BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
------------
Ban biên soạn:
1. Chủ biên:
TS. Mai Thị Hường
2. Thành viên:
ThS. Trần Thị Thanh
BÀI GIẢNG
TÀI CHÍNH BẢO HIỂM 2
(Dùng đào tạo trình độ đại học)
LƯU HÀNH NỘI BỘ
HÀ NỘI, NĂM 2026
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU
CHƯƠNG 1: TÀI CHÍNH BẢO HIỂM THƯƠNG MẠI…………………..……….3
1.1. Bảo hiểm và kinh doanh bảo hiểm............................................................................3
1.1.1. Khái niệm và bản chất của bảo hiểm .....................................................................3
1.1.2. Khái niệm về kinh doanh bảo hiểm .......................................................................5
1.1.3. Vai trò của bảo hiểm ..............................................................................................6
1.1.4. Phân loại nghiệp vụ bảo hiểm ................................................................................8
1.2. NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ TÀI CHÍNH BẢO HIỂM THƯƠNG MẠI ...........................................10
1.2.1. Khái niệm tài chính bảo hiểm thương mại ..........................................................10
1.2.2. Bản chất tài chính bảo hiểm thương mại .............................................................11
1.3. Nội dung cơ bản của tài chính dnbh ........................................................................14
1.3.1. Tài sản và ngun vn trong dnbh .........................................................................14
1.3.2. Doanh thu và chi phí trong doanh nghiệp bảo hiểm ............................................18
1.3.3. Lợi nhuận của doanh nghiệp bảo hiểm ................................................................25
1.3.4. Hoạt động đầu tư tài chính trong dnbh .................................................................25
CHƯƠNG 2: DỰ PHÒNG NGHIỆP VỤ VÀ CÁC CHỈ TIÊU TÀI CHÍNH ĐC
TH TRONG DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM .........................................................33
2.1. Dự phòng nghiệp vụ và sự cần thiết phải trích lập dự phòng nghiệp vụ trong doanh
nghiệp bảo hiểm .............................................................................................................33
2.1.1. Khái niệm .............................................................................................................33
2.1.2. Sự cần thiết phải trích lập dự phòng nghiệp vụ trong DNBH ..............................34
2.1.3. Các loại quỹ dự phòng nghiệp vụ của doanh nghiệp bảo hiểm và phương pháp trích
lập ..................................................................................................................................35
2.1.4. Nguyên tắc trích lập .............................................................................................37
2.1.5. Phương pháp trích lập ............................................................................................37
2.2. GIÁ TRỊ GIẢI ƯỚC (GIÁ TRỊ HOÀN LẠI) .....................................................................50
2.3. Hoa hng đại lý bảo hiểm .......................................................................................51
2.4. Khả năng thanh toán và biên khả năng thanh toán và một s chỉ tiêu tài chính đặc
biệt của doanh nghiệp bảo hiểm khác ............................................................................53
2.5. Một s chỉ tiêu tài chính đặc thù khác ....................................................................59
CHƯƠNG 3: TÀI CHÍNH BẢO HIỂM XÃ HỘI .....................................................64
3.1. Khái niệm, bản chất và chức năng của tài chính bhxh ............................................64
3.1.1. Khái niệm .............................................................................................................64
3.1.2. Bản chất tài chính BHXH ....................................................................................65
3.1.3. Chức năng của tài chính BHXH ..........................................................................66
3.1.4. Tài chính BHXH trong hệ thng tài chính ở việt nam .........................................67
3.2. Phí bảo hiểm xã hội ................................................................................................71
3.2.1. Khái niệm .............................................................................................................71
3.2.2. Phương pháp xác định phí bảo hiểm xã hội .........................................................75
3.3. Quỹ bảo hiểm xã hội ...............................................................................................76
3.3.1. Khái niệm .............................................................................................................76
3.3.2. Ngun hình thành quỹ bhxh .................................................................................78
3.3.3. Sử dụng quỹ bhxh ................................................................................................84
3.3.4. Hoạt động đầu tư quỹ bhxh ..................................................................................86
CHƯƠNG 4: HỆ THỐNG TÀI CHÍNH BẢO HIỂM XÃ HỘI ..............................95
4.1. Khái niệm hệ thng tài chính bảo hiểm xã hội ........................................................95
4.2. Các hệ thng tài chính bhxh hiện nay .....................................................................96
4.2.1. Các phương thức xác định mức hưởng ................................................................96
4.2.2. Cơ chế tài chính bảo hiểm xã hội .........................................................................96
4.2.3. Một s mô hình hệ thng tài chính hiện nay ...................................................... 105
1
LỜI NÓI ĐẦU
Tài chính bảo hiểm là một lĩnh vực chuyên sâu của hệ thng tài chính, phản ánh
các quan hệ phân phi và sử dụng ngun lực tài chính gắn liền với hoạt động kinh doanh
bảo hiểm và quản lý các quỹ bảo hiểm. Trong bi cảnh thị trường bảo hiểm Việt Nam
không ngừng mở rộng cả về quy mô và chiều sâu, cùng với yêu cầu ngày càng cao về
năng lực quản trị tài chính, đảm bảo an toàn vn và hiệu quả đầu tư, việc trang bị kiến
thức chuyên sâu về tài chính bảo hiểm trở thành yêu cầu cấp thiết đi với người học và
các nhà quản lý trong lĩnh vực này.
