại và dọn sạch tàn dư

cây bệnh

Nông dân tỉnh Long An đang nhổ bỏ cây lúa bệnh Vietnamnews, 6-11-2006

Diệt trừ cỏ dại: như cỏ Stellarria media, Vioda tricolor mang truyền bệnh virus TRV (Tobacco rattle virus); cỏ ba lá (Trifolium spp), rau muối (Chenopodium spp) truyền bệnh khảm lá dưa chuột....

Công thức luân canh tại Thuỵ Điển

A- Năm đầu luân canh:

I – đậu lupin, II – lúa mạch đen , III – khoai tây, IV – yến mạch

B – Năm thứ 2 luân canh:

I – lúa mạch đen, II – khoai tây, III – yến mạch, IV – đậu lupin

Stellarria media

Trifolium spp

3 7/18/15

Đối với những bệnh có nguồn bệnh tồn tại trong đất và trên hạt giống cần sử lí đất (methyl bromide reduces teliospore viability to 98%)

Thuốc trừ cỏ dại

Nhổ cỏ

Thuốc trừ cỏ dại +phân bón

Các phương hướng phòng trừ cỏ dại

BiÖn ph¸p vËt lÝ

§©y lµ biÖn ph¸p mang tÝnh trÞ liÖu vµ an toµn kh«ng ®Ó l¹i d lîng

thuèc ho¸ häc trªn m«i trêng vµ lu«n t¸c ®éng lªn c¶ kÝ chñ lÉn vi sinh vËt

Xử lý nhiệt nóng (370C) và lạnh xen kẽ để hạn chế nguồn bệnh khoai tây

Xử lý nhiệt đối với củ hành

- Xö lÝ nhiÖt: b»ng níc nãng vµ kh«ng khÝ nãng: - BiÖn ph¸p chiÕu tia phãng x¹ gamma vµ ®Ìn tö ngo¹i UV: BiÖn ph¸p nµy ®îc nghiªn cøu tõ nh÷ng n¨m 60. HiÖu qu¶ cña biÖn ph¸p nµy lµ ng¨n chÆn sù ph©n chia tÕ bµo, ngoµi ra tia bøc x¹ x©m nhËp vµo tÕ bµo tr¸i tiªu diÖt bµo tö nÊm vµ vi khuÈn g©y h¹i cã mÆt ë bªn trong h¹t mµ kh«ng thÓ lo¹i trõ b»ng thuèc ho¸ häc.

Có thể sử dụng ánh sáng tự nhiên để xử lý hạt giống

Biện ph¸p sinh häc

BiÖn ph¸p kiÓm dÞch thùc vËt BiÖn ph¸p kiÓm dÞch thùc vËt cã vai trß quan träng nh»m ph¸t hiÖn, ng¨n chÆn vµ tiªu diÖt triÖt ®Ó, hoÆc nghiªm cÊm ®a c¸c dÞch h¹i thuéc ®èi tîng kiÓm dÞch tõ vïng nµy ®Õn vïng kh¸c cña mét níc hoÆc tõ níc nµy ®Õn níc kh¸c. ë níc ta Nhµ níc ®· ban hµnh Ph¸p lÖnh vÒ kiÓm dÞch thùc vËt. Mét sè quèc gia nh Mü NhËt ®· qui ®Þnh c¸c luËt lÖ KDTV nghiªm ngÆt ®e tr¸nh ®a s©u bÖnh l¹ vµo l·nh thæ cña hä. C¸c mÆt hµng n«ng s¶n cÇn ph¸i kiÓm nghiÖm vµ xö lÝ ®èi víi c¸c ®èi tîng KDTV

HiÖn nay phßng trõ sinh häc ®èi víi bÖnh h¹i h¹t gièng cã triÓn väng vµ ®îc quan t©m ®Æc biÖt do tÝnh u viÖt lµ an toµn cho so víi c¸c lo¹i ho¸ chÊt. BiÖn ph¸p sinh häc lµ biÖn ph¸p dïng c¸c sinh vËt cã Ých hoÆc c¸c chÊt kh¸ng sinh do chóng s¶n sinh ra ®Ó diÖt c¸c vËt ký sinh g©y bÖnh c©y. BiÖn ph¸p sinh häc cã u ®iÓm an toµn cho c©y, ngêi vµ gia sóc, kh«ng g©y « nhiÔm m«i trêng. Tuy nhiªn, biÖn ph¸p nµy cßn Ýt ®îc nghiªn cøu, viÖc øng dông trong s¶n xuÊt cßn hÑp, gi¸ thµnh cao.

