TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI
Chủ biên: Ths. Bùi Thị Thu Hà
Thành viên: Ths. Vũ Thị Hồng Nết
BÀI GIẢNG
BẢO HIỂM Y TẾ
Hà Nội 2026
2
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 6
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM Y TẾ ........................................................ 7
A. MỤC TIÊU ................................................................................................................ 7
B. NỘI DUNG ................................................................................................................ 7
1.1 Khái quát về kinh tế y tế ......................................................................................... 7
1.1.1 Khái niệm về kinh tế y tế .................................................................................. 7
1.1.2 Chức năng của kinh tế y tế ............................................................................... 8
1.1.3 Cung, cầu và công bằng trong chăm sóc sức khỏe .......................................... 9
1.2 Tổng quan về bảo hiểm y tế. ................................................................................ 11
1.2.1 Nguồn gốc và sự ra đời của BHYT. ............................................................... 11
1.2.2 Khái niệm bảo hiểm y tế. ............................................................................... 13
1.2.3 Vai trò của bảo hiểm y tế. .............................................................................. 14
1.2.4 Các nguyên tắc cơ bản của bảo hiểm y tế. .................................................... 15
1.2.5 Phân loại các loại hình của bảo hiểm y tế. .................................................... 18
Câu hỏi ôn tập chương 1........................................................................................... 19
CHƯƠNG 2. TÀI CHÍNH BẢO HIỂM Y TẾ VÀ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ ................ 20
A. MỤC TIÊU .............................................................................................................. 20
B. NỘI DUNG .............................................................................................................. 20
2.1 Khái niệm và các nguồn tài chính bảo hiểm y tế.................................................. 20
2.1.1 Khái niệm tài chính bảo hiểm y tế. ................................................................ 20
2.1.2 Các nguồn tài chính cho y tế. ......................................................................... 21
2.2 Các mô hình tài chính bảo hiểm y tế. ................................................................... 22
2.2.1 Mô hình Semashko. ........................................................................................ 22
2.2.2 Mô hình Beveridge. ........................................................................................ 24
2.2.3 Mô hình Bismarck. ......................................................................................... 25
2.2.4 Mô hình bảo hiểm y tế quốc gia. .................................................................... 26
2.2.5 Mô hình tài chính y tế theo hướng thị trường. ............................................... 27
2.3 Tài chính bảo hiểm y tế Việt Nam........................................................................ 28
2.3.1 Mô hình tài chính bảo hiểm y tế Việt Nam qua các thời kỳ. ........................ 28
3
2.3.2 Các nguồn hình thành tài chính bảo hiểm y tế ở Việt Nam. .......................... 37
2.4 Quỹ bảo hiểm y tế. ............................................................................................... 40
2.4.1 Khái niệm quỹ bảo hiểm y tế. ......................................................................... 40
2.4.2 Nguồn hình thành quỹ bảo hiểm y tế ............................................................. 41
2.4.3 Các đặc trưng cơ bản của quỹ bảo hiểm y tế. ................................................ 41
2.4.4. Quản lý, sử dụng quỹ bảo hiểm y tế ở Việt Nam. .......................................... 43
2.4.5. Lập dự toán, phân bổ và quyết toán thu, chi bảo hiểm y tế Việt Nam .............. 48
Câu hỏi ôn tập chương 2........................................................................................... 51
CHƯƠNG 3. PHÍ BHYT VÀ CÁC PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN CHI PHÍ
KHÁM CHỮA BỆNH TRONG BHYT ........................................................................ 52
A. MỤC TIÊU .............................................................................................................. 52
B. NỘI DUNG .............................................................................................................. 52
3.1 Phân tích chi phí y tế. ........................................................................................... 52
3.1.1 Mục đích của việc phân tích chi phí y tế. ....................................................... 52
3.1.2 Phân loại chi phí y tế. .................................................................................... 53
3.1.3 Các chỉ số cơ bản trong phân tích chi phí y tế. .............................................. 54
3.1.4 Các phương pháp phân tích. .......................................................................... 54
3.2 Viện phí. ............................................................................................................... 55
3.2.1 Khái niệm về viện phí. .................................................................................... 55
3.2.2 Các tác động tích cực của viện phí. ............................................................... 55
3.2.3. Các tác động tiêu cực của viện phí. .............................................................. 56
3.2.4. Một số nguyên tắc khi xây dựng chính sách viện phí. ................................... 58
