2/08 1
§¹i c¬ng vÒ thuèc §«ng y
I- §Þnh nghÜa:
•Mét vÞ thuèc sèng, chÝn
•Mét chÕ phÈm thuèc ®îc phèi ngò, bµo chÕ theo ph
¬ng ph¸p cña YHCT
•Cã nguån gèc thùc, ®éng, kho¸ng vËt
•Cã t¸c dông ch÷a bÖnh hoÆc cã lîi cho søc kháe con
ngêi.
II. Nguån gèc:
•Thùc, ®éng, kho¸ng vËt hoÆc chÕ phÈm hãa häc.
•Ngµy cµng nhiÒu do ph¬ng tiÖn nghiªn cøu hiÖn ®¹i.
•CÇn tiÕp tôc N/C ®Ó bæ sung nguån tµi nguyªn
2/08 2
III. Thu h¸i, s ¬ c hÕ, b¶o qu¶n
Thu h¸i: LÝ do:
•Mçi lo¹i c©y cã thêi gian sinh trëng nhÊt ®Þnh
•Thêi gian thu h¸i thÝch hîp míi ®¶m b¶o chÊt lîng thuèc.
•Thêi gian thÝch hîp:
+ Th©n rÔ, rÔ cñ, vá rÔ: cuèi thu ®Çu ®«ng (c©y tµn lôi )
+ L¸, cµnh, mÇm: c©y ®ang ph¸t triÓn tèt (mïa hÌ)
+ Hoa: s¾p në hoÆc chím në.
+ Qu¶: b¾t ®Çu chÝn
+ H¹t, nh©n: qu¶ giµ chÝn.
+ Toµn c©y: b¾t ®Çu ra hoa.
•Thuèc ®éng vËt còng cã thêi gian thÝch hîp
•Khi thu h¸i chó ý ®Õn khÝ hËu, thêi tiÕt, p/ph¸p.
S¬ c hÕ:
–Lo¹i t¹p lµm s¹ch
–Lµm kh« ®Ó b¶o qu¶n, vËn chuyÓn.
B¶o qu¶n: Kh«, tr¸nh: Èm, nãng qu¸, ¸nh s¸ng, s©u, mät, mèc,
gi÷ kÝn.
2/08 3
IV. C¸ch ®Æt tªn vÞ thuèc :
Thêng c¨n cø vµo c¸c yÕu tè sau:
YÕu tè VÝ dô
1-H×nh d¹ng cña vÞ thuèc Ngu tÊt, c©u ®»ng
2-Theo mµu s¾c: §an s©m, xÝch, b¹ch thîc
3-Theo mïi vÞ: Ho¾c h¬ng, méc h¬ng, khæ
qua
4-Theo ®Þa danh Xuyªn khung(tø xuyªn)
5-Theo ®Æc ®iÓm sinh tr
ëng Tang kÝ sÝn, nhÉn ®«ng ®»ng
6-Tªn bé phËn lµm thuèc: C¸t c¨n, quÕ chi
7-Theo t¸c dông: Ých mÉu, h¬ng phô
8-Tªn ngêi t×m ra vÞ thuèc §ç träng, Hµ thñ «
9-Theo c¸ch chÕ: Kh¬ng b¸n h¹, tiªu kh¬ng
10- C¸c c¸ch kh¸c: Quý:Thiªn niªn kiÖn, m· b¶o;
thêi gian trÇn b× (l©u n¨m) ...
2/08 4
V-C¸ch ph©n lo ¹i thuèc :
A- The o y v¨n cæ VÝ dô
1-T¸c dông, ®é ®éc Thîng, trung, h¹ phÈm
2-T¸c dông ThËp tÔ: Tuyªn, th«ng bæ, tiÕt
..v(12)
3- Thuéc tÝnh Thñy, háa, thæ, th¶o, cèc(16bé,
62loµi)
4- Theo h×nh th¸i thùc vËt D©y leo, ngò cèc, rau, qu¶..
(23lo¹i)
5- Theo bÖnh KhÝ, huyÕt, phô, nhi, ngo¹i..v (10)
B- Ngµy nay
1- T¸c dông dîc lÝ ®«ng y Gi¶i biÓu, thanh nhiÖt .. (18)
2- Theo bÖnh Cao huyÕt ¸p, Øa ch¶y, ho..v (60)
- Mang tÝnh t¬ng ®èi v× mét vÞ thuèc cã nhiÒu t¸c dông cã
thÓ xÕp theo t¸c dông(lo¹i) nµy hoÆc t¸c dông kh¸c còng ®îc.
2/08 5
VI- TÝnh n¨ng c ña thuèc ®«ng y
Tø khÝ, ngò vÞ, th¨ng, gi¸ng, phï trÇm, qui kinh, ®éc tÝnh cña
thuèc.
A-Tø khÝ(tø tÝnh)
Tø
kh
Ý
®Þnh nghÜa Hµn(l¹nh); NhiÖt(nãng); ¤n(Êm); L¬ng(m¸t).
Møc ®é lµm nãng, l¹nh kh¸c nhau cña thuèc
C¸ch x¸c
®Þnh Tæng kÕt thùc tÕ l©m sµng qua nhiÒu thÕ
hÖ
T¸c dông Thuèc «n nhiÖt:
Th«ng kinh m¹ch, håi d¬ng, bæ háa, t¸n hµn
chØ thèng, lîi niÖu th¨ng phï; d¬ng dîc
Thuèc hµn l¬ng:
Thanh nhiÖt, t¶ háa, l¬ng huyÕt, gi¶i ®éc,
nhuËn trµng; trÇm gi¸ng; ©m dîc
Møc ®é tÝnh kh¸c nhau t¸c dông kh¸c nhau
Hµn gi¶ nhiÖt chi, nhiÖt gi¶ hµn chi
