CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
BÁO CÁO SÁNG KIẾN
“TỔ CHỨC, QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG NHÓM HIỆU QUẢ TRONG
GIỜ THỰC HÀNH VẼ TRANH ĐỀ TÀI KHỐI LỚP 6
Ở TRƯỜNG PTDTBT TH&THCS TRÀ VINH”
1. Mô tả bản chất của sáng kiến:
1.1. Các giải pháp thực hiện, các bước và cách thực hiện.
1.1.1. Các giải pháp thực hiện:
Để thực hiện sáng kiến này trước tiên tôi khảo sát chất lượng học sinh
khối lớp 6 để nắm bắt tình hình học sinh. Qua kết quả khảo sát chất lượng học
sinh cũng như tình hình thực tế khi giảng dạy, tôi thấy lớp học trầm, học sinh
chưa mạnh dạn thể hiện ý tưởng sáng tạo của mình vào thực hành vẽ tranh đề
tài. Kĩ năng vẽ tranh, tham gia trưng bày, chia sẻ cảm nhận và đánh giá về sản
phẩm của mình, của bạn còn hạn chế, học sinh không hứng thú trong tiết học
dẫn đến hiệu quả tiết học chưa cao, còn có hiện tượng học sinh bỏ bài không
vẽ hoặc vẽ dở dang. Ngoài ra đối tượng học sinh chủ yếu là người dân tộc
thiểu số nên việc tiếp thu để hoàn thành bài vẽ theo đúng kế hoạch dạy học là
rất khó bởi vì mỗi tiết học không quá 45 phút, học sinh vừa tiếp thu kiến thức,
cách vẽ tranh, vừa hoàn thành bài vẽ, trưng bày sản phẩm, nêu cảm nhận và
phân tích sản phẩm tranh của mình, của bạn. Trước những thực trạng hiện nay
theo tôi nghĩ một trong những yếu tố cơ bản của dạy học lấy học sinh làm
trung tâm, phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh đó là hoạt động
nhóm. Hoạt động nhóm giúp học sinh có thể tích cực tham gia ý kiến và có cơ
hội trao đổi với các bạn khác để cùng học, khám phá và phát triển tư duy,
mạnh dạn tự tin hơn. Tổ chức hình thức học tập theo nhóm không chỉ là để áp
dụng theo đúng tinh thần đổi mới phương pháp giảng dạy mà còn là hình thức
học tập giúp học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo của mình trong giờ
thực hành vẽ tranh đề tài. Cái khó khăn lớn nhất khi tổ chức hình thức học tập
theo nhóm là quản lí trật tự học sinh, nếu giáo viên không có biện pháp xử lí
tốt thì hiệu quả học tập sẽ không đạt được như mục tiêu đề ra.
Từ cơ sở đó tôi mạnh dạn xin trình bày một số kinh nghiệm về “Tổ
chức, quản lí hoạt động nhóm hiệu quả trong giờ thực hành vẽ tranh đề tài
khối lớp 6 ở trường PTDTBT TH&THCS Trà Vinh”, tôi đã thực hiện một số
giải pháp về đề tài này như sau:
- Giải pháp 1: Phân chia nhóm học sinh một cách khoa học, đảm bảo
nhóm gồm những học sinh có năng lực, khả năng nhận thức khác nhau.
- Giải pháp 2: Tổ chức, quản lí hoạt động nhóm hiệu quả.
- Giải pháp 3: Coi trọng việc đánh giá hoạt động nhóm.
1.1.2. Các bước và cách thực hiện giải pháp:
a. Giải pháp 1: Phân chia nhóm học sinh một cách khoa học, đảm bảo
nhóm gồm những học sinh có năng lực, khả năng nhận thức khác nhau.
* Cách thực hiện giải pháp: Nhóm không phải là cách tổ chức học tập
tốt nhất cho mọi nội dung , cho mọi bài họcTùy thuộc vào mục đích và yêu
cầu của tiết học mà giáo viên có nhiều cách chia nhóm khác nhau.
Ví dụ: Đối với chủ đề Lễ hội quê hương, bài 4 Hội xuân quê hương
SGK Mĩ thuật lớp 6 (Chân trời sáng tạo). Có thể tạo nhóm hai hoặc nhóm
bốn ở hoạt động tìm hiểu sắp xếp bố cục ở mục “Cách vẽ tranh đề tài lễ hội
quê hương”, chọn nội dung tranh ở mục “Tạo bức tranh đề tài lễ hội quê
hương”; tạo nhóm sáu, nhóm bảy đối với hoạt động “Trưng bày sản phẩm và
chia sẻ”, “Tìm hiểu đề tài lễ hội trong tranh dân gian Đông Hồ”.
- Mỗi bàn có hai học sinh ngồi nên giáo viên không chia thành nhóm ba
vì về mặt thẩm mĩ lớp học nhìn sẽ rất lộn xộn, giữa các nhóm không có ranh
giới dẫn đến tình trạng nhóm này làm ảnh hưởng nhóm kia khi cùng làm việc.
