1
THUOÁC TAÙC DUÏNG THAÀN KINH THÖÏC VAÄT
tphuongdhyd@yahoo.com.vn
hay
phuongnq@hcm.fpt.vn
Heä thaàn kinh trung öông bao goàm boä naõo naèm trong hoäp soï vaø
heä thoáng caùc daây thaàn kinh ñeán caùc cô quan cuûa cô theå kieåm
soaùt nhöõng hoaït ñoäng coù yù thöùc, haønh vi cuûa con ngöôøi.
HEÄTHAÀN KINH TRUNG ÖÔNG
Học tập
Ăn uống Cảm xúc
Não
Vận động
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaàn kinh trung öông coù theå duøng lyù trí ñeå ngaên caûn
2
HEÄTHAÀN KINH THÖÏC VAÄT
Heä thaàn kin töï ñoäng (autonomic nervous system) laø heä thaàn kinh hoaït
töông ñoái ñoäc laäp vaø töï ñoäng khoâng chòu taùc ñoäng veà lyù trí vaø giöõ vai troø
ñieàu khieån caùc cô quan noäi taïng cuûa cô theå. Vì ít phuï thuoäc vaøo heä
thaàn kinh trung öông neân ngöôøi ta coøn goïi laø heä thaàn kinh thöïc vaät
Trung öôngTöï ñoäng
Thöïc vaät
Heä thaàn kinh töï ñoäng
Gaø khoâng ñaàu Mike (thaùng 4 naêm 1945-thaùng 7 naêm 1947)
Vò trí
Trung öông thaàn kinh thöïc vaät xuất phaùt töø haønh naõo, vuøng döôùi ñoài
nhöng phaàn lôùn xuaát phaùt töø tuûy soáng naèm doïc ñoát soáng coå tôùi ñoát
soáng löng
TRUNG ÖÔNG THAÀN KINH THÖÏC VAÄT
Heä thaàn kinh thöïc vaät ñöôïc chia thaønh heä thaàn kinh giao caûm vaø phoù
(ñoái) giao caûm
Phaân loaïi
3
TRUNG TAÂM CUÛA HEÄGIAO CAÛM
Trung taâm cao: phía sau vuøng döôùi ñoài
Trung taâm thaáp: naèm ôû söøng beân chaát xaùm tuûy soáng töø ñoát ngöïc 1
ñeán ñoát thaét löng 2 (T1 - L2).
Heä ñoái giao caûm coù 2 trung taâm:
Trung taâm cao: Naèm phía tröôùc vuøng döôùi ñoài.
Trung taâm thaáp:
Phía treân: naèm ôû thaân naõo
Phía döôùi: söøng beân chaát xaùm tuûy soáng töø ñoát cuøng 2 ñeán 4 (S2 - S4) roài theo
daây thaàn kinh chaäu ñi ñeán ruoät giaø, baøng quang vaø cô quan sinh duïc
TRUNG TAÂM CUÛA HEÄÑOÁI GIAO CAÛM
Trung öông
Tieàn haïch Haäu haïch
haïch
Caáu taïo thaàn kinh
Thaàn kinh giao caûm
Trung öông
Tieàn haïch Haäu haïch
haïch
Thaàn kinh ñoái giao caûm
Trung öông
Tieàn haïch Haäu haïch
haïch
Thaàn kinh trung öông
SÖÏDAÃN TRUYEÀN TREÂN SÔÏI THAÀN KINH
4
Na+
Bôm
Na
+
/K
+
Giai ñoaïn nghæ ( phaân cöïc )
Giai ñoaïn khöû cöïcGiai ñoaïn taùi cöïc
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
+ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + +
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
SÖÏPHAÂN CÖÏC MAØNG TEÁBAØO SÔ LÖÔÏC VEÀ SYNAP THAÀN KINH
Synap hay haïch thaàn kinh laø phaàn noái giöõa 2 phaàn cuûa sôïi truïc : tieàn
haïch vaø haäu haïch hay giöõa caùc neuron vôùi nhau.
