BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
Chủ biên: ThS. Trần Kiều Trang
BÀI GIẢNG
LUẬT THUẾ VÀ KẾ TOÁN
(Dùng đào tạo trình độ đại học)
LƯU HÀNH NỘI BỘ
HÀ NỘI, NĂM 2026
I
LỜI NÓI ĐẦU
Luật Thuế và Kế toán là những công cụ đắc lực để đảm bảo sự an toàn cho nền
tài chính của một quốc gia, thực hiện chức năng điều tiết nền kinh tế đất nước và góp
phần xây dựng hệ thống an sinh xã hội vững mạnh.
Với những người làm công tác thuế và kế toán thì việc nắm vững các hệ thống
chính sách thuế và kế toán của Nhà nước là nhiệm vụ bắt buộc giúp họ có kiến thức và
kỹ năng để xử lý các vấn đề trong lĩnh vực thuế và kế toán. Tuy nhiên, thuế và kế toán
là lĩnh vực tương đối “động”, có sự thay đổi từ các chính sách, văn bản nên cần cập nhật
liên tục, thường xuyên và kịp thời. Nhằm đáp ứng nhu cầu giảng dạy và học tập của sinh
viên, khoa Luật trường Đại học Lao động - Xã hội tổ chức biên soạn cuốn bài giảng
Luật Thuế và Kế toán trên cơ sở pháp luật hiện hành.
Cuốn sách được biên soạn, chỉnh lý, bổ sung, thay đổi trên cơ sở Bài giảng Luật
Thuế và Kế toán do ThS. Trần Kiều Trang chủ biên, xuất bản nội bộ năm 2022. Hiện
nay, do hệ thống luật thực định đã thay đổi nên tác giả đã biên soạn mới những nội dung
cho phù hợp với pháp luật thuế, kế toán, phù hợp với tình hình thực tế để sinh viên ứng
dụng trong học tập và cuộc sống.
Cuốn sách có các nội dung lớn bao gồm: Khái quát chung về pháp luật thuế,
Nhóm pháp luật thuế về tiêu dùng, Nhóm pháp luật thuế về thu nhập, Nhóm pháp luật
thuế về tài sản, Nhóm pháp luật về kế toán và xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực
thuế và kế toán.
Bài giảng được chia thành 6 chương:
Chương 1. Khái quát chung về pháp luật thuế
Chương 2. Pháp luật về thuế tiêu dùng
Chương 3. Pháp luật về thuế tài sản
Chương 4. Pháp luật về thuế thu nhập
Chương 5. Pháp luật về kế toán
Chương 6. Xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thuế và kế toán.
Ban Biên soạn Bài giảng Luật Thuế và Kế toán rất mong nhận được sự đóng góp
ý kiến của các nhà khoa học, các giảng viên và sinh viên để Bài giảng được hoàn thiện
hơn. Chúng tôi chân thành cảm ơn.
Ban Biên soạn
II
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU..................................................................................................... I
MỤC LỤC ......................................................................................................... II
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................. VI
CHƯƠNG 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁP LUẬT THUẾ.....................1
GIỚI THIỆU .......................................................................................................1
1.1. Khái quát chung về thuế và pháp luật thuế ..............................................1
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm của thuế ...................................................................1
1.1.2. Chức năng, vai trò của thuế ......................................................................5
1.1.3. Phân loại thuế ............................................................................................8
1.1.4. Nguyên tắc đánh thuế .............................................................................10
1.1.5. Khái niệm luật thuế, đối tượng điều chỉnh luật thuế ............................13
1.1.6. Phương pháp điều chỉnh của Luật thuế ................................................14
1.1.7. Nguồn của luật thuế, nội dung đạo luật thuế ........................................14
1.1.8. Vai trò của pháp luật thuế .......................................................................18
1.2. Quan hệ pháp luật thuế.............................................................................19
1.2.1. Khái niệm .................................................................................................19
1.2.2. Đặc điểm ..................................................................................................19
1.2.3. Cơ cấu quan hệ pháp luật thuế ...............................................................20
1.2.4. Sự kiện pháp lý trong quan hệ pháp luật thuế .......................................22
Câu hỏi ôn tập ...................................................................................................23
CHƯƠNG 2. PHÁP LUẬT VỀ THUẾ TIÊU DÙNG ...................................24
GIỚI THIỆU .....................................................................................................24
2.1. Pháp luật về Thuế giá trị gia tăng ............................................................24
2.1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của Thuế Giá trị gia tăng ........................24
2.1.2. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật thuế giá trị gia tăng ......................26
2.1.3. Đối tượng nộp thuế, căn cứ tính thuế, thuế suất, phương pháp tính thuế
.......................................................................................................................................27
2.1.4. Hàng hóa, dịch vụ không thuộc diện chịu thuế; hàng hóa, dịch vụ thuộc
diện chịu thuế. ..............................................................................................................33
2.1.5. Vấn đề khấu trừ thuế, hoàn thuế, xóa nợ tiền thuế, tiền phạt. .............37
2.2. Pháp luật về Thuế tiêu thụ đặc biệt .........................................................39
2.2.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của Thuế tiêu thụ đặc biệt .......................39
2.2.2. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt ....................42
2.2.3. Đối tượng chịu thuế, căn cứ tính thuế, thuế suất ..................................43
2.2.4. Hàng hóa, dịch vụ thuộc diện chịu thuế; hàng hóa thuộc diện không
chịu thuế ........................................................................................................................45
III
2.2.5. Hoàn thuế, khấu trừ thuế, miễn giảm thuế ............................................48
2.3. Pháp luật về Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu .......................................50
2.3.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.....50
2.3.2. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu
.......................................................................................................................................53
2.3.3. Đối tượng chịu thuế, đối tượng không chịu thuế, người nộp thuế .......54
2.3.4. Căn cứ tính thuế, thuế suất, phương pháp tính thuế ............................55
2.3.5. Miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu .............57
