BỘ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
------------
Ban biên soạn:
1. Chủ biên:
TS. Mai Thị Hường
2. Thành viên:
TS. Đỗ Thùy Dung
TS. Mai Thị Dung
ThS. Trần Thị Thanh
ThS. Ngô Thị Liên
BÀI GIẢNG
TÀI CHÍNH BẢO HIỂM
(Dùng đào tạo trình độ đại học)
LƯU HÀNH NỘI BỘ
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI CHÍNH BẢO HIỂM ...............3
1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI CHÍNH ....................................................................................... 3
1.1.1. Lịch sử ra đời và phát triển ....................................................................................................... 3
1.1.2. Sự cần thiết khách quan của tài chính ................................................................................. 5
1.1.3. Khái niệm và bản chất .................................................................................................................. 5
1.1.4. Chức năng của tài chính ............................................................................................................ 11
1.1.5. Hệ thống tài chính ......................................................................................................................... 16
1.2. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TÀI CHÍNH BẢO HIỂM ............................................................... 20
1.2.1. Khái niệm tài chính bảo hiểm ................................................................................................. 20
1.2.2. Bản chất của tài chính bảo hiểm ........................................................................................... 21
1.2.3. Vai trò của tài chính bảo hiểm ............................................................................................... 21
1.2.4. Phân loại tài chính bảo hiểm ................................................................................................... 21
CHƯƠNG 2: TÀI CHÍNH BẢO HIỂM THƯƠNG MẠI .......................................29
2.1. BẢO HIỂM VÀ KINH DOANH BẢO HIỂM ...................................................29
2.1.1. Khái niệm và bản chất của bảo hiểm ...............................................................29
2.1.2. Khái niệm về kinh doanh bảo hiểm ..................................................................31
2.1.3. Vai trò của bảo hiểm ..........................................................................................32
2.1.4. Phân loại nghiệp vụ bảo hiểm ...........................................................................34
2.2. NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ TÀI CHÍNH BẢO HIỂM THƯƠNG MẠI ................................................... 36
2.2.1. Khái niệm tài chính bảo hiểm thương mại ...................................................................... 36
2.2.2. Bản chất tài chính bảo hiểm thương mại ......................................................................... 37
2.3. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TÀI CHÍNH DNBH ...............................................40
2.3.1. Tài sản và ngun vốn trong dnbh .....................................................................40
2.3.2. Doanh thu và chi phí trong doanh nghiệp bảo hiểm .......................................44
2.3.3. Lợi nhuận của doanh nghiệp bảo hiểm ............................................................51
2.3.4. Hoạt động đầu tư tài chính trong doanh nghiệp bảo hiểm .............................51
CHƯƠNG 3: MỘT S CH TIÊU TÀI CHÍNH ĐC TH TRONG DOANH
NGHIỆP BẢO HIỂM ..................................................................................................59
3.1. DỰ PHÒNG NGHIỆP VỤ VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI TRÍCH LẬP DỰ
PHÒNG NGHIỆP VỤ TRONG DNBH .....................................................................59
3.1.1. Khái niệm............................................................................................................59
3.1.2. Sự cần thiết phải trích lập dự phòng nghiệp vụ trong DNBH ............................... 60
3.1.3. Các loại quỹ dự phòng nghiệp vụ của doanh nghiệp bảo hiểm và phương pháp
trích lập .........................................................................................................................61
3.1.4. Nguyên tắc trích lập ...........................................................................................63
3.1.5. Phương pháp trích lập ........................................................................................63
3.2. GIÁ TRỊ GIẢI ƯỚC (GIÁ TRỊ HOÀN LẠI) ...................................................................................... 76
3.3. HOA HỒNG ĐẠI LÝ BẢO HIỂM......................................................................77
3.4. KHẢ NĂNG THANH TOÁN VÀ BIÊN KHẢ NĂNG THANH TOÁN VÀ MỘT
S CH TIÊU TÀI CHÍNH ĐC BIỆT CỦA DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM
KHÁC ...........................................................................................................................79
