Bài giảng môn Dược: Phản ứng có hại của thuốc

Việc sử dụng thuốc là một trụ cột trong chăm sóc sức khỏe hiện đại, mang lại lợi ích to lớn trong phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị bệnh. Tuy nhiên, cùng với tác dụng trị liệu mong muốn, thuốc cũng tiềm ẩn nguy cơ gây ra các phản ứng có hại (ADR), những sự kiện không mong đợi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe bệnh nhân. Sự xuất hiện của ADR không chỉ đe dọa an toàn người bệnh mà còn gây tốn kém chi phí y tế và làm giảm lòng tin vào hệ thống y tế. Đặc biệt, vấn đề về chất lượng thuốc, bao gồm cả thuốc giả và các lỗi trong quy trình sử dụng, làm phức tạp thêm bức tranh an toàn thuốc. Do đó, việc nghiên cứu, hiểu rõ và quản lý hiệu quả các phản ứng có hại của thuốc là tối cần thiết để đảm bảo một nền y tế chất lượng và an toàn.

Các dược sĩ, bác sĩ, điều dưỡng, cán bộ quản lý y tế, sinh viên y dược và các nhà nghiên cứu quan tâm đến an toàn thuốc và cảnh giác dược.

Bài viết này cung cấp một cái nhìn toàn diện về phản ứng có hại của thuốc (ADR) và các yếu tố liên quan, nhấn mạnh tầm quan trọng của cảnh giác dược trong việc đảm bảo an toàn thuốc cho người bệnh. Thuốc được định nghĩa là dược chất dùng để phòng, chẩn đoán, chữa bệnh hoặc thay đổi chức năng sinh lý, với ba thuộc tính cốt lõi là chất lượng, an toàn và hiệu quả. Các tác dụng của thuốc được phân loại thành tác dụng trị liệu và tác dụng không mong muốn, trong đó ADR là một phản ứng độc hại, không được định trước ở liều thông thường. Tài liệu phân biệt rõ ADR với biến cố bất lợi của thuốc (ADE) và lỗi sử dụng thuốc (ME), đồng thời giới thiệu về cảnh giác dược như một lĩnh vực khoa học chuyên phát hiện, đánh giá và phòng tránh các biến cố này. Nội dung đi sâu vào các yếu tố nguy cơ phát sinh ADR, bao gồm yếu tố liên quan đến thuốc (chất lượng, tá dược, quy trình sản xuất, bảo quản), yếu tố bệnh nhân và yếu tố từ cán bộ y tế (bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng). Đặc biệt, vấn đề thuốc giả được trình bày như một nguyên nhân quan trọng gây ra ADR, với rủi ro độc hại cao gấp nhiều lần so với thuốc thật, minh họa qua các ví dụ và định nghĩa pháp lý. Các loại thuốc thường bị làm giả cũng được liệt kê. Ngoài ra, tài liệu còn đề cập đến các sai sót do lỗi hệ thống, như thiết kế nhãn thuốc dễ gây nhầm lẫn hoặc tên thuốc tương tự (LASA), góp phần làm tăng biến cố y khoa. Những phân tích này cung cấp cơ sở để nhận diện, đánh giá và xây dựng các chiến lược phòng ngừa hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng và an toàn trong sử dụng thuốc.