TRƯỜNG ĐẠI HỌC GTVT
PGS.TS. NGUYỄN VĂN ĐIỆP
HÀ NỘI 2013
HÀ NỘI - 2022
0
THUẾ VÀ KẾ TOÁN THUẾ
LỜI NÓI ĐẦU
Kế toán thuế là một môn khoa học thuộc lĩnh vực kinh tế xã hội, là một nội
dung rất cần thiết và quan trọng trong chương trình đào tạo chuyên ngành Kế toán tổng
hợp, nội dung nghiên cứu chủ yếu về:
- Đặc điểm, vai trò của Thuế.
- Nội dung và phương pháp kế toán các loại thuế như:
oThuế môn bài, thuế tài nguyên.
oThuế giá trị gia tăng.
oThuế tiêu thụ đặc biệt.
oThuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.
oThuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân.
Nội dung cuốn bài giảng này cần thiết để làm tài liệu học tập và tham khảo cho
sinh viên, việc biên soạn không tránh khỏi những thiếu sót về nội dung và hình thức,
hy vọng chúng tôi sẽ nhận được sự đóng góp ý kiến của độc giả để cuốn bài giảng
phong phú và hoàn chỉnh hơn.
1
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BTC: Bộ tài chính
CP: Chính phủ
DN: Doanh nghiệp
DNNN: Doanh nghiệp nhà nước
ĐTNN: Đầu tư nước ngoài
ĐKKD: Đăng ký kinh doanh
GTGT: Giá trị gia tăng
NĐ: Nghị định
NVL: Nguyên vật liệu
SXKD: Sản xuất kinh doanh
TNCN: Thu nhập cá nhân
TNDN: Thu nhập doanh nghiệp.
TNHH: Trách nhiệm hữu hạn
TT: Thông tư
TTĐB: Tiêu thụ đặc biệt
2
Chương 1
TỔNG QUAN VỀ THUẾ
1.1. Khái niệm, đặc điểm.
1.1.1 Khái niệm.
Thuế hay còn gọi là thu ngân sách nhà nước là việc Nhà nước dùng quyền
lực của mình để hình thành nguồn tài chính quốc gia, tạo lập quỹ Nhà nước
nhằm thỏa mãn các nhu cầu chi tiêu của mình.
Thuế là số tiền thu từ các công dân, các tổ chức nhằm huy động tài chính
cho chính quyền, tái phân phối thu nhập, hay để điều tiết các hoạt động kinh tế -
xã hội.
Lý do nhà nước phải thu thuế:
- Khi nhà nước ra đời, để có tiền chi tiêu cho sự tồn tại và hoạt động, Nhà
nước đã đặt ra chế độ thuế do dân cư đóng góp để hình thành quỹ tiền tệ của
mình.
- Tất cả mọi hoạt động của chính quyền cần phải có nguồn tài chính để
chi tiêu (trước hết là nuôi bộ máy nhà nước); nguồn đầu tiên đó là các khoản thu
từ thuế.
- Thuế là công cụ rất quan trọng để chính quyền can thiệp vào sự hoạt
động của nền kinh tế bao gồm các hoạt động nội thương và ngoại thương.
- Chính quyền cung ứng các hàng hóa dịch vụ công cộng cho công dân,
nên công dân phải có nghĩa vụ ủng hộ tài chính cho Nhà nước (vì thế ở Việt
Nam và nhiều nước mới có thuật ngữ "nghĩa vụ thuế").
- Trong xã hội, giữa các nhóm công dân có sự chênh lệch về thu nhập và
hình thành chênh lệch về mức sống, nên Nhà nước sẽ đánh thuế để lấy một phần
thu nhập của người giàu hơn và chia cho người nghèo hơn.
- Chính quyền có thể sử dụng công cụ thuế nhằm hạn chế một số hoạt
động không có lợi của công dân (ví dụ hạn chế vi phạm luật giao thông hay hạn
chế hút thuốc lá, hạn chế uống rượu).
- Chính quyền cần khoản chi tiêu cho các hoạt động phúc lợi xã hội và đầu
tư để phát triển nền kinh tế.
3
Như vậy, Thuế là khoản nộp bắt buộc mà các thể nhân và pháp nhân có
nghĩa vụ phải thực hiện đối với Nhà nước, nó phát sinh trên cơ sở các văn bản
pháp luật do Nhà nước ban hành, không mang tính chất đối giá và hoàn trả trực
tiếp cho đối tượng nộp thuế. Thuế không phải là hiện tượng tự nhiên mà là một
hiện tượng xã hội do chính con người định ra và gắn liền với phạm trù Nhà nước
và pháp luật.
1.1.2. Đặc điểm của thuế.
a. Tính bắt buộc.
Tính bắt buộc là thuộc tính cơ bản vốn có của thuế để phân biệt giữa thuế
với các hình thức thu khác của ngân sách Nhà nước. Nhà kinh tế học nổi tiếng
Joseph E. Stinglits cho rằng: “Thuế khác với đa số những khoản chuyển giao
tiền từ người này sang người khác. Trong khi tất cả những khoản chuyển giao đó
là tự nguyện thì thuế lại là bắt buộc”.
Phân phối mang tính chất bắt buộc dưới hình thức thuế là một phương
thức phân phối của Nhà nước, theo đó một bộ phận thu nhập của người nộp thuế
được chuyển giao cho Nhà nước mà không kèm theo một sự cấp phát hoặc
những quyền lợi nào khác cho người nộp thuế.
Tuy nhiên, tính bắt buộc của thuế không mang nội dung hình sự, nghĩa là
việc đóng thuế cho Nhà nước không phải là kết quả nảy sinh từ hành vi phạm
pháp mà là nghĩa vụ đóng góp được pháp luật thừa nhận và xã hội tôn vinh.
Đặc điểm này giúp ta phân biệt hình thức huy động nguồn lực thông qua
thuế với các hình thức huy động tài chính khác của Ngân sách Nhà nước như
phí, lệ phí, công trái, hoặc hình thức cưỡng chế phạt tiền. Hình thức phí, lệ phí
và công trái nói chung mang tính chất tự nguyện và có tính đối giá. Phạt tiền
cũng là hình thức bắt buộc song nó chỉ xảy ra khi người bị phạt có hành vi vi
phạm luật lệ làm tổn hại đến lợi ích Nhà nước hoặc cộng đồng.
b. Tính không hoàn trả trực tiếp.
Sự không hoàn trả trực tiếp được thể hiện trước và sau khi thu thuế. Trước
khi thu thuế, Nhà nước không hứa hẹn sẽ cung ứng trực tiếp một dịch vụ công
cộng nào cho người nộp thuế. Cũng như vậy, người nộp thuế không thể phản đối
việc thực hiện nghĩa vụ thuế với lý do họ không được hoặc ít được hưởng những
lợi ích trực tiếp từ Nhà nước.
4