- Khi thành lập nhóm cần lưu ý khả năng làm việc, năng lực cá nhân của
học sinh, bởi vì: Nếu nhóm có nhiều học sinh giỏi, các em có khả năng thực
hành, suy đoán, tưởng tượng, diễn đạt và sáng tạo khi hoạt động nhóm các em
sẽ nhanh chóng hoàn thành tốt công việc được giao. Ngược lại, nhóm có
nhiều học sinh chậm tiếp thu không chỉ khó hoàn thành nhiệm vụ mà còn bị
tâm lí chán nản, mặc cảm do không bằng nhóm bạn.
- Không nên ép buộc các em phải hoàn toàn theo chủ ý sắp đặt của giáo
viên vì như thế các em sẽ mất đi sự thoải mái, nhịp nhàng trong các hoạt động
của nhóm. Nếu là nhóm hai, nhóm bốn giáo viên có thể sắp xếp phân chia
nhóm theo vị trí các em đang ngồi để không mất thời gian di chuyển. Nếu là
nhóm sáu, nhóm bảy, nhóm tám giáo viên có thể tạo nhóm bằng hình thức
ngẫu nhiên, ghép hai nhóm nhỏ thành một nhóm lớn hơn. Cũng nên thay đổi
thành phần nhóm, cách ghép nhóm theo từng chủ đề, chứ không theo từng
tiết, vì theo phương pháp mới mỗi tiết tiếp theo trong cùng một chủ đề là một
phần gắn kết liền với hoạt động của tiết trước. Giáo viên cần lưu ý sự thay đổi
giữa các hình thức thành lập nhóm là hết sức cần thiết để tránh sự nhàm chán
trong học tập.
- Việc phân nhóm cần thực hiện sao cho giáo viên có thể theo dõi, đánh
giá hoạt động nhóm nhưng đồng thời cũng đảm bảo phát huy tính tích cực của
mỗi học sinh. Ngoài ra giáo viên cũng cần sắp xếp vị trí các nhóm sao cho
phù hợp với từng hoạt động để các em thuận lợi trong quá trình làm việc. Ví
dụ: Đối với hoạt động thực hành vẽ cùng nhau thì chỉ cần sắp xếp bàn theo
thứ tự như ở lớp là được vì các em chỉ cần quay lại với nhau thành một nhóm
bốn. Ở hoạt động thực hành vẽ tranh đề tài theo nhạc để cắt, dán, giáo viên
cần sắp xếp khoảng cách giữa các nhóm sao cho các em có thể di chuyển dễ
dàng xung quanh bàn học của nhóm mình, tạo khoảng trống giữa lớp để các
em có thể cắt, dán tranh thuận lợi.
* Kết quả đạt được: Việc chia nhóm hợp lí giúp các em hoạt động
nhóm hiệu quả, thoải mái, nhịp nhàng, không mất thời gian di chuyển, thúc
đẩy mối quan hệ hợp tác, giúp đỡ trong học tập giữa các thành viên trong
nhóm. Giáo viên dễ dàng đi xung quanh các nhóm để quan sát động viên các
nhóm làm việc, theo dõi hoạt động diễn ra của nhóm.
b. Giải pháp 2: Tổ chức, quản lí hoạt động nhóm hiệu quả.
* Cách thực hiện giải pháp:
* Tổ chức hoạt động nhóm: Tổ chức hoạt động nhóm chính là tạo điều
kiện cho tất cả học sinh tham gia vào bài học một cách chủ động , đoàn kết ,
hợp tác giúp đỡ nhau. Song song đó học tập theo nhóm còn giúp học sinh phát
triển năng lực xã hội, kĩ năng thực hành vẽ, kĩ năng sử dụng ngôn ngữ , thảo
luận, bảo vệ ý kiến. Để việc tổ chức hoạt động nhóm thực sự có hiệu quả
giáo viên phải phân công nhiệm vụ rõ ràng và cụ thể cho các thành viên trong
nhóm. Vai trò và trách nhiệm của từng thành viên trong nhóm cụ thể như sau:
- Trưởng nhóm: Đọc trước phiếu giao việc, thông báo cho toàn nhóm
biết nhiệm vụ của nhóm phải làm. Phân công công việc cho từng thành viên
trong nhóm, điều khiển nhóm thảo luận, đề nghị các bạn xung phong.
- Thư kí: Ghi chép các ý kiến, kết quả công việc của nhóm.
- Người trình bày: Trình bày về công việc của nhóm và kết quả đã thực
hiện trước lớp.
- Các thành viên trong nhóm: Trao đổi, góp ý kiến về nhiệm vụ được
giao, thu thập quản lí sản phẩm, dụng cụ học tập và tính thời gian.
