BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
-------------------------------
Bài giảng
NGÔN NGỮ HỌC ĐỐI CHIẾU
Tài liệu học tập dành cho sinh viên khoa Ngoại ngữ,
bậc đại học hệ chính quy
Biên soạn: Nguyễn Ngọc Chinh
(Lưu hành nội bộ)
Đà Nẵng, 2018
2
Lời nói đầu
Tập bài giảng cho học phần “Ngôn ngữ học đối chiếu” là tập
bài giảng bao gồm 5 phần được giảng dạy bao gồm lý thuyết, thảo
luận và thực hành trong 30 tiết (2 tín chỉ), gồm:
- Dẫn nhập: 2 tiết;
- Chương 1: Vị trí của ngôn ngữ học đối chiếu trong các bộ
môn ngôn ngữ học hiện đại - 6 tiết;
- Chương 2: Nhiệm vụ của Ngôn ngữ học đối chiếu - 6 tiết;
- Chương 3: Mục đích của Ngôn ngữ học đối chiếu - 6 tiết;
- Chương 4: Thực hành phân tích đối chiếu - 10 tiết;
Mỗi bài, ngoài phần lý thuyết, còn có phần bài tập nhằm củng
cố kiến thức đã học.
Đây là tập bài giảng được tích lũy, bổ sung và điều chỉnh qua
quá trình lên lớp, giảng dạy cho sinh viên ngành biên, phiên dịch, …
bậc đại học các khóa hệ chính quy tại Đại học Đà Nẵng và tại Trường
Đại học Kiến trúc Đà Nẵng.
Trong quá trình biên tập chắc hẳn còn những thiếu sót và sẽ
được hiệu chỉnh trong những lần tiếp theo.
Người biên soạn
PGS.TS. Nguyễn Ngọc Chinh
3
MỤC LỤC
Dẫn nhập
5
Chương 1: Vị trí của ngôn ngữ học đối chiếu trong các bộ
môn ngôn ngữ học hiện đại
18
1.1. So sánh
18
1.2. Những phương pháp cơ bản được áp dụng trong so sánh
ngôn ngữ
20
1.3. Phân biệt ngôn ngữ học so sánh - lịch sử, ngôn ngữ học so
sánh - loại hình, ngôn ngữ học so sánh - khu vực và ngôn ngữ
học so sánh - đối chiếu
21
1.4. Lịch sử hình thành bộ môn ngôn ngữ học đối chiếu
21
Chương 2: Nhiệm vụ của ngôn ngữ học đối chiếu
23
2.1. Những quan điểm khác nhau về nhiệm vụ của ngôn ngữ học
đối chiếu
23
2.2. Dựa vào phạm vi của ngôn ngữ học đối chiếu để xác định
nhiệm vụ cụ thể của ngôn ngữ học đối chiếu
24
Chương 3: Mục đích của ngôn ngữ học đối chiếu ngôn ngữ
36
3.1. Những mục đích xét ở phạm vi nghiên cứu ứng dụng lý
thuyết
36
3.2. Những mục đích xét ở phạm vi nghiên cứu ứng dụng thực
hành ngôn ngữ
37
4
Chương 4: Thực hành phân tích đối chiếu ngôn ngữ
46
4.1. Nghiên cứu đối chiếu về ngữ âm
46
4.2. Nghiên cứu đối chiếu từ vựng- ngữ nghĩa
51
4.3. Một số thử nghiệm (Nghiên cứu về đối chiếu ngôn ngữ -
Một số bài báo về so sánh, đối chiếu ngôn ngữ đã đăng ở tạp chí,
hội thảo khoa học)
52
Tài liệu tham khảo
91
5
DẪN NHẬP
Hệ thống hóa các kiến thức môn Dẫn luận ngôn ngữ, môn
Tiếng Việt có liên quan đến môn Ngôn ngữ học đối chiếu, trong đó
các khái niệm cơ bản là:
Ngôn ngữ là gì?;
Ngôn ngữ học là gì?;
Đồng đại, lịch đại là gì?;
Ngữ âm là gì?;
Ngữ pháp là gì?;
Từ vựng là gì?;
Ngữ dụng là gì?;
Âm vị là gì?;
Hình vị là gì?;
Từ, cụm từ là gì?;
Câu là gì?;
Các phương thức ngữ pháp bên ngoài và bên trong từ?;
Phân loại ngôn ngữ theo cội nguồn: các ngữ hệ, các dòng, các
ngành, các nhánh; Phân loại ngôn ngữ theo loại hình: các loại hình
ngôn ngữ và các đặc trưng cơ bản của chúng; Các đặc điểm loại hình
của tiếng Anh và tiếng Việt.
1. Ngôn ngữ là gì?
Ngôn ngữ là một hệ thống những đơn vị vật chất phục vụ cho
việc giao tiếp của con người và được phản ánh trong ý thức của tập
thể một cách độc lập với những tư tưởng, tình cảm và nguyện vọng cụ
thể của con người, cũng như trừu tượng hóa khỏi những tư tưởng, tình
cảm và nguyện vọng đó.
Như vậy, ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp ở dạng khả năng
tiềm tàng. Còn lời nói là phương tiện giao tiếp ở dạng hiện thực hóa,
tức là dạng hoạt động, gắn với những nội dung cụ thể.