Bài giảng Tài chính công: Chương 4 - Lê Thị Diệu Huyền

Ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò trung tâm trong quản lý kinh tế vĩ mô và thực hiện các chức năng cơ bản của một quốc gia. Đây không chỉ là công cụ huy động và phân phối nguồn lực tài chính quan trọng, mà còn là bản kế hoạch tài chính thể hiện định hướng phát triển và ưu tiên của chính phủ. Việc nắm vững các nguyên tắc, nội dung thu chi và cơ cấu của NSNN là thiết yếu để đảm bảo kỷ luật tài chính, hiệu quả hoạt động, và minh bạch trong quản lý công. Tài liệu này cung cấp một cái nhìn tổng quan về khái niệm, các nguyên tắc vận hành, cũng như cấu trúc và những điểm mới trong luật Ngân sách nhà nước của Việt Nam, qua đó nhấn mạnh tầm quan trọng của NSNN đối với sự phát triển bền vững của đất nước.

Sinh viên, nghiên cứu sinh các ngành tài chính, kinh tế, quản lý nhà nước; cán bộ công chức làm việc trong lĩnh vực tài chính công và ngân sách nhà nước.

Tài liệu này đi sâu vào khái niệm và các khía cạnh cơ bản của ngân sách nhà nước (NSNN), bắt đầu bằng việc so sánh các quan niệm khác nhau về NSNN từ các quốc gia như Nga, Pháp, Anh, và đặc biệt là định nghĩa theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 của Việt Nam. Để đảm bảo sự ổn định và hiệu quả, NSNN vận hành dựa trên các nguyên tắc quan trọng như nguyên tắc niên hạn (bao gồm ngân sách trung hạn từ 3-5 năm), nguyên tắc đơn nhất và toàn diện, thể hiện sự chuyển dịch từ quản lý tài chính ngắn hạn sang tầm nhìn chiến lược dài hạn. Các nội dung chính của tài liệu bao gồm phân tích chi tiết về thu ngân sách, vốn là nguồn lực duy trì hoạt động của nhà nước, bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí, vay nợ, hoạt động kinh tế nhà nước và các khoản thu khác. Bên cạnh đó, tài liệu cũng trình bày rõ ràng về chi ngân sách, phân loại thành chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, chi trả nợ và chi khác, nhằm đạt được các mục tiêu như đảm bảo kỷ luật chi tiêu và phân bổ nguồn lực theo ưu tiên, gắn liền với kết quả đầu ra. Cuối cùng, hệ thống NSNN Việt Nam được mô tả như một tổng thể các cấp NSNN có mối quan hệ hữu cơ, từ trung ương đến địa phương (tỉnh, huyện, xã), minh họa cấu trúc và sự tương tác giữa các cấp ngân sách này. Việc hiểu rõ những nội dung này không chỉ giúp đánh giá hiệu quả quản lý tài chính công mà còn cung cấp cơ sở để thảo luận về các xu hướng và thách thức trong việc tái cơ cấu nguồn thu và chi của Việt Nam.