3.3 Chính sách viện phí ở Việt Nam. .......................................................................... 58
3.3.1 Giới thiệu chung. ............................................................................................ 59
3.3.2 Nguyên tắc chung về thu một phần viện phí. .................................................. 60
3.3.3 Cách tính giá thu một phần viện phí. ............................................................. 60
3.3.4 Định hướng sửa đổi giá viện phí trong thời gian tới. .................................... 61
3.4 Phương pháp xây dựng phí bảo hiểm y tế. ........................................................... 65
3.5 Các phương thức thanh toán chi phí khám chữa bệnh BHYT. ............................. 66
3.5.1 Giới thiệu chung. ............................................................................................ 66
4
3.5.2 Các phương thức thanh toán chi phí khám chữa bệnh BHYT. ....................... 67
3.5.3 Lựa chọn phương thức thanh toán. ................................................................ 80
3.5.4 Các phương thức thanh toán chi phí khám chữa bệnh đang áp dụng tại Việt
Nam. ........................................................................................................................ 84
Câu hỏi ôn tâp chương 3 ............................................................................................. 88
CHƯƠNG 4. CHÍNH SÁCH BHYT Ở VIỆT NAM ...................................................... 89
A. MỤC TIÊU .............................................................................................................. 89
B. NỘI DUNG .............................................................................................................. 89
4.1 Đối tượng tham gia BHYT. .................................................................................. 89
4.1.1 Nhóm do người sử dụng lao động đóng hoặc người lao động đóng hoặc cùng
đóng ........................................................................................................................ 89
4.1.2 Nhóm do cơ quan bảo hiểm xã hội đóng bao gồm: .......................................... 90
4.1.3 Nhóm do Ngân sách Nhà nước đóng. ............................................................ 91
4.1.4 Nhóm được ngân sách Nhà nước hỗ trợ mức đóng ....................................... 94
4.1.5 Nhóm tự đóng BHYT ...................................................................................... 95
4.2 Mức đóng và phương thức đóng BHYT. .............................................................. 95
4.2.1 Mức đóng BHYT. ........................................................................................... 95
4.2.2 Mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước ............................................................... 99
4.2.3 Phương thức đóng BHYT. ............................................................................ 100
4.2.4 Xác định số tiền đóng, hỗ trợ đối với một số đối tượng khi nhà nước điều
chỉnh mức đóng BHYT, điều chỉnh mức lương cơ sở. ......................................... 104
4.3 Phạm vi hưởng, mức hưởng và thủ tục khám chữa bệnh BHYT. ....................... 105
4.3.1 Phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT. ........................................ 105
4.3.2 Mức hưởng bảo hiểm y tế. ............................................................................ 107
4.3.3 Các trường hợp không được hưởng bảo hiểm y tế. ...................................... 112
4.3.4 Thủ tục khám bệnh, chữa bệnh bằng thẻ BHYT. .......................................... 112
4.4 Hợp đồng khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế . .............................................. 114
4.4.1 Điều kiện và nguyên tắc ký kết hợp đồng khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế
.............................................................................................................................. 114
4.4.2. Nội dung và thủ tục ký kết hợp đồng khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế
.............................................................................................................................. 115
5
4.4.3 Hồ sơ ký hợp đồng khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế ........................... 116
4.4.4 Quyền và trách nhiệm các bên trong thực hiện hợp đồng khám bệnh, chữa
bệnh BHYT. ........................................................................................................... 117
4.5 Thẻ BHYT. ......................................................................................................... 121
4.5.1 Thông tin thẻ BHYT ..................................................................................... 121
4.5.2 Thủ tục cấp thẻ BHYT .................................................................................. 122
4.6 Tổ chức thực hiện BHYT. .................................................................................. 124
4.6.1 Trách nhiệm của Bộ Y tế .............................................................................. 124
4.6.2 Trách nhiệm của Bộ Tài chính ...................................................................... 125
4.6.3 Trách nhiệm của Bộ ngành khác ................................................................... 125
4.6.4 Trách nhiệm của Bảo hiểm xã hội Việt Nam thuộc Bộ Tài chính ................ 126
4.6.5 Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
.............................................................................................................................. 127
Câu hỏi ôn tập chương 4 ........................................................................................... 128
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 129