Bài giảng Tài chính công: Chương 2 - TS. Nguyễn Thị Ngọc Diễm

Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, việc phân bổ nguồn lực hiệu quả và công bằng luôn là một thách thức trọng yếu, đòi hỏi sự cân nhắc sâu sắc từ các nhà kinh tế và hoạch định chính sách. Chương này đi sâu vào những nguyên lý cơ bản của kinh tế học, đặc biệt là sự phân biệt giữa kinh tế học thực chứng và kinh tế học chuẩn tắc, để xây dựng nền tảng cho việc phân tích các vấn đề kinh tế. Mục tiêu chính là làm rõ khái niệm hiệu quả Pareto – một tiêu chí then chốt để đánh giá sự tối ưu trong phân phối, đồng thời đặt ra vấn đề về mối quan hệ phức tạp giữa hiệu quả và công bằng. Việc hiểu rõ các khái niệm này không chỉ giúp đánh giá các chính sách hiện hành mà còn định hướng cho việc xây dựng các giải pháp bền vững nhằm nâng cao phúc lợi xã hội.

Sinh viên, nhà nghiên cứu kinh tế, các nhà hoạch định chính sách và bất kỳ ai quan tâm đến nguyên lý phân bổ nguồn lực và phúc lợi xã hội trong kinh tế học.

Chương này tập trung phân tích sâu rộng hai khía cạnh cốt lõi trong kinh tế học: hiệu quả và công bằng trong phân phối, bắt đầu bằng việc làm rõ sự khác biệt giữa kinh tế học thực chứng và kinh tế học chuẩn tắc. Kinh tế học thực chứng được giới thiệu là phương pháp tiếp cận khoa học, khách quan, tập trung vào việc thiết lập mối quan hệ nguyên nhân – kết quả giữa các biến số kinh tế thông qua các giả thiết có thể kiểm định. Ngược lại, kinh tế học chuẩn tắc lại dựa trên các đánh giá giá trị và tiêu chí được xác định trước, nhằm đưa ra khuyến nghị về những gì “nên” hoặc “không nên” thực hiện để đạt được các kết quả mong muốn. Tiếp theo, tài liệu đi sâu vào khái niệm hiệu quả Pareto, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tối đa hóa thỏa dụng trong điều kiện giới hạn nguồn lực. Để minh họa, các công cụ lý thuyết như đồ thị, mô hình toán học và các công cụ thực nghiệm để kiểm định giả thuyết đã được giới thiệu. Đặc biệt, chương trình bày chi tiết về sở thích và đường bàng quan, định nghĩa hàm thỏa dụng, thành phần của mô hình thỏa dụng bao gồm sở thích cá nhân và giới hạn ngân sách, cùng với các đặc điểm của đường bàng quan như sự ưu tiên cho đường cao hơn và độ dốc âm. Cuối cùng, khái niệm thỏa dụng biên và tỷ lệ thay thế biên được giải thích, minh họa bằng hàm thỏa dụng và biểu đồ thỏa dụng biên giảm dần của hàng hóa, cung cấp cái nhìn toàn diện về hành vi người tiêu dùng và phân bổ nguồn lực. Những phân tích này không chỉ mang giá trị học thuật mà còn có hàm ý quan trọng đối với việc xây dựng chính sách kinh tế nhằm cân bằng giữa hiệu quả và công bằng.