Trong hoạt động nhóm giáo viên cần nói rõ cho học sinh rằng đánh giá
kết quả theo nhóm nhưng cũng dựa vào sự phối kết hợp của từng cá nhân.
Học sinh cần nhận thấy mọi thành viên trong nhóm cần phải có trách nhiệm
đóng góp, mọi thành viên đều phải hoàn thành công việc, lĩnh hội được kiến
thức để thực hành. Thành công của nhóm chính là thành công của mỗi cá
nhân. Yêu cầu học sinh thực hiện tốt vai trò khi tham gia hoạt động nhóm
như:
- Tích cực tham gia thảo luận nhóm.
- Phải biết lắng nghe ý kiến của bạn và xem xét ý kiến nào là hợp lí nhất,
không được cố gắng tự làm theo chủ ý của bản thân.
- Ghi chép, tổng hợp, báo cáo.
- Tham gia nhận xét sản phẩm, kết quả thảo luận của nhóm.
Những yêu cầu đưa ra là vậy, nhưng thực tế khó khăn và phức tạp hơn
nhiều, do các em là học sinh lớp 6 đầu cấp chưa có khả năng, phân công công
việc hợp lí nên giáo viên phải thường xuyên bao quát lớp để hỗ trợ. Ví dụ:
Khi học sinh hoạt động thực hành vẽ tranh đề tài cùng nhau, thường có tình
trạng em vẽ không kịp giờ, có em không biết làm gì. Những trường hợp như
thế giáo viên phải giúp các em dàn trải công việc một cách hợp lí như: nhắc
các em phụ bạn vẽ màu vào hình, vẽ thêm vào những khoảng trống trong
tranh, tùy vào khả năng của các em mà giáo viên có những gợi ý thích hợp.
Trong lúc các nhóm làm việc thì giáo viên phải đi xung quanh các nhóm để
quan sát động viên nhóm làm việc, có thể ngồi cùng với một nhóm để lắng
nghe và theo dõi hoạt động diễn ra của nhóm. Nếu nhóm nào gặp khó khăn thì
giáo viên có thể trợ giúp, đặt câu hỏi gợi ý. Khi giao việc cho các nhóm, nếu
thấy các nhóm làm việc chăm chú và thảo luận sôi nổi thì giáo viên mới có
thể yên tâm. Một khi thấy các nhóm khác trầm lặng hoặc nhốn nháo, giáo
viên cần nghĩ đến lí do, như phiếu giao việc của giáo viên chưa rõ, chưa phù
hợp trình độ học sinh hoặc học sinh chưa thực hiện đúng vai trò. Cần lưu ý là
nếu giáo viên đề ra nhiệm vụ rõ ràng thì sẽ có kết quả thuyết phục.
Ví dụ: Ở hoạt động “Cách vẽ tranh đề tài lễ hội quê hương” (Chủ đề
Hội xuân quê hương- Mĩ thuật lớp 6- Chân trời sáng tạo) giáo viên cần tổ
chức cho học sinh thảo luận nhóm theo các bước sau:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập:
- Yêu cầu HS quan sát hình ở trang 44 SGK Mĩ thuật 6, thảo luận để ghi
nhớ cách vẽ tranh theo để tài lễ hội quê hương.
- GV đặt câu hỏi gợi ý để HS suy nghĩ, thảo luận:
+ Để vẽ tranh theo đề tài lễ hội quê hương, cần thực hiện những bước
nào?
+ Hãy chỉ ra các mảng hình chính, phụ trong bức tranh.
+ Màu sắc trong tranh được diễn tả như thế nào?
Lưu ý: Giáo viên giao nhiệm vụ và giải thích rõ ràng mục tiêu làm việc
để mỗi thành viên trong nhóm hiểu được công việc cần phải làm và mô tả một
cách cụ thể cách thực hiện các nhiệm vụ đó. Cần lưu ý là nếu không đề ra
nhiệm vụ rõ ràng thì không có được kết quả thuyết phục.
Bước 2: Chia nhóm để HS thực hiện nhiệm vụ học tập:
+ GV chia nhóm.
Lưu ý: Phải xác định số lượng học sinh của mỗi nhóm phù hợp với yêu
cầu công việc. Ở hoạt động này giáo viên chọn số thành viên khoảng 2 hoặc
4 là hợp lí nhất. Sau đó cần cung cấp những thông tin định hướng quá trình
làm việc của nhóm để các em thực hiện đúng và hoàn thành trong thời gian
cho phép.
Bước 3: HS làm việc theo nhóm:
+ HS đọc sgk và thực hiện yêu cầu.
+ GV đến các nhóm theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.
+ GV gọi đại diện của các nhóm trả lời.
+ GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung.
Lưu ý: GV cần dự kiến trước các hướng trả lời của học sinh để có thể xử
lí tốt các tình huống, chuẩn bị câu hỏi gợi mở để làm rõ vấn đề hơn.
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập: