Bài giảng Thương mại quốc tế: Chương 1 - TS. Nguyễn Thị Hồng Mai

Thương mại quốc tế (TMQT) đóng vai trò trung tâm trong sự phát triển kinh tế toàn cầu, là động lực thiết yếu cho tăng trưởng và hội nhập quốc tế. Hoạt động này không chỉ phản ánh sự phân công lao động chuyên môn hóa mà còn là cầu nối quan trọng giữa các nền kinh tế, thúc đẩy luân chuyển hàng hóa, dịch vụ và vốn trên phạm vi toàn cầu. Việc nắm vững các khái niệm cơ bản, đặc trưng, vai trò, chức năng và các hình thức của TMQT là nền tảng quan trọng để hiểu rõ cơ chế vận hành của thị trường quốc tế, cũng như những thách thức và cơ hội mà nó mang lại cho từng quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng.

Sinh viên, nhà nghiên cứu, chuyên gia trong lĩnh vực kinh tế quốc tế, thương mại, logistics và các nhà hoạch định chính sách muốn tìm hiểu sâu về bản chất và cơ chế hoạt động của thương mại quốc tế.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn tổng quan toàn diện về thương mại quốc tế (TMQT), bắt đầu bằng việc định nghĩa TMQT theo cả nghĩa hẹp (buôn bán hàng hóa hữu hình) và nghĩa rộng (bao gồm dịch vụ, đầu tư, chuyển giao công nghệ), đồng thời tham chiếu các quy định pháp luật quốc tế và Việt Nam. Các đặc trưng chính của TMQT được phân tích, bao gồm sự phân công lao động quốc tế, mối quan hệ kinh tế phức tạp giữa các chủ thể khác quốc tịch, sự điều tiết bởi hệ thống luật pháp đa dạng, và yêu cầu về tiêu chuẩn hóa hàng hóa, dịch vụ. Nghiên cứu cũng đi sâu vào vai trò của TMQT trong việc thúc đẩy sản xuất trong nước, khai thác tiềm năng, chuyển giao công nghệ, liên kết kinh tế – xã hội, nâng cao mức sống và thu hút đầu tư nước ngoài. Các chức năng quan trọng của TMQT như tổ chức lưu thông hàng hóa, thực hiện giá trị xuất nhập khẩu và kết nối thị trường được làm rõ. Về nhiệm vụ, TMQT góp phần xây dựng chiến lược phát triển kinh tế, nâng cao hiệu quả kinh doanh và giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội quan trọng. Phần nội dung của TMQT giải thích lý do các quốc gia buôn bán với nhau, dựa trên lợi nhuận từ chênh lệch giá, sự khác biệt về sở thích, nguồn lực sản xuất, tài nguyên, công nghệ và tính kinh tế theo quy mô. Cuối cùng, tài liệu trình bày các hình thức TMQT đa dạng như xuất nhập khẩu hàng hóa hữu hình, vô hình, gia công quốc tế, tái xuất khẩu, chuyển khẩu và xuất khẩu tại chỗ, đồng thời giới thiệu các lý thuyết TMQT cổ điển, điển hình là chủ nghĩa trọng thương với bối cảnh lịch sử và giá trị bền vững.