intTypePromotion=1

BÁO CÁO KHOA HỌC:XÂY DỰNG CÁC BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ ÔN TẬP PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI (CHƯƠNG TRÌNH LỚP 11)

Chia sẻ: Lan Lan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:9

0
133
lượt xem
20
download

BÁO CÁO KHOA HỌC:XÂY DỰNG CÁC BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ ÔN TẬP PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI (CHƯƠNG TRÌNH LỚP 11)

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Lý do chọn đề tài Hiện nay ngành giáo dục đang chủ trương đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng người học là chủ động chiếm lĩnh tri thức, người dạy là người thiết kế và tổ chức các hoạt động để thông qua các hoạt động đó người học lĩnh hội tri thức. Dạy học Lịch sử cũng không nằm ngoài xu hướng chung đó. Thực trạng của việc dạy và học Lịch sử hiện nay là mối quan tâm của toàn xã hội. Nhiều học sinh ở phổ thông hiện nay không thích học và...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: BÁO CÁO KHOA HỌC:XÂY DỰNG CÁC BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ ÔN TẬP PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI (CHƯƠNG TRÌNH LỚP 11)

  1. XÂY DỰNG CÁC BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ ÔN TẬP PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI (CHƯƠNG TRÌNH LỚP 11) Sinh viên: Phạm Thúy Hằng Lớp : QH -2007-S Sư phạm Lịch sử Giảng viên hướng dẫn: TS. Hoàng Thanh Tú MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hiện nay ngành giáo dục đang chủ trương đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng người học là chủ động chiếm lĩnh tri thức, người dạy là người thiết kế và tổ chức các hoạt động để thông qua các hoạt động đó người học lĩnh hội tri thức. Dạy học Lịch sử cũng không nằm ngoài xu hướng chung đó. Thực trạng của việc dạy và học Lịch sử hiện nay là mối quan tâm của toàn xã hội. Nhiều học sinh ở phổ thông hiện nay không thích học và thậm chí là sợ học môn Lịch sử. Có nhiều học sinh khác còn quan niệm Lịch sử là môn phụ và học Lịch sử chỉ là học thuộc lòng, “học vẹt”… Nhìn chung học sinh chưa có được một phương pháp học tập môn Lịch sử một cách có hiệu quả. Một trong những nguyên nhân là do cách dạy của giáo viên. Các phương pháp DH, hình thức tổ chức hoạt động học tập trên lớp trong các giờ học Lịch sử còn nhàm chán, chưa thu hút được học sinh. Giáo viên chỉ là người truyền thụ kiến thức cho người học mà chưa hướng đến việc xây dựng cho học sinh phương pháp học hiệu quả. Giáo viên chưa hướng dẫn cho học sinh tìm “chìa khóa” để mở được kho tri thức Lịch sử. Muốn hoạt động học diễn ra đạt kết quả cao thì học sinh phải biết cách học, nghĩa là phải có phương pháp tiếp thu và ghi nhớ những kiến thức. Jean Marc Dénommé và Madeleine Roy trong cuốn sách “Tiến tới một phương pháp sư phạm tương tác” đã khẳng định rằng: “Quan trọng là cách học. Muốn học được thì phải học cách học” [5, 38]. Từ thực trạng của việc dạy và học môn Lịch sử như trên dẫn đến một yêu cầu của đổi mới PPDH là cần hướng dẫn học sinh phương pháp học Lịch sử có hiệu quả. Trong đó, việc giáo viên hướng dẫn học sinh biết cách ôn tập để ghi nhớ, vận dụng kiến thức môn học có ý nghĩa hết sức quan trọng. Qua đó học sinh có thái độ học tập môn Lịch sử một cách đúng đắn. Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi đã lựa chọn vấn đề nghiên cứu: “Xây dựng các biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập phần Lịch sử thế giới hiện đại (chương trình lớp 11)” làm đề tài nghiên cứu khoa học nhằm đề xuất một số biện pháp hướng dẫn học sinh biết cách tự ôn tập kiến thức hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông (THPT). 1
