Thuyền trưởng - Thc s Hà Thiếu Sang
BÀI GING CHI TIT
ĐẠI CƯƠNG HÀNG HẢI
(Lưu hành nội b)
THÀNH PH H CHÍ MINH - NĂM 2023
TRƯỜNG ĐI HC GIAO THÔNG VN TI TP. H CHÍ MINH
Thuyền trưởng - Thc s Hà Thiếu Sang
BÀI GING CHI TIT
ĐẠI CƯƠNG HÀNG HẢI
(Tài liu dùng cho h chính quy)
THÀNH PH H C MINH - NĂM 2023
1
MC LC trang
Phn A: HÀNG HI ĐỊA VĂN ..................................................................................3
Chương 1: Nhng khái niệm cơ bản...............................................................................3
1.1 Trái đt - ta đ ca mt điểm trên trái đất...............................................................3
1.2 Đơn vị chiu dài dùng trong hàng hi......................................................................7
1.3 Xác định phương hướng trên bin..........................................................................11
1.4 Hi đ......................................................................................................................19
1.5 Thy triu................................................................................................................28
Chương 2: Dẫn tàu........................................................................................................31
2.1 Hành hi suy tính.....................................................................................................31
2.2 Lp kế hoch hành trình .........................................................................................36
2.3 Mt s phương pháp xác định v trí tàu bng địa văn.............................................38
Phần B: THIÊN VĂN HÀNG HẢI............................................................................41
Chương 3: Thiên cu các h to độ trên thiên cu.....................................................41
3.1 Khái nim thiên cu.................................................................................................41
3.2 Các h ta độ ca thiên th......................................................................................43
Chương 4: chuyển đng ca thiên th trên thiên cu...................................................47
4.1 Đặc đim chuyển đng của trái đất.........................................................................47
4.2 Chuyển động nhìn thấy ngày đêm ca các thiên th...............................................47
4.3 Hiện tượng mc-ln và không mc-không ln ca thiên th..............................…48
Chương 5: Chuyển động nhìn thy ca mt tri, mt trăng..........................................49
5.1 Chuyển động nhìn thy ca mt tri và các hiện tưng liên quan..........................49
5.2 Chuyển động nhìn thy ca mt trăng các hiện tượng liên quan.......................51
Chương 6: Đo thời gian.................................................................................................52
6.1 Cơ sở đo thời gian...................................................................................................52
6.2 Ngày sao gi sao...................................................................................................52
6.3 Ngày mt tri tht - ngày mt tri trung bình - gi mt tri trung bình..................52
6.4 Gi múi, gi lut, gi mùa hè, gi tàu, quan h ca chúng ....................................52
PHN C: THIT B H TR HÀNG HI.............................................................55
Chương 7: Các h thng vô tuyến dẫn đường...............................................................55
7.1 Hệ thống định vị toàn cầu GPS (Global Positioning System) ................................55
7.2 H thống định v Galileo.........................................................................................57
Chương 8: Máy đin hàng hi.......................................................................................59
8.1 Radar hàng hi.........................................................................................................59
2
8.2 La bàn con quay.......................................................................................................60
8.3 Máy lái t động.......................................................................................................61
8.4 Tc đ kế.................................................................................................................62
8.5 Máy đo sâu..............................................................................................................62
8.6 Thiết b thông tin liên lc và truyn d liu............................................................63
Chương 9: Các thiết b bảo đảm an toàn hành hi.........................................................64
9.1 Hải đăng...................................................................................................................64
9.2 Phao và tiêu hàng hi...............................................................................................65
9.3 Hip hi hải đăng quốc tế........................................................................................67
PHN D: ĐIỀU ĐỘNG TÀU VÀ AN TOÀN HÀNG HI.....................................68
Chương 10: Khái nim và các đặc tính điều động tàu..................................................68
10.1 Khái niệm điều động tàu...................................................................................68
10.2 Các đặc tính điều động tàu....................................................................................68
10.3 Các yếu t ảnh hưởng đến tính điều khin tàu......................................................69
Chương 11: Công tác điều động tàu cp và ri bến......................................................72
11.1 Gii thiu công tác neo tàu....................................................................................72
11.2 Gii thiu công tác cp ri cu..............................................................................74
11.3 Gii thiu công tác cp ri phao...........................................................................77
Chương 12: Công ước quốc tế và an toàn hàng hải.......................................................78
12.1 Một số công ước quốc tế quan trọng về hàng hải..................................................78
12.2 Phòng chống cháy trên tàu....................................................................................80
12.3 Công tác cứu sinh trên biển...................................................................................83
Tài liệu tham khảo.......................................................................................................87
3
Phn A. HÀNG HẢI ĐỊA VĂN
Chương 1. NHNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN
1.1. Trái đất - tọa đ ca một điểm trên trái đất
1.1.1. Hình dng và kích thước trái đt
1.1.1.1. Hình dạng trái đất
Trái đất hình dng rt phc tp. Tùy thuc vào tính cht mục đích cần
gii quyết ca mt bài toán v trái đất, người ta coi trái đất nhng hình
dáng gần đúng như sau:
- Hình dáng vật lý: là hình dáng thật của trái đất.
- Dng Geoid: là hình dạng tính theo trung bình độ lồi lõm của bề mặt đất
- Dạng Elipsoid: người ta coi trái đất hình dạng như một elip với độ dẹt
nhỏ, quay quanh trục nhỏ (b) của elip (hay trục PnPs).
- Dạng Spheroid: là dạng cầu hơi dẹt ở 2 phía cực
- Dạng cầu (Sphere): coi trái đất như một hình cầu và thường gọi là Địa cầu.
Vào năm 1924, thế giới đã thống nht lấy hình dáng trái đất hình Spheroid
(thường được gi là International (1924) Spheroid)
Hình 1.1: trái đất dng Geoid
1.1.1.2. Kích thước trái đất
Cắt trái đất dng Spheroid bng mt mt phẳng đi qua trục PnPs ta đưc mt
kinh tuyến dng elip, có bán trc ln (a) bán trc nh (b). Độ dt ca elip
này được tính bng:
a
b
a
ba
f=
=1