Bài giảng Tài chính công: Chương 4 - TS. Nguyễn Thị Ngọc Diễm

Trong bối cảnh kinh tế học công cộng hiện đại, việc nghiên cứu về hàng hóa công và chi tiêu công đóng vai trò nền tảng. Các khái niệm này không chỉ giúp làm rõ chức năng của nhà nước trong nền kinh tế mà còn là yếu tố then chốt để đảm bảo phúc lợi xã hội. Khi thị trường tư nhân không thể cung cấp hiệu quả những loại hình dịch vụ thiết yếu do thất bại thị trường, đặc biệt là sự hiện diện của tính không loại trừ và tính không cạnh tranh, vai trò của chính phủ trong việc cung ứng hàng hóa công trở nên không thể thiếu. Chương này sẽ giới thiệu tổng quan về bản chất của hàng hóa công, những lý do chính phủ cần can thiệp, và tầm quan trọng của chi tiêu công.

Sinh viên ngành kinh tế, tài chính công, quản lý công; các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách kinh tế quan tâm đến vai trò của nhà nước trong cung cấp hàng hóa và dịch vụ công.

Nội dung nghiên cứu này tập trung phân tích sâu sắc về hàng hóa công và chi tiêu công, đồng thời làm rõ vai trò của chính phủ trong việc cung ứng hàng hóa công. Bắt đầu với định nghĩa và phân loại hàng hóa công thuần túy và hàng hóa công không thuần túy, tài liệu nhấn mạnh hai đặc tính cơ bản là tính không loại trừ và tính không cạnh tranh trong tiêu dùng. Các ví dụ minh họa như an ninh quốc phòng giúp làm rõ bản chất của loại hàng hóa này. Tiếp theo, tài liệu giải thích các lý do chính phủ phải can thiệp để cung cấp hàng hóa công, chủ yếu do thất bại thị trường gây ra bởi vấn đề người hưởng tự do và chi phí giao dịch cao, dẫn đến việc cung cấp không đầy đủ và làm giảm phúc lợi xã hội. Việc phân tích chi phí biên trong tiêu dùng và sản xuất hàng hóa công cung cấp một cái nhìn định lượng về đặc điểm kinh tế của chúng. Mặc dù có những phân loại lý thuyết, tài liệu cũng thừa nhận rằng trong thực tế, ranh giới giữa hàng hóa công thuần túy và không thuần túy không phải lúc nào cũng tuyệt đối, với các trường hợp hàng hóa công có thể bị loại trừ qua giá hoặc tắc nghẽn. Cuối cùng, chương này sẽ tiếp tục mở rộng sang khái niệm chi tiêu công và chính sách chi tiêu công của Việt Nam, mang lại cái nhìn toàn diện về vai trò của chính phủ trong quản lý tài chính công và tác động của nó đến nền kinh tế.