4 7/18/15

Biện pháp sinh học

2. VSV đối kháng/ siêu ký sinh 1. Fitonxit, chất

• Chỉ thành công trong phòng TN

• Không hiệu quả

chiết thảo mộc

Cơ chế

kinh tế

• Ký sinh trực tiếp

• Cạnh tranh dinh dưỡng

• Độc tố (kháng sinh)

• Có tiềm năng lớn

• Cải thiện hệ VSV đất

• Có một số sản

2. VSV đối kháng/ siêu ký sinh

phẩm thương mại

• Hàng chục loài

• Một số đã có sản phẩm thương mại (Vinale et al, 2007)

• Phổ biến trong hệ VSV

VD. Trichoderma spp.

đất

• 2 loài được ứng dụng

Vi khuẩn

nhiều nhất là T. harzianum và T. viride

• Phòng trừ nhiều loài

nấm đất

• Agrobacterium • Pseudomonas • Streptomyces • Bacillus

Nấm • Gliocladium • Trichoderma • Ampelomyces • Candida • Coniothyrium.

• Sản phẩm thương mại chứa bào tử phân sinh nấm

(Vd protease, glucanase, chitinase)

1. Ký sinh – dùng enzyme

Sợi nấm Trichoderma đang ký sinh bên trong sợi nấm Pythium

Nấm Trichoderma đang xâm nhập sợi nấm R. solani

Lỗ trên sợi nấm R. solani

5 7/18/15

2. Kháng sinh – thông qua các hợp chất chuyển hóa

3 nhóm chính

• Các hợp chất bay hơi (vd. 6-pentyl-a-pyrone

(6PP) và nhiều dẫn xuất isocyanide

• Các hợp chất hòa tan trong nước (vd heptelidic

acid / koningic acid

• Các oligopeptides (12–22 amino acids)

Môi trường chứa 6PP

Môi trường không chứa 6PP

TN với nấm Pythium ultimum

6PP (6-pentyl-a-pyrone) chiết từ T. harzianum

4. Phòng trừ bệnh

Biện pháp sinh học VD. Trichoderma spp.

3. Tăng sinh trưởng cây 3. Tăng sinh trưởng cây

Các chất chuyển hóa do Trichoderma tiết ra

• Giống như chất điều tiết sinh trưởng

(6PP...)

• Acid hữu cơ...:làm thay đổi pH đất dẫn tới tăng hòa tan các muối, hợp chất hữu cơ có lợi cho chuyển hóa của cây

Xử lý ngô, đậu tương với Trichoderma

4. Phòng trừ bệnh

4. Kích thích phản ứng kháng

Biện pháp sinh học VD. Trichoderma spp. 3. Tăng sinh trưởng cây

của cây

5. Cạnh tranh dinh dưỡng, vị trí xâm nhiễm của nấm gây bệnh

Xử lý ớt, rau diếp và cà chua với Trichoderma

6 7/18/15

Biện pháp hóa học

Một số sản phẩm Trichoderma trên TT Việt Nam

Vai trò của biện pháp hóa học

Trichoderma spp.

Promot Plus WP

Công ty Tân Quy

Viện bảo vệ thực vật

TRiB1

TRICÔ-ĐHCT ĐH Cần Thơ

Công ty TST Việt Nam

Vi - ĐK

Dù các biện pháp phòng trừ được sử dụng riêng rẽ hay là hợp phần của các hệ thống kiểm soát dịch hại phức tạp hơn:

ĐH Nông lâm TP HCM

NLU-Tri

Trichoderma virens

Bio - Humaxin

Công ty An Hưng Tường

– Phòng chống dịch hại tổng hơp - IPC

Sen Vàng

Trichoderma spp. + Humate

– Quản lý dịch hại tổng hợp – IPM

Fulhumaxin

Công ty An Hưng Tường

– Quản lý cây trồng tổng hợp – ICM

Trichoderma spp. + Humate + Fulvate + Chitosan + Vitamin B1

thì biện pháp hóa học luôn quan trọng.

Biện pháp hóa học

Vai trò của biện pháp hóa học Ưu điểm • Năm 1993, chi phí 40 triệu USD cho 1. Diệt được dịch hại nhanh. Chặn thuốc BVTV. được dịch hại trong thời gian ngắn. • Các dịch hại chính trên lúa (bệnh đạo 2. Hiệu quả rõ rệt và trực tiếp

3. Có thể áp dụng được ở nhiều vùng khác nhau ôn, khô vằn, sâu cuốn lá, đục thân, rầy nâu) hiện nay chủ yếu được kiểm soát nhờ áp dụng biện pháp hóa học

4. Phòng trừ bệnh Biện pháp hóa học

Nhược điểm (tiếp) Nhược điểm. 5. Ô nhiễm môi trường 1. Mất cân bằng sinh thái.