  2. 2. Mục đích nghiên cứu của đề tài Nghiên cứu lý thuyết về ôn tập và vận dụng vào đề xuất, xây dựng một số biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập đạt hiệu quả cao trong việc học tập môn Lịch sử nói chung, học phần Lịch sử thế giới hiện đại của Lịch sử lớp 11 nói riêng. 3. Đối tượng nghiên cứu các biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức phần Lịch sử thế giới hiện đại của Lịch sử lớp 11. 4. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung kiến thức: phần Lịch sử thế giới hiện đại lớp 11. Về phạm vi khảo sát: THPT Kim Liên, THPT Việt Đức, THPT Yên Hòa – Hà Nội. Về hình thức tổ chức: tập trung vào hình thức tổ chức học sinh tự ôn tập ngoài giờ lên lớp. 5. Ý nghĩa khoa học của đề tài Nghiên cứu khái niệm ôn tập, đặc điểm kiến thức lịch sử làm cơ sở phân tích vai trò của tự ôn tập trong học tập môn Lịch sử; yêu cầu của việc hướng dẫn tự ôn tập theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh; khảo sát những khó khăn của học sinh trong quá trình ôn tập và đề xuất một số biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập hiệu quả trong học tập môn Lịch sử nói chung và phần Lịch sử thế giới hiện đại (lớp 11) nói riêng. 6. Ý nghĩa thực tiễn Những biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập được đề xuất trong báo cáo có khả năng ứng dụng vào thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT. TỔNG QUAN Ôn tập là kĩ năng quan trọng trong các kĩ năng học tập. Có nhiều công trình nghiên cứu trong nước và nước ngoài đã đề cập đến vấn đề này. Trong cuốn “Dạy học ngày nay” Geoff Petty [4] đã khẳng định một trong những phương pháp dạy học tích cực là dạy cho học sinh cách nhớ, qua đó rèn luyện cho học sinh các kĩ năng ôn tập. Một số tác giả trong nước đã nghiên cứu về việc xây dựng các phương pháp dạy học hiệu quả và chiến lược học tập. Một số tài liệu về lý luận dạy học đã đề cập đến quá trình ôn tập kiến thức của học sinh như “Giáo dục học” của Phạm Viết Vượng (NXB Đại học Sư phạm, 2000), “Những vấn đề cơ bản của giáo dục hiện đại” của Thái Duy Tuyên (NXB Giáo dục, 1999), “Các con đường biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở các trường phổ thông” (NXB Đại học Sư phạm, 2005) của Nguyễn Thị Côi. Trong một số bài viết ở các tạp chí, các nhà nghiên cứu đã đề cập đến các hoạt động ôn tập kiến thức trong dạy học môn Lịch sử: “Một vài suy nghĩ về đổi mới nội dung giảng dạy Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay” của Trịnh Đình Tùng (Tạp chí nghiên cứu Nghiên cứu lịch sử 5/1991); “Về việc giảng dạy các bài ôn tập, tổng kết trong chương trình Lịch sử ở trường THPT” của các tác giả Trịnh Đình Tùng, Hoàng Thanh Tú (Tạp chí Giáo dục số 131, kỳ 1, năm 2006); “Tổ chức hoạt động ôn tập trong dạy học Lịch sử ở trường THPT” (Tạp chí Dạy và học ngày nay số 2/2007)… các tác giả đều đề cập đến vai trò, ý nghĩa của việc ôn tập và các hình thức ôn tập có hiệu quả. 2
  3. Các nghiên cứu trên là nguồn tài liệu tham khảo quý giá giúp báo cáo của chúng tôi đi sâu nghiên cứu và xây dựng các biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức Lịch sử nói chung và phần lịch sử thế giới hiện đại lớp 11 nói riêng một cách có hiệu quả. Với việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu lý luận: thu thập, phân tích, đánh giá các tài liệu có liên quan kết hợp với các phương pháp điều tra thực tiễn như quan sát, điều tra, phỏng vấn và phương pháp thống kê, xử lý số liệu toán học… đề tài tập trung nghiên cứu những cơ sở lý thuyết và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động tự ôn tập trong dạy học môn Lịch sử, qua đó đề xuất một số biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập phần lịch sử thế giới hiện đại (lớp 11) giúp cho nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử trong trường THPT. Bên cạnh đó, việc đề xuất những biện pháp hướng dẫn học sinh ôn tập khắc phục tình trạng “sợ học”, chán học Lịch sử, nâng cao hứng thú học tập cho các em. