1
BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
Nhóm biên soạn
1. TS. Nguyễn Thị Hiền
2. TS. Nguyễn Thị Thanh Huyền
3. Ths. Đỗ Thị An
TẬP BÀI GIẢNG
TRẮC NGHIỆM TÂM LÝ
Hà Nội, 2026
2
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU .......................................................................................................................... 4
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ TRẮC NGHIỆM TÂM LÝ .............................................. 5
1.1. Khái niệm trắc nghiệm tâm lý ................................................................................ 5
1.2. Phân loại trắc nghiệm tâm lý .................................................................................. 6
1.3. Tầm quan trọng của việc phát triển và sử dụng trắc nghiệm tâm lý .................. 9
1.4. Sơ lược lịch sử hình thành và phát triển khoa học trắc nghiệm tâm lý ............ 12
1.5. Vai trò của trắc nghiệm trong việc nghiên cứu tâm lý học ...................................... 14
1.6. Phương pháp luận của việc nghiên cứu khoa học trắc nghiệm tâm lý .................. 16
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 1 .......................................................................................... 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 1 ................................... Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 2. ĐẠO ĐỨC TRONG XÂY DỰNG VÀ THỰC HÀNH TRẮC NGHIỆM
TÂM LÝ .................................................................................................................................. 20
2.1. Những vấn đề đạo đức trong việc sử dụng trắc nghiệm .......................................... 20
2.2 Các khái niệm cơ bản về đo lường- đánh giá tâm lý bằng trắc nghiệm .................. 24
2.3 Độ tin cậy và tính giá trị của bài trắc nghiệm tâm lý ............................................... 33
2.4. Các thông số kỹ thuật trong trắc nghiệm tâm lý ...................................................... 43
2.5. Giới thiệu một số trắc nghiệm tâm lý phổ biến và hiện đại .................................... 45
2.6. Cải biên trắc nghiệm tâm lý trong đo lường và đánh giá tâm lý ............................ 47
2.7. Định chuẩn trắc nghiệm tâm lý trong đo lường và đánh giá tâm lý ...................... 48
2.8. Những yêu cầu về nhân cách của một trắc nghiệm viên ......................................... 49
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 2 .......................................................................................... 50
TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 2 ................................... Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3: CÁCH THỨC PHÁT TRIỂN MỘT CÔNG CỤ ĐO LƯỜNG TÂM LÝ .. 51
3.1. Các bước cụ thể trong xây dựng đo lường tâm lý .................................................... 51
3.2. Sự khác nhau giữa trắc nghiệm và bảng hỏi điều tra .............................................. 55
3.3. Cách viết câu hỏi đúng – sai và câu hỏi nhiều lựa chọn .......................................... 55
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 3 .......................................................................................... 57
TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 3 ................................... Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 4: ĐỘ TIN CẬY VÀ ĐỘ HIỆU LỰC CỦA TRẮC NGHIỆM ........................ 58
4.1. Độ tin cậy của trắc nghiệm ......................................................................................... 58
3
4.2. Độ hiệu lực của trắc nghiệm ...................................................................................... 62
4.3. Quy trình kiểm định độ tin cậy và hiệu lực trong nghiên cứu thực nghiệm ......... 64
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 4 .......................................................................................... 66
TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 4 ................................... Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 5. PHÂN TÍCH NHÂN TỐ ................................................................................ 67
5.1. Giới thiệu chung về phân tích nhân tố ...................................................................... 67
5.2. Thực hành phân tích nhân tố ..................................................................................... 70
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 5 .......................................................................................... 74
TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 5 ................................... Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 6. DIỄN GIẢI KẾT QUẢ ................................................................................... 75
6.1. Nhận biết một trắc nghiệm hay một bảng hỏi có thể sử dụng được ...................... 75
6.2. Các dạng điểm được báo cáo ..................................................................................... 76
6.3. Cách diễn giải điểm số ................................................................................................ 78
6.4. Quy chuẩn và yêu cầu khoa học khi nghiên cứu tâm lý bằng trắc nghiệm ........... 79
6.5. Xử lý kết quả bài trắc nghiệm tâm lý ........................................................................ 79
6.6. Ví dụ về phân tích và diễn giải kết quả một thang đo lo âu học đường ở học sinh
Việt Nam ............................................................................................................................. 80
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 6 .......................................................................................... 85
TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 6 ................................... Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 7. THÍCH ỨNG TRẮC NGHIỆM .................................................................... 86
7.1. Giới thiệu chung về tầm quan trọng của thích ứng trắc nghiệm cho Việt Nam ... 86
7.2. Tổng quan về quy trình thích ứng trắc nghiệm ....................................................... 87
7.3. Thực hành thiết kế nghiên cứu cho một dự án thích ứng trắc nghiệm (7 bước)... 89
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 7 .......................................................................................... 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 7 ............................................................................... 92
4
LỜI NÓI ĐẦU
Trong bối cảnh khoa học tâm lý ngày càng phát triển theo hướng chuẩn hóa,
định lượng và hội nhập quốc tế, trắc nghiệm tâm lý giữ vai trò đặc biệt quan trọng như
một công cụ cốt lõi trong đánh giá, chẩn đoán, can thiệp và nghiên cứu. Ở trình độ cao
học, việc nắm vững nền tảng lý luận và phương pháp luận về trắc nghiệm không chỉ
giúp học viên sử dụng công cụ đo lường một cách chính xác, mà còn góp phần hình
thành năng lực phản biện khoa học, phát triển công cụ mới và tham gia vào các hoạt
động nghiên cứu chuyên sâu.