Đặc biệt, sự phát triển của thị trường bảo hiểm thương mại, vai trò ngày càng lớn
của bảo hiểm xã hội trong hệ thng an sinh, cùng với các chuẩn mực quản lý tài chính
hiện đại như quản trị rủi ro, an toàn vn và hội nhập tài chính quc tế đã đặt ra những
thách thức và yêu cầu mới đi với công tác đào tạo ngun nhân lực tài chính – bảo hiểm.
Bài giảng “Tài chính bảo hiểm 2” được biên soạn nhằm phục vụ công tác giảng
dạy, học tập và nghiên cứu học phần cùng tên trong chương trình đào tạo chuyên ngành
Bảo hiểm và Bảo hiểm tài chính của Khoa Bảo hiểm, Trường Đại học Lao động – Xã
hội. Tài liệu hướng tới việc cung cấp cho người học hệ thng kiến thức chuyên sâu,
đng thời phát triển năng lực phân tích và đánh giá các vấn đề tài chính trong doanh
nghiệp bảo hiểm và hệ thng bảo hiểm xã hội.
Nội dung bài giảng tập trung làm rõ các vấn đề ct lõi của tài chính bảo hiểm, bao
gm:
Những vấn đề lý luận và thực tiễn về tài chính bảo hiểm thương mại, với trọng tâm
là cơ chế hình thành, phân phi và sử dụng ngun lực tài chính trong doanh nghiệp bảo
hiểm;
Vai trò và phương pháp xác lập dự phòng nghiệp vụ, cùng với hệ thng các chỉ
tiêu tài chính đặc thù, phản ánh năng lực tài chính và khả năng thanh toán của doanh
nghiệp bảo hiểm;
Cơ sở lý luận và thực tiễn về tài chính bảo hiểm xã hội, với chức năng đảm bảo an
sinh và ổn định xã hội;
Cấu trúc và cơ chế vận hành của hệ thng tài chính bảo hiểm xã hội trong bi cảnh
cải cách và phát triển bền vững.
Bài giảng được cấu trúc thành bn chương, đảm bảo tính logic và hệ thng từ lĩnh
vực bảo hiểm thương mại đến bảo hiểm xã hội, cụ thể:
Chương 1: Tài chính bảo hiểm thương mại
Chương 2: Dự phòng nghiệp vụ và các chỉ tiêu tài chính đặc thù trong doanh nghiệp
bảo hiểm
Chương 3: Tài chính bảo hiểm xã hội
Chương 4: Hệ thng tài chính bảo hiểm xã hội
2
Nội dung tài liệu được xây dựng trên cơ sở kế thừa có chọn lọc các giáo trình, tài
liệu nghiên cứu trong và ngoài nước, đng thời cập nhật các quy định pháp lý hiện hành
và thực tiễn hoạt động của thị trường bảo hiểm Việt Nam. Sự kết hợp này nhằm đảm
bảo tính học thuật, tính thực tiễn và tính cập nhật của bài giảng, đáp ứng yêu cầu đào
tạo trong bi cảnh hội nhập.
Phân công biên soạn cụ thể như sau:
TS. Mai Thị Hường – Biên soạn Chương 1, 2
ThS. Trần Thị Thanh – Biên soạn Chương 3,4
Bài giảng “Tài chính bảo hiểm 2” là kết quả của quá trình nghiên cứu, giảng dạy
và tích lũy kinh nghiệm thực tiễn của nhóm tác giả. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong
quá trình biên soạn, tài liệu khó tránh khỏi những hạn chế nhất định. Nhóm tác giả rất
mong nhận được các ý kiến đóng góp của bạn đọc, đng nghiệp và người học để tiếp
tục hoàn thiện nội dung, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo trong lĩnh vực tài chính
bảo hiểm.
Thay mặt nhóm biên soạn