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn của việc hướng dẫn học sinh tự ôn tập môn Lịch sử, nghiên cứu những quan niệm của các học giả, các nhà khoa học về ôn tập, báo cáo đã đưa ra khái niệm ôn tập: “Ôn tập là quá trình người học khái quát, hệ thống lại những kiến thức đã lĩnh hội theo một trật tự mới để có thể ghi nhớ, nắm chắc được những kiến thức đã được truyền đạt trong quá trình dạy học. Qua đó, người học được rèn luyện các kĩ năng học tập bộ môn và giáo dục tư tưởng, thái độ, tình cảm.” Đặc điểm của kiến thức môn Lịch sử có liên quan chặt chẽ đến việc củng cố, ôn tập kiến thức cho học sinh. Kiến thức Lịch sử bao gồm các yếu tố: sự kiện lịch sử, niên đại, địa danh, nhân vật Lịch sử, các biểu tượng, khái niệm, quy luật lịch sử…Các sự kiện, biến cố không xuất hiện một cách ngẫu nhiên mà là sản phẩm của những hoàn cảnh nhất định, có những mối quan hệ nhân quả theo những quy luật nhất định. Lịch sử chỉ diễn ra một lần, không bao giờ lặp lại y nguyên như cũ, cũng không thể mô hình hóa, hay dựng lại nó trong phòng thí nghiệm. Mọi sự mô hình hóa trong phòng thí nghiệm đối với lịch sử đều là không chính xác như nó vốn đã tồn tại. Có một vấn đề nổi bật lên đặc biệt gay gắt đó là hoàn cảnh một khối lượng kiến thức lịch sử (từ khi con người xuất hiện đến nay) mà yêu cầu của tư duy trừu tượng khái quát tăng lên thì nhà trường phải vũ trang cho học sinh của mình kĩ năng không ngừng tự mình thu thập tri thức và vận dụng tri thức một cách sáng tạo. Mặt khác, trong dạy học lịch sử, các kiến thức chỉ được học một lần nhất định và không lặp lại, sau mỗi bài học, kiến thức lịch sử ngày càng nhiều lên, song không được ôn tập một cách tự nhiên như các môn Toán học, Vật lý, Hóa học… do vậy mà vai trò của tự ôn tập là rất quan trọng trong môn Lịch sử. Kiến thức lịch sử luôn có mối quan hệ với nhau giúp học sinh hiểu được sự phong phú, đa dạng, phát triển hợp quy luật của lịch sử xã hội. Việc hướng dẫn học sinh ôn tập và tự ôn tập kiến thức không chỉ giúp học sinh ghi nhớ được các sự kiện, hiện tượng mà còn giúp các em nhận thức ra mối liên hệ biện chứng, logic giữa các sự kiện lịch sử. Bên cạnh đặc điểm của kiến lịch sử và đặc điểm chương trình lịch sử ở bậc THPT thì đặc điểm tâm sinh lý học sinh THPT cũng đặt ra yêu cầu phải hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức lịch sử. Đặc điểm tâm sinh lý quan trọng nhất có ảnh hưởng đến hoạt động 3
  4. của các em trong thời kỳ này hoạt động học tập ở học sinh đã đòi hỏi tính năng động và tính độc lập ở mức độ cao hơn rất nhiều, đồng thời cũng muốn nắm bắt được chương trình một cách sâu sắc. Do vậy đối với môn Lịch sử, phương pháp dạy học của giáo viên phải phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Ở lứa tuổi này, ghi nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ, đồng thời vai trò của ghi nhớ lôgic trừu tượng, ghi nhớ ý nghĩa, ghi nhớ phương pháp tăng lên rõ rệt. Giáo viên phải biết xây dựng các biện pháp hướng dẫn học sinh ghi nhớ lôgic các sự kiện lịch sử, các phương pháp ôn tập theo kiểu tư duy để phát huy điểm mạnh của sự phát triển tư duy ở lứa tuổi này. Học