Bài giảng được cấu trúc theo tiến trình từ nền tảng lý thuyết đến ứng dụng thực
tiễn và nghiên cứu. Bên cạnh các nội dung lý luận, học phần chú trọng phân tích tình
huống, thực hành xử lý dữ liệu, đọc – phê bình các nghiên cứu sử dụng trắc nghiệm,
cũng như thực hành xây dựng một thang đo ở mức độ cơ bản. Cách tiếp cận này nhằm
đảm bảo sự gắn kết giữa lý thuyết đo lường và thực hành nghề nghiệp, giữa tư duy
khoa học và kỹ năng chuyên môn. Nội dung bài giảng được trình bày đơn giản, dễ
hiểu, đáp ứng mục tiêu dạy và học cho giảng viên và học viên ngành Tâm lý học.
Tập bài giảng Trắc nghiệm tâm lý được thiết kế làm 7 chương:
Chương 1. Tổng quan về trắc nghiệm tâm lý
Chương 2. Đạo đức trong xây dựng và thực hành trắc nghiệm tâm lý
Chương 3: Cách thức phát triển một công cụ đo lường tâm lý
Chương 4: Độ tin cậy và độ hiệu lực của trắc nghiệm
Chương 5. Phân tích nhân tố
Chương 6. Diễn giải kết quả
Chương 7. Thích ứng trắc nghiệm
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình biên soạn, song chắc chắn bài giảng
không tránh khỏi những hạn chế. Chúng tôi mong nhận được các ý kiến đóng góp quý
báu từ các đồng nghiệp, học viên và bạn đọc để hoàn thiện hơn trong các lần tái bản
sau.
Trân trọng cảm ơn!
Nhóm biên soạn
5
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ TRẮC NGHIỆM TÂM LÝ
Tóm tắt chương 1
Chương 1 trình bày tổng quan về trắc nghiệm tâm lý như một lĩnh vực quan
trọng của tâm lý học đo lường, làm rõ khái niệm trắc nghiệm tâm lý, được hiểu là
công cụ đo lường khoa học nhằm thu thập các mẫu hành vi của cá nhân trong những
điều kiện tiêu chuẩn hóa để suy luận về các đặc điểm tâm lý tiềm ẩn. Chương 1 cũng
giới thiệu các cách phân loại trắc nghiệm phổ biến, bên cạnh đó, chương phân tích
tầm quan trọng của trắc nghiệm tâm lý trong nhiều lĩnh vực như giáo dục, lâm sàng,
quản trị nhân sự và nghiên cứu khoa học, nhấn mạnh vai trò của trắc nghiệm trong
việc chuẩn hóa hoạt động đánh giá và hỗ trợ ra quyết định. Phần tiếp theo khái quát
lịch sử phát triển của khoa học trắc nghiệm từ những nghiên cứu đầu tiên của Galton,
Binet và Simon đến các lý thuyết đo lường hiện đại như lý thuyết trắc nghiệm cổ điển
và lý thuyết đáp ứng câu hỏi. Cuối cùng, chương 1 trình bày vai trò của trắc nghiệm
trong nghiên cứu tâm lý học và các nguyên tắc phương pháp luận cơ bản như vận
hành hóa khái niệm, chuẩn hóa, độ tin cậy và độ giá trị, tạo nền tảng cho việc xây
dựng và sử dụng các công cụ đo lường tâm lý một cách khoa học.
1.1. Khái niệm trắc nghiệm tâm lý
Trắc nghiệm tâm lý làm một công cụ đo lường gồm các mẫu hành vi có được dưới
các điều kiện tiêu chuẩn hoá và được đánh giá sử dụng theo những quy luật cho điểm
được thiết lập.
Theo Anastasi, Anne và Urbina, Susana (1997), trắc nghiệm tâm lý được định
nghĩa là “một phép đo khách quan và được chuẩn hóa về một mẫu hành vi” (an
objective and standardized measure of a sample of behavior). Định nghĩa này nhấn
mạnh hai đặc điểm cốt lõi của trắc nghiệm: (1) tính khách quan trong chấm điểm và
diễn giải; (2) tính chuẩn hóa trong quy trình thực hiện và so sánh kết quả.
Tương tự, theo Cronbach, Lee J. (1990), trắc nghiệm tâm lý là một quy trình hệ
thống nhằm thu thập mẫu hành vi của cá nhân trong những điều kiện được kiểm soát
để suy luận về các đặc điểm tâm lý tiềm ẩn. Quan điểm này làm rõ bản chất suy luận
(inference) trong đo lường tâm lý: trắc nghiệm không đo trực tiếp đặc điểm tâm lý mà
đo thông qua biểu hiện hành vi.
Ngoài ra, Aiken, Lewis R. (2003) cho rằng trắc nghiệm tâm lý là một công cụ
được thiết kế để đo lường sự khác biệt cá nhân liên quan đến khả năng, thành tích,