2. Ảnh hưởng đến sinh vật có ích

6. Dư lượng thuốc trong nông sản có thể gây nguy hiểm cho người và động vật 3. Hình thành tính kháng thuốc (Phytophthora – metalaxyl) 7. Có thể làm tăng giá thành 4. Tạo quần thể dịch hại mới

7 7/18/15

Biện pháp hóa học

Các khái niệm về chất độc

•

• Chất độc: ... lượng nhỏ...

• Tính độc: Là khả năng gây độc của một chất đối với cơ thể sinh vật ở một liều lượng nhất định (câu hỏi có/không?)

Liều lượng: Là lượng chất độc gây được một tác động nhất định trên cơ thể sinh vật. Vì các cá thể khác nhau về độ lớn và mức độ mẫn cảm thuốc nên độ độc thường được diễn tả bằng lượng chất độc cần thiết / đơn vị khối lượng cơ thể (mg/kg hay µg/g).

• Độ độc: biểu thị bằng liều lượng

Biện pháp hóa học

Các khái niệm về chất độc

•

Các khái niệm về chất độc

Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật: bao gồm các hoạt chất và phụ gia ở dạng hợp chất ban đầu và các sản phẩm chuyển hóa trung gian và sản phẩm phân giải ở dạng tự do hoặc liên kết với nội chất thực vật có hại tới sức khỏe người và động vật máu nóng. Dư lượng được tính bằng µg (hay mg) hợp chất độc / kg nông sản.

•

• Liều lượng gây chết trung bình (LD50): là liều lượng chất độc gây chết 50 % số lượng cá thể thí nghiệm. LD50 thường được dùng để so sánh và phân loại chất độc theo độ độc.

Thời gian cách ly: Là thời gian tính từ ngày cây trồng hoặc sản phẩm được xử lý thuốc lần cuối cùng cho đến ngày được thu hoạch làm lương thực thực phẩm mà không tổn hại đến cơ thể.

Phân loại thuốc BVTV

Theo con đường xâm nhập vào cây trồng:

Theo đối tượng phòng chống: • • •

• Thuốc nội hấp: có khả năng xâm nhập vào cây qua thân, lá, rễ và có thể di chuyển trong cây.

• Thuốc tiếp xúc bề mặt: không có khả năng thấm sâu vào trong cây

Thuốc trừ sâu (Padan trừ sâu đục thân lúa) Thuốc trừ nhện (Comite trừ nhện đỏ) Thuốc trừ tuyến trùng (Mocap trừ nhiều loài tuyến trùng) Thuốc trừ chuột (Klerat) Thuốc trừ cỏ (Gramoxone) Thuốc trừ nấm (Fuji-One trừ nấm đạo ôn) Thuốc trừ vi khuẩn (Bion trừ vi khuẩn bạc lá lúa)

• • • •

8 7/18/15

Phân loại thuốc BVTV

Theo tính chọn lọc (phổ tác động)

• Thuốc chọn lọc: trừ một hoặc một Theo nguồn gốc và thành phần hóa học • Thuốc vô cơ • Thuốc hữu cơ (chứa các bon): lân hữu cơ, cacbamate, pyrethroit nhóm đối tượng có quan hệ gần gũi (Vd: Validamycin A đặc trị nấm R. solani)

• Thuốc không chọn lọc (thuốc phổ • Thuốc thảo mộc • Thuốc sinh học • Thuốc kháng sinh rộng): trừ nhiều nhóm đối tượng khác nhau (Vd: mancozeb)

Thành phần của thuốc • Chất hoạt động (ai = active ingredient ai là thuốc nguyên chất – là thành • phần gây hiệu lực chính đối với dịch hại. • VD: Thuốc trừ nấm đạo ôn Fuji-One 40 Thành phần của thuốc • Chất phụ gia: – Chất độn – Chất tạo huyền phù – Chất tạo nhũ – Chất tẩm ướt – Chất bám dính, v.v….

WP chứa 40 % chất hoạt động là Isoprothiolane

4. Phòng trừ bệnh Biện pháp hóa học

VD Thuốc bột thấm nước (WP) WP = Wetable Powders Thành phần của các thuốc WP thường Các dạng chế phẩm thường dùng: • Bột thấm nước (WP), ví dụ Zinep 80WP • Kem khô (DF), ví dụ Kocide 61,4DF; • Kem nhão (FL), ví dụ Oxy clorua đồng gồm: 20FL;

• Chất hoạt động (ai) • Chất độn • Chất gây huyền phù • Chất dính • Nhũ dầu (EC), ví dụ Hinosan 40EC; • Hạt (G), ví dụ Kitaxin 10G; • Lỏng tan (L), ví dụ Validacin 3L. • Hạt (G)