Bài giảng Tài chính công: Chương 2 - Lê Thị Diệu Huyền

Hệ thống thuế đóng vai trò trọng yếu trong nền kinh tế thị trường, không chỉ là nguồn thu ngân sách chính yếu cho các hoạt động của nhà nước mà còn là công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng. Việc nghiên cứu về thuế giúp làm rõ cơ chế vận hành của chính sách tài khóa, tác động của nó đến hành vi kinh tế của các chủ thể, từ doanh nghiệp đến cá nhân. Đặc biệt, ảnh hưởng của thuế đối với phân phối thu nhập là một khía cạnh được quan tâm sâu sắc, liên quan trực tiếp đến công bằng xã hội và hiệu quả kinh tế. Chương này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về các khái niệm cơ bản, đặc điểm, cấu trúc và chức năng của thuế, đồng thời phân tích những tác động kinh tế và nguyên tắc thiết kế một hệ thống thuế hiệu quả và công bằng.

Sinh viên, nhà nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách trong lĩnh vực kinh tế, tài chính công và luật thuế.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn toàn diện về thuế và hệ thống thuế, bắt đầu bằng việc định nghĩa và làm rõ các đặc điểm cốt lõi của thuế như tính bắt buộc, không hoàn trả trực tiếp và tính pháp lý. Nội dung trình bày chi tiết về cấu phần cơ bản của thuế, bao gồm doanh thu thuế, cơ sở thuế và thuế suất, cùng với việc phân biệt thuế suất trung bình và thuế suất biên. Các loại thuế được phân loại một cách hệ thống dựa trên phương thức đánh thuế (trực thu, gián thu), đối tượng đánh thuế (tiêu dùng, thu nhập, tài sản) và tính chất (tỷ lệ, lũy tiến, lũy thoái, trọn gói). Hơn nữa, tài liệu còn đi sâu vào các chức năng đa dạng của thuế, từ chức năng tạo nguồn thu, chính trị-xã hội, kinh tế cho đến chức năng phân phối lại, cùng với các nguyên tắc đánh thuế cơ bản như nguyên tắc lợi ích và khả năng chi trả. Một phần quan trọng khác là việc thảo luận về lý thuyết thuế chuẩn tắc, trình bày bốn tiêu chuẩn của Adam Smith và mở rộng phân tích các thuộc tính quan trọng của một hệ thống thuế tốt bao gồm tính hiệu quả (qua tác động thu nhập và thay thế), tính công bằng (công bằng dọc và ngang), tính đơn giản (chi phí quản lý và tuân thủ), tính linh hoạt (độ nổi và độ co giãn) và tính hiệu lực. Bằng cách phân tích sâu sắc những khía cạnh này, tài liệu cung cấp nền tảng vững chắc để hiểu rõ vai trò của thuế trong việc định hình kinh tế và xã hội, đặc biệt là tác động đến phân phối thu nhập, từ đó hỗ trợ xây dựng và đánh giá các chính sách thuế hiệu quả.