sinh có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập, sáng tạo. Trong học tập lịch sử, quá trình nhận thức của học sinh cũng tuân theo quy luật chung của quá trình nhận thức của loài người, từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn. Việc hình thành kiến thức lịch sử là quá trình vận động nhận thức của học sinh đi từ chưa biết đến biết, biết chưa đầy đủ đến biết đầy đủ, từ biết đến hiểu bản chất, nắm vững những quy luật phát triển của lịch sử và vận dụng tri thức trong cuộc sống. Quá trình này không diễn ra một cách tự nhiên mà phải có sự kích thích của giáo viên. Bên cạnh đó, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học của ngành giáo dục và đào tạo nước ta hiện nay cũng đặt ra yêu cầu cho người giáo viên phải đưa ra những phương pháp giúp phát huy cao nhất tính tích cực học tập của học sinh. Mặt khác, qua việc điều tra thực trạng dạy học và hướng dẫn tự ôn tập môn Lịch sử ở các trường THPT thì yêu cầu xây dựng các biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức càng đặt ra cấp thiết. Điều tra của báo cáo tập trung vào các vấn đề cơ bản: - Quan niệm của học sinh về môn Lịch sử. - Mức độ hứng thú của học sinh với các phương pháp mà giáo viên sử dụng trong dạy học. - Thực trạng tổ chức hướng dẫn học sinh ôn tập trong dạy học Lịch sử. - Những khó khăn học sinh gặp phải khi ôn tập kiến thức Lịch sử. - Các phương pháp ôn tập mà giáo viên đã hướng dẫn học sinh. Kết quả tổng hợp từ điều tra thực trạng là cơ sở để đưa ra những đánh giá ban đầu về thực trạng hướng dẫn học sinh phương pháp ôn tập trong dạy học Lịch sử ở trường THPT. Theo đó, có 71% học sinh quan niệm môn Lịch sử là môn quan trọng, 15,9% là rất quan trọng, 13,1% là không quan trọng, chỉ là môn phụ. Về thời gian dành cho hoạt động ôn tập môn Lịch sử thì có tới 35% học sinh không bao giờ ôn tập ở nhà; 19,1% dành từ 3 – 5 phút, 22,4% dành từ 5 – 10 phút và 23,5% dành trên 15 phút cho hoạt động ôn tập. Tuy nhiên, các em đều cho rằng kết quả ôn tập không cao khi các em vẫn thường quên sự kiện và không hiểu bản chất của sự kiện. Trong việc hướng dẫn ôn tập và tự ôn tập cho học sinh thì giáo viên chủ yếu hướng dẫn các em cách ôn tập: gạch chân những ý chính trong sách giáo khoa, đây phần lớn vẫn là những phương pháp cơ bản giúp các em ghi nhớ máy móc những kiến thức trong sách giáo khoa. Mặc dù giáo viên có hướng dẫn học sinh sử dụng những biện pháp ôn tập bằng cách lập bảng biểu hay sơ đồ hóa kiến thức 4
  5. nhưng mức độ còn rất ít. Vấn đề đặt ra ở đây là giáo viên đã nhận thức được tầm quan trọng của việc hướng dẫn học sinh tự ôn tập Lịch sử, song những phương pháp sử dụng thì còn nghèo nàn và đơn điệu. Trong quá trình ôn tập học sinh còn gặp nhiều khó khăn và thiếu sự phản hồi từ phía giáo viên nên kết quả chưa cao. Dựa trên những đặc điểm của tri thức lịch sử, đặc điểm tư duy học sinh THPT và thực tiễn dạy học lịch sử thì hoạt động ôn tập và tự ôn tập thực sự đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử. Ôn tập là quá trình để học sinh tự củng cố, mở rộng và khắc sâu tri thức, nhờ đó học sinh có thể nắm vững được hệ thống kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, phát triển năng lực nhận thức và hoạt động thực tiễn. Về các hình thức ôn tập trong dạy học Lịch sử ở trường THPT, căn cứ vào sự hướng dẫn của giáo viên, thời gian, địa điểm tiến hành ôn tập có thể chia làm 2 hình thức: - Tổ chức ôn tập trên lớp diễn ra dưới sự chỉ đạo trực tiếp của giáo viên. - Ôn tập ngoài giờ lên lớp được diễn ra khi không có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên. Học sinh tự ôn