3.5. MỘT S CH TIÊU TÀI CHÍNH ĐC TH KHÁC ......................................85
CHƯƠNG 4: TÀI CHÍNH BẢO HIỂM XÃ HỘI .....................................................90
4.1. KHÁI NIỆM, BẢN CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA TÀI CHÍNH BHXH
4.1.1. Khái niệm............................................................................................................90
4.1.2. Bản chất tài chính BHXH..................................................................................91
4.1.3. Chức năng của tài chính BHXH .......................................................................92
4.1.4. Tài chính bhxh trong hệ thống tài chính ở việt nam .......................................93
4.2. PHÍ BẢO HIỂM XÃ HỘI ....................................................................................97
4.2.1. Khái niệm............................................................................................................97
4.2.2. Phương pháp xác định phí BHXH.................................................................. 101
4.3. QUỸ BẢO HIỂM XÃ HỘI ................................................................................ 102
4.3.1. Khái niệm.......................................................................................................... 102
4.3.2. Ngun hình thành quỹ BHXH ........................................................................ 104
4.3.3. Sử dụng quỹ BHXH ......................................................................................... 110
4.3.4. Hoạt động đầu tư quỹ BHXH ......................................................................... 112
CHƯƠNG 5: HỆ THNG TÀI CHÍNH BẢO HIỂM XÃ HỘI ............................ 121
5.1. KHÁI NIỆM HỆ THNG TÀI CHÍNH BẢO HIỂM XÃ HỘI ..................... 121
5.2. CÁC HỆ THNG TÀI CHÍNH BHXH HIỆN NAY ....................................... 122
5.2.1. Các phương thức xác định mức hưởng .......................................................... 122
5.2.2. Cơ chế tài chính bảo hiểm xã hội .................................................................... 122
5.2.3. Một số mô hình hệ thống tài chính hiện nay .................................................. 131
1
LỜI NÓI ĐẦU
Để đáp ứng yêu cầu đổi mới nội dung chương trình đào tạo theo quy chế đào tạo
tín chỉ, và nâng cao kiến thức cơ sở ngành cho sinh viên chuyên ngành bảo hiểm, Bộ
môn Quản trị tài chính thuộc khoa Bảo hiểm trường đại học Lao động xã hội đã tổ chức
biên soạn bài giảng tài chính bảo hiểm Bảo hiểm là một công cụ tài trợ rủi ro nhằm chia
sẻ và phân tán tổn thất cho những người tham gia dựa trên quỹ tài chính do người tham
gia đóng góp. Tuy nhiên với việc phí đóng trước và tiền bảo hiểm được chi trả sau nên
bảo hiểm được biết đến với chu trình kinh doanh đảo ngược. Chính vì vậy, các vấn đề
về tài chính trong lĩnh vực bảo hiểm cũng có những nét đặc thù riêng biệt so với các loại
hình kinh doanh khác. Cho tới thời điểm hiện nay, tài chính bảo hiểm đang ngày càng
khẳng định vai trò và vị thế quan trọng trong hệ thống tài chính quốc gia cả trong lĩnh
vực kinh doanh và trong đảm bảo an sinh xã hội. Trong khi đó nội dung này hiện nay
mới chỉ đang được lồng ghép trong một số tài liệu chuyên ngành bảo hiểm mà chưa có
được sự phân tích sâu sắc dưới khía cạnh tài chính. Do vậy, việc biên soạn bài giảng tài
chính bảo hiểm của khoa bảo hiểm trường Đại học Lao động – Xã hội là hoàn toàn cần
thiết đáp ứng yêu cầu đổi mới nội dung chương trình đào tạo theo quy chế đào tạo tín
chỉ, và nâng cao kiến thức cơ sở ngành cho sinh viên chuyên ngành bảo hiểm trong bối
cảnh hiện nay.
Bài giảng tài chính bảo hiểm được biên soạn những vấn đề lý thuyết và thực tiễn
mới về những vấn đề tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm cũng như tài chính của các
cơ quan bảo hiểm xã hội trong việc tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tài chính nhằm
đảm bảo phân tán rủi ro và chia sẻ tổn thất giữa những người tham gia trong cũng hệ
thống. Ngoài ra, bài giảng còn đi vào phân tích những mối liên hệ giữa các chủ thể là
các doanh nghiệp bảo hiểm với các tổ chức bảo hiểm xã hội với các chủ thể khác trong
nền kinh tế để hình thành nên hệ thống mối quan hệ tài chính trên thị trường.
Bài giảng tài chính bảo hiểm được kết cấu thành 5 chương với tập thể biên soạn
bao gồm:
TS. Đỗ Thùy Dung biên soạn chương 1
ThS. Ngô Thị Liên biên soạn chương 2
TS. Mai Thị Hường và ThS. Trần Thị Thanh biên soạn chương 3
TS. Mai Thị Dung biên soạn chương 4
TS. Mai Thị Hường chủ biên và biên soạn chương 5
2
Trong quá trình biên soạn, tập thể tác giả đã có nhiều cố gắng sưu tầm tài liệu, tổng
hợp và chắt lọc toàn bộ nội dung liên quan đến tài chính bảo hiểm theo quy định hiện
nay cũng như tham khảo ý kiến góp ý của các chuyên gia trong ngành. Nhóm tác giả xin
gửi lời cảm ơn chân thành và mong tiếp tục nhận được những ý kiến đóng góp để hoàn
thiện bài giảng.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thay mặt nhóm biên soạn
TS. Mai Thị Hường