Câu hỏi ôn tập ...................................................................................................60
CHƯƠNG 3. PHÁP LUẬT VỀ THUẾ TÀI SẢN ..........................................61
GIỚI THIỆU .....................................................................................................61
3.1. Pháp luật về Thuế tài nguyên ...................................................................61
3.1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của Thuế tài nguyên ................................61
3.1.2. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật thuế tài nguyên .............................62
3.1.3. Đối tượng nộp thuế: ................................................................................63
3.1.4. Đối tượng chịu thuế ................................................................................64
3.1.5. Căn cứ tính thuế, phương pháp tính thuế, thuế suất ............................64
3.1.6. Chế độ miễn, giảm thuế ...........................................................................70
3.2. Pháp luật về thuế sử dụng đất nông nghiệp ............................................70
3.2.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thuế sử dụng đất nông nghiệp ..........70
3.2.2. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật thuế sử dụng đất nông nghiệp .....72
3.2.3. Người nộp thuế, đối tượng chịu thuế, đối tượng không chịu thuế .......73
3.2.4. Căn cứ tính thuế, phương pháp tính thuế, định suất thuế ....................74
3.2.5. Chế độ miễn, giảm thuế ...........................................................................77
3.3. Pháp luật về thuế sử dụng đất phi nông nghiệp .....................................79
3.3.1. Khái niệm, đặc điểm thuế sử dụng đất phi nông nghiệp .......................79
3.3.2. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật thuế sử dụng đất phi nông nghiệp
.......................................................................................................................................80
3.3.3. Đối tượng chịu thuế, đối tượng không chịu thuế ..................................81
3.3.4. Căn cứ tính thuế, phương pháp tính thuế, thuế suất ............................83
3.3.5. Chế độ miễn, giảm thuế ...........................................................................86
Câu hỏi ôn tập ...................................................................................................88
CHƯƠNG 4. PHÁP LUẬT VỀ THUẾ THU NHẬP .....................................89
GIỚI THIỆU .....................................................................................................89
4.1. Pháp luật về thuế Thu nhập cá nhân .......................................................89
4.1.1. Khái niệm, đặc điểm thuế thu nhập cá nhân .........................................89
4.1.2. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật thuế thu nhập cá nhân .................91
IV
4.1.3. Thu nhập chịu thuế, thu nhập miễn thuế ..............................................92
4.1.4. Căn cứ tính thuế cá nhân cư trú, cá nhân không cư trú ......................96
4.1.5. Các khoản giảm trừ thuế thu nhập cá nhân: giảm trừ gia cảnh, giảm trừ
khác, giảm thuế, hoàn thuế ..........................................................................................99
4.2. Pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp ........................................... 103
4.2.1. Khái niệm, đặc điểm thuế thu nhập doanh nghiệp ............................. 103
4.2.2. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp ..... 104
4.2.3. Thu nhập chịu thuế, thu nhập miễn thuế ........................................... 105
4.2.4. Đối tượng nộp thuế ............................................................................... 108
4.2.5. Căn cứ tính thuế ................................................................................... 110
4.2.6. Các khoản chi phí được trừ, chi phí không được trừ trước khi tính thuế
.................................................................................................................................... 111
4.2.7. Miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế ......................................................... 114
Câu hỏi ôn tập ................................................................................................ 120
CHƯƠNG 5. PHÁP LUẬT VỀ KẾ TOÁN ................................................. 121
GIỚI THIỆU .................................................................................................. 121
5.1. Khái quát chung về kế toán ................................................................... 121
5.1.1. Khái niệm kế toán, pháp luật kế toán .................................................. 121
5.1.2. Hệ thống văn bản pháp luật về kế toán ............................................... 123
5.1.3. Nhiệm vụ, yêu cầu, nguyên tắc kế toán, đơn vị, chữ số, chữ viết ...... 125
5.1.4. Các hành vi bị nghiêm cấm.................................................................. 128
5.2. Công tác kế toán ..................................................................................... 130
5.2.1. Chứng từ kế toán .................................................................................. 130
5.2.2. Tài khoản kế toán, sổ kế toán và báo cáo tài chính ............................ 132
5.2.3. Kiểm tra kế toán .................................................................................... 137
5.2.4. Kiểm kê tài sản, bảo quản, lưu trữ tài liệu kế toán ............................. 139
5.2.5. Công việc kế toán trong trường hợp đơn vị kế toán tổ chức lại, chấm dứt
hoạt động .................................................................................................................... 145
5.3. Tổ chức bộ máy kế toán và người làm kế toán .................................... 147
5.3.1. Tổ chức bộ máy kế toán ....................................................................... 147
5.3.2. Người làm kế toán ................................................................................ 148
5.3.3. Kế toán trưởng, phụ trách kế toán ...................................................... 150
5.3.4. Hoạt động nghề nghiệp kế toán ........................................................... 151
Câu hỏi ôn tập ................................................................................................ 153
CHƯƠNG 6. XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC THUẾ
VÀ KẾ TOÁN ........................................................................................................... 154
GIỚI THIỆU .................................................................................................. 154