tập dựa trên cơ sở những cách thức ôn tập mà giáo viên đã hướng dẫn hoặc dựa vào những bài tập mà giáo viên giao về nhà. Trong phạm vi nghiên cứu, báo cáo tập trung vào xây dựng các biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức Lịch sử ngoài giờ lên lớp. Yêu cầu của việc hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức trong dạy học Lịch sử hiện nay bao gồm: - Việc hướng dẫn ôn tập phải diễn ra thường xuyên có thể tiến hành trong giờ học hoặc tự học ở nhà. - Giáo viên cần hướng dẫn học sinh các phương pháp ôn tập đa dạng, phong phú, có thể vận dụng kiến thức liên môn trong quá trình hướng dẫn học sinh ôn tập. - Có sự thống nhất chặt chẽ các bước trong quá trình học. - Trong quá trình ôn tập, giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, tổ chức cho học sinh chủ động tham gia tích cực vào bài học, phát huy tối đa ưu điểm của các phương pháp ôn tập để các em tham gia một cách tích cực, chủ động, sáng tạo. Để xây dựng những biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập, báo cáo xác định mục tiêu và nội dung kiến thức cơ bản của phần Lịch sử thế giới hiện đại để làm cơ sở đề xuất một số biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập một cách hiệu quả. Các nội dung cơ bản mà học sinh cần ôn tập, củng cố trong phần Lịch sử thế giới hiện đại: - Sự chuyển biến quan trọng trong sản xuất vật chất của nhân loại đã làm thay đổi đời sống chính trị, xã hội, văn hóa của các quốc gia trên thế giới. - Sau cách mạng tháng Mười Nga, chủ nghĩa xã hội đã được xác lập, phá vỡ thế độc tôn của chủ nghĩa tư bản và mở ra thời kỳ phát triển mới cho phong trào cách mạng thế giới. - Phong trào cách mạng diễn bước sang một thời kỳ phát triển mới sau sự thắng lợi của cách mạng tháng Mười Nga và sự kết thúc của chiến tranh thế giới thứ nhất. Phong trào công nhân bùng nổ ở châu Âu, các phong trào giải phóng dân tộc tiếp tục diễn ra và có bước phát triển mới với sự thành lập của các Đảng cộng sản và Quốc tế cộng sản. 5
  6. - Chủ nghĩa tư bản không còn là một hệ thống duy nhất trên thế giới và trải qua những bước thăng trầm đầy biến động, đặc biệt là cuộc đại khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933 đã dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa phát xít, đe dọa nền hòa bình của thế giới. - Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945) là cuộc chiến tranh lớn nhất, khốc liệt nhất và tàn phá nặng nề nhất trong lịch sử nhân loại. Đứng trước thảm họa chiến tranh, các quốc gia đã cùng phối hợp với nhau trong khối Đồng minh chống phát xít, đặc biệt là vai trò to lớn của Liên Xô. Chiến tranh kết thúc đã mở ra một thời kỳ phát triển mới trong lịch sử thế giới. Từ việc phân tích mục tiêu cũng như nội dung kiến thức cơ bản của phần Lịch sử thế giới hiện đại (lớp 11) ta có thể thấy vai trò và vị trí quan trọng của phần kiến thức này trong chương trình lớp 11. Lượng kiến thức của phần này khá nhiều với những sự kiện, mốc thời gian liên tiếp nhau, đặc biệt là có nhiều bài trình bày về diễn biến cách mạng hoặc chiến tranh với rất nhiều mốc thời gian và sự kiện, do vậy học sinh sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình ôn tập. Hơn nữa, chương trình lịch sử lớp 11 chỉ có thời lượng 1 tiết/1 tuần nên giáo viên ít có điều kiện để hướng dẫn học sinh ôn tập trên lớp, mà chủ yếu là giáo viên đưa ra các biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức ngoài giờ lên lớp. Một số biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức phần Lịch sử thế giới hiện đại (lớp 11): Thứ nhất là hướng dẫn sử dụng sách giáo khoa Sách giáo khoa