Chaát daãn
truyeàn receptor
HOAÏT ÑOÄNG TAÏI SYNAP THAÀN KINH
Ca
++
Ca
++
Ca
++
Giaûi phoùng chaát daãn truyeàn: Khi ñieän theá hoaït ñoäng tôùi ñaàu muùt cuûa
sôïi truïc thì ion Ca gaây ra moät söï môû caùc tuùi chöùa chaát daãn truyeàn caùc
chaát naøy ñöôïc giaûi phoùng ra khe caùc haïch.
Gaén chaát daãn truyeàn : Caùc chaát daãn truyeàn troâi sang phía sôïi haäu
haïch vaø gaén leân receptor
Daãn truyeàn tín hieäu: Tuøy thuoäc nguoàn tín hieäu kích thích hay öùc
cheá thì nôi nhaän seõ taïo ra tín hieäu töông öùng
Taùi thu hoài: caùc chaát daãn truyeàn thaàn kinh chöa söû duïng seõ quay
trôû laïi sôïi truïc ñeå taùi söû duïng
Ca
++
CHAÁT DAÃN TRUYEÀN THAÀN KINH THÖÏC VAÄT
Chaát daãn truyeàn ôû haïch keå caû giao cảm vaø ñoái giao caûm laø
acetylcholin.
Chaát daãn truyeàn ôû taän cuøng sôïi haäu haïch giao caûm laø noradrenalin.
Chaát daãn truyeàn ôû taän cuøng sôïi haäu haïch ñoái giao caûm laø
acetylcholin.
AcCh Nor-Ad
AcCh AcCh
Haäu haïch
AcCh Nor-Ad
5
Caùc chaát daãn truyeàn thaàn kinh laø nhöõng chaát hoùa hoïc coù taùc duïng
chuyeån nhöõng tín hieäu thaàn kinh qua haïch thaàn kinh ( synap )giöõa moät
neuron cho vaø moät neuron nhaän hay giöõa neuron vaø cô quan.
Vai troø trong bộ
nhớ, giaõn mạch
Heä thaàn
kinh ñoái
giao caûm
brainstem
Kích thích
vaø öùc cheá
Acid
acetic
Acetylcholin
taêng taâm trạng co
maïch, taêng nhòp
tim
cô trôn, Heä
thaàn kinh
giao caûm
Kích thích
Amin
Nor-
adrenalin
Chöùc naêngNôi ñònh vòHieäu quaûCaáu truùcTeân
CAÙC CHAÁT DAÃN TRUYEÀN THAÀN KINH THÖÏC VAÄT
Moät soá taùc duïng cuûa chaát daãn truyeàn thaàn kinh thöïc vaät
adrenalin Amin Kích thích Naõo, cô
trôn, Heä
thaàn kinh
giao caûm
taêng taâm trạng co
maïch, taêng nhòp
tim giaõn pheá quaûn
thöïc hieän caùc
chuyeån ñoäng phöùc
taïp
Heä thaàn
kinh
Kích thích
Amindopamin
Chöùc naêngNôi ñònh vòHieäu quaûCaáu truùcTeân
CAÙC CHAÁT DAÃN TRUYEÀN THAÀN KINH TRUNG ÖÔNG
serotonin tryptophan Kích thích Naõo, Heä
thaàn kinh
ñieàu hoaø tính khí,
aên, nguû vaø thöùc
tænh.
Gllutamat Glutamic kích thích ôû naõo giuùp cho vieäc
hoïc taäp vaø trí nhôù.
Lòch söû
Paul Erhlich ñaõ ñöa ra thuaät ngöõ “receptor” khi nhaän thaáy coù sö taùc duïng
choïn loïc cuûa thuoác treân vi khuaån
KHAÙI NIEÄM RECEPTOR
Paul Ehrlich Nobel 1908.
1854-1915