là phương tiện quan trọng nhất để tổ chức hoạt động tự học, tự ôn tập kiến thức trong môn Lịch sử. Những nguồn kiến thức đó không phải lúc nào cũng được khai thác triệt để mà nó phụ thuộc vào phương pháp sử dụng. Kết quả điều tra cho thấy có tới 63,4% học sinh sử dụng sách giáo khoa để học bài mà chủ yếu là gạch chân những ý chính trong sách. Trên cơ sở của sách giáo khoa, giáo viên có thể định hướng cho học sinh ôn tập những kiến thức cơ bản bằng việc tìm ra những từ khóa, những câu chốt trong sách giáo khoa để từ đó nắm được những nội dung quan trọng nhất của cả bài. Bên cạnh đó, sách giáo khoa còn cung cấp những câu hỏi, bài tập giúp học sinh có thể tự củng cố được kiến thức đã học trên lớp. Trả lời câu hỏi, làm bài tập trong sách giáo khoa là một biểu hiện tích cực trong học tập của học sinh, nó giúp học sinh khai thác tốt nguồn tri thức, bổ sung và làm rõ những kiến thức còn mờ nhạt, chưa có thời gian đi sâu khai thác trên lớp. Sau khi hướng dẫn học sinh sử dụng sách giáo khoa để tự ôn tập kiến thức, giáo viên có thể kiểm tra hoạt động tự ôn tập kiến thức của các em bằng các cách như kiểm tra bài cũ trên lớp bằng phiếu học tập có câu hỏi/bài tập khái quát nội dung bài học, hoặc yêu cầu học sinh tóm tắt nội dung bài học trong khoảng từ 2 – 3 câu. Qua đó, giáo viên có thể đánh giá được chất lượng hoạt động tự ôn tập của học sinh. Thứ hai là hướng dẫn cách ghi nhớ máy móc Khi học lịch sử học sinh thường gặp nhiều khó khăn trong việc ghi nhớ các mốc thời gian, các sự kiện xảy ra trong quá khứ, do vậy, mỗi giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh các cách ghi nhớ những sự kiện đã xảy ra. Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh ghi nhớ một cách máy móc mối liên hệ giữa các sự kiện, giữa thời gian, địa điểm xảy ra sự kiện. Hoặc có một cách 6
  7. khác mà được rất nhiều người áp dụng, đó là ghi nhớ các sự kiện bằng cách lấy những ngày kỉ niệm quan trọng hoặc có ý nghĩa: sinh nhật, kỷ niệm… hoặc có thể lấy mốc lịch sử của dân tộc để ghi nhớ những sự kiện lịch sử thế giới và ngược lại…. Tuy nhiên cách học này chỉ giúp cho các em ghi nhớ được sự kiện mà chưa giúp các em hiểu rõ bản chất của vấn đề, tìm ra được quy luật qua những sự kiện lịch sử, giáo viên cần phải có những biện pháp giúp các em ôn tập một cách logic và hiểu rõ bản chất vấn đề cũng như phân tích được mối liên hệ giữa các sự kiện lịch sử, giúp các em chủ động hơn trong việc ôn tập kiến thức lịch sử. Thứ ba là hướng dẫn ghi nhớ lôgic Đây là một biện pháp góp phần tích cực vào việc phát huy tư duy sáng tạo, logic của học sinh THPT, giúp học sinh chủ động trong việc tự ôn tập và qua đó học sinh có thể hiểu rõ được bản chất của từng sự kiện, hiện tượng lịch sử và mối liên hệ giữa các sự kiện với nhau. Các biện pháp hướng dẫn học sinh tự ôn tập một cách lôgic gồm có: - Lập bảng niên biểu: Niên biểu hệ thống hóa các sự kiện theo thời gian, đồng thời nêu lên mối quan hệ giữa các sự kiện cơ bản của một nước hay nhiều nước trong một thời kỳ. Niên biểu giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức, ghi nhớ kiến thức một cách tuần tự, lôgic. Đồng thời học sinh có thể so sánh được các sự kiện để rút ra bản chất sự khác biệt giữa chúng. Ôn tập bằng cách lập bảng niên biểu giúp học sinh nắm vững kiến thức sâu sắc, toàn diện, hệ thống. - Vẽ sơ đồ: Xây dựng sơ đồ, mô hình hóa nội dung học tập chính là việc kết nối các sự kiện lịch sử với nhau theo lôgic phát triển bên trong của kiến thức Lịch sử. Sơ đồ nhằm cụ thể hóa nội dung sự kiện bằng mô hình, hình học đơn giản, diễn tả tổ chức một cơ cấu xã hội, một chế độ chính trị, mối quan hệ giữa các sự kiện lịch sử… Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức theo phương pháp Graph (hay sơ đồ), tức là hệ thống hóa các kiến thức cần ôn tập thành một hệ thống lôgic. Sơ đồ có tác dụng to lớn trong việc tái hiện, tổng kết và khái quát hóa kiến thức. - Lập đề cương trống, ghi tóm tắt: Lập đề cương trống chi tiết, trình bày dưới dạng phân nhánh hay lập dưới dạng dàn bài đều chung một mục đích là sắp xếp những nội dung cơ bản nhất theo một trình tự kiến thức phù hợp, lôgic, dễ nhớ và dễ hiểu, khi cần có thể tóm tắt hoặc trình bày lại. Đề cương trống, lập dàn ý có thể giúp học sinh thống kê lại những kiến thức đã được học trên lớp một cách hệ thống để thuận lợi cho quá trình ôn tập. Đề cương phải đề cập đến các nội dung cơ bản nhất của bài học. - Thiết kế thẻ nhớ nhân vật Lịch sử: Trong quá trình ôn tập kiến thức Lịch sử, bên cạnh việc cần phải ghi nhớ những mốc thời gian, sự kiện Lịch sử, học sinh còn cần phải ghi nhớ những nhân vật Lịch sử tiêu biểu của từng bài. Do vậy, hướng dẫn học sinh cách ghi nhớ các nhân vật Lịch sử cũng là một nội dung quan trọng trong quá trình hướng dẫn học sinh tự ôn tập ngoài giờ lên lớp. Thẻ nhớ là một loại công cụ học tập được thiết kế và in rời dưới dạng văn bản nhằm hỗ trợ học sinh trong việc ghi nhớ các nhân vật, sự kiện, khái niệm một cách logic. Sau mỗi bài, mỗi 7
  8. chương, giáo viên hướng dẫn học sinh lựa chọn các sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu, các khái niệm cơ bản để lập thẻ nhớ, phục vụ cho quá trình ôn tập của học sinh. Với việc hướng dẫn học sinh ghi nhớ lôgic các sự kiện lịch sử bằng cách lập bảng niên biểu, vẽ sơ đồ mô hình hóa kiến thức, lập đề cương và thiết kế thẻ nhớ nhân vật lịch sử, giáo viên có thể sử dụng nhiều hình thức kiểm tra khác nhau để đánh giá mức độ hiệu quả của các biện pháp này. Sau khi đã hướng dẫn học sinh ôn tập, giáo viên có thể kiểm tra bằng cách yêu cầu học sinh hoàn thành nội dung của những bảng niên biểu trống, hoặc đưa hình thức lập bảng niên biểu, vẽ sơ đồ vào trong các bài kiểm tra 15 phút, 45 phút… Bên cạnh đó, giáo viên cũng có thể yêu cầu học sinh thiết lập các bảng niên biểu, sơ đồ, thẻ nhớ phù hợp với nội dung mỗi bài học và tập hợp lại thành tài liệu học tập để sử dụng trong giờ học ôn tập, tổng kết. Qua đó giáo viên có thể đánh giá hiệu quả quá trình ôn tập và sự tiến bộ của học sinh. Thứ tư là hướng dẫn sử dụng phần mềm Hot Potatoes thiết kế câu hỏi trắc nghiệm hướng dẫn ôn tập và kiểm tra đánh giá. Hot Potatoes (HP) là một chương trình để tạo các ứng dụng E – learning trên internet, HP hỗ trợ việc tạo cá bài tập điện tử đa dạng sau đó có thể xuất thành dạng HTML hay các modun để đưa lên web thực hiện việc ôn tập, kiểm tra hoặc thi qua mạng. Giáo viên có thể sử dụng phần mềm này để thiết kế các câu hỏi lịch sử sau đó hướng dẫn học sinh làm bài tập này ngoài giờ lên lớp để củng cố kiến thức đã học. Với việc sử dụng phần mềm này, giáo viên có thể ứng dụng và phát huy sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và internet vào trong quá trình dạy học, góp phần đổi mới các phương pháp dạy và học lịch sử hiện nay. Hơn nữa, giáo viên cũng có thể tạo ra một ngân hàng câu hỏi để có thể đánh giá được hiệu quả ôn tập của học sinh dưới nhiều hình thức khác nhau: câu trắc nghiệm 4 lựa chọn, điền từ, ghép nối, hoặc giải các ô chữ lịch sử…Đây là một biện pháp tích cực để hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức ngoài giờ lên lớp. KẾT QUẢ, THẢO LUẬN Qua việc nghiên cứu về lý thuyết ôn tập và đề xuất một số biện pháp hướng dẫn HS tự ôn tập trong học tập Lịch sử cho thấy Ôn tập kiến thức lịch sử là hình thức nhằm ôn lại, củng cố, hệ thống hóa những kiến thức cơ bản của một giai đoạn lịch sử nhất định. Khâu ôn tập trong quá trình dạy học giữ vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử. Thực tế hoạt động ôn tập và tự ôn tập của học sinh còn rất hạn chế, học sinh chưa có ý thức, không có hứng thú và chưa biết cách ôn tập hiệu quả. Giáo viên tuy có nhận thức được tầm quan trọng của khâu ôn tập trong quá trình dạy học nhưng lại ít khi hướng dẫn học sinh tự ôn tập, các phương pháp còn ít. Do vậy, kết quả học tập môn Lịch sử hiện nay giảm sút cũng có nhiều nguyên nhân bắt nguồn từ việc học sinh chưa được giáo viên hướng dẫn tự ôn tập ngoài giờ lên lớp. Với mong muốn nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử ở bậc THPT, đề tài đã bước đầu đề xuất một số biện pháp giúp giáo viên hướng dẫn học sinh tự ôn tập kiến thức lịch sử. Các biện pháp này góp phần khắc phục tình trạng học sinh sợ học, chán học và nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay. 8
  9. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Nguyễn Thị Côi, (2006) Các con đường biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông, NXB Giáo dục. 2. Phan Ngọc Liên (chủ biên), Phương pháp dạy học lịch sử, NXB Giáo dục. 3. Nguyễn Hữu Châu, 2005, Những vấn đề cơ bản về chương trình và khóa học, NXB Giáo dục. 4. Geoff Petty (2004), Teaching Today – A Practice Guide Third Edition, published by Nelson Thormes Ltd, Delta Place, 27 Bath Road, Cheltenham, United Kingdom. 5. Jean Marc Dénommé et Madeleine Roy (2000), Tiến tới một phương pháp sư phạm tương tác, NXB Thanh niên, Hà Nội. 6. Jean Marc Dénommé et Madeleine Roy (2009), Sư phạm tương tác một tiếp cận khoa học thần kinh về học và dạy, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội. 7. Phạm Viết Vượng 2000, Giáo dục học, NXB Đại học Sư phạm. 8. Nguyễn Ngọc Quang (1985), Lý luận dạy học đại cương tập II, NXB Giáo dục. 9. Thái Duy Tuyên (1999), Những vấn đề cơ bản của giáo dục hiện đại, NXB Giáo dục. 10. Lê Khắc Nhã, Hoàng Triều, Hoàng Trọng Hanh (1961), Sơ thảo các phương pháp dạy học Lịch sử phổ thông cấp II, III, NXB Giáo dục. 11. Minh Tân (1999), Từ điển Tiếng Việt, NXB Thanh Hóa. 12. Hoàng Thanh Tú (2007) Tổ chức hoạt động ôn tập trong dạy học Lịch sử ở trường THPT, Tạp chí Giáo dục số 156, kì 2. 13. Trịnh Đình Tùng, Hoàng Thanh Tú (2006) Về việc giảng dạy các bài ôn tập, tổng kết trong chương trình Lịch sử ở trường THPT, Tạp chí Giáo dục số 131, kì 1. 14. Hoàng Thanh Tú (2007), Tổ chức hoạt động ôn tập trong dạy học Lịch sử ở trường THPT , Tạp chí Dạy và Học ngày nay số 2. 15. Hoàng Thanh Tú (2009), Hướng dẫn ôn tập dựa trên các phong cách học tập trong dạy học lịch sử ở trường THPT , Tạp chí Giáo dục, số 208. 16. Hoàng Thanh Tú (2009), Sử dụng công cụ bảng biểu hướng dẫn ôn tập kiến thức môn Lịch sử ở trường THPT, Tạp chí Thiết bị Giáo dục, số 49. 17. Phạm Kim Anh (2005) Rèn luyện kĩ năng học cơ bản cho học sinh trong học tập bộ môn Lịch sử ở THCS, Tạp chí Dạy và Học ngày nay. 18. Thái Duy Tuyên, Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh, Tạp chí Giáo dục số 74. 19. Trịnh Đình Tùng (1991) Một vài suy nghĩ về đổi mới nội dung giảng dạy Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử tháng 5 20. Khóa luận: Doãn Thị Hồng Nhung, Hướng dẫn học sinh phương pháp ôn tập phù hợp kiểu học trong dạy học phần Lịch sử thế giới cận đại (chương trình lớp 10). 21. http://www.dayhocintel.net/diendan/showthread.php?t=4388       9
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2