Đ bài: Bình gi ng kh th sau đây trong bài Đt n c c a Nguy n Đình Thi, t : ề ả ổ ơ ấ ướ ủ ễ ừ
"Súng n rung tr i gi n d ... Rũ bùn đng d y sáng loà"ổ ờ ậ ữ ứ ậ
Bài làm
Chúng ta bi t "Đt n c" tuy là m t bài th ng n, nh ng l i có dáng d p m t khúc trángế ấ ướ ộ ơ ắ ư ạ ấ ộ
ca thu nh . Không ph i ng u nhiên mà có th g p đây b c tranh toàn c nh v t qu cỏ ả ẫ ể ặ ở ứ ả ề ổ ố
Vi t Nam qua nh ng thăng tr m l ch s : Đt n c bu n trong thu x a, Đt n c ngàyệ ữ ầ ị ử ấ ướ ồ ư ấ ướ
đi m i, Đt n c chìm trong đau th ng, Đt n c vùng lên qu t kh i. M i ph nổ ớ ấ ướ ươ ấ ướ ậ ở ỗ ầ
t ng đng v i m t ch ng tráng ca. Qua nh ng b c dài y, ng i ta c th y ng iươ ươ ớ ộ ươ ữ ướ ấ ườ ứ ấ ờ
lên m t s c s ng Vi t Nam kì di u, s c s ng đã bi n nh ng ng i áo v i thành nh ngộ ứ ố ệ ệ ứ ố ế ữ ườ ả ữ
anh hùng, bi n m t n c Vi t chân đt c n lao lam lũ thành n c Vi t Nam rũ bùn đngế ộ ướ ệ ấ ầ ướ ệ ứ
d y sáng lòa.ậ
Đây là kh th k t l i toàn bài th , ch a lúc nào, hình nh Đt n c l i hi n ra kì vĩ vàổ ơ ế ạ ơ ư ả ấ ướ ạ ệ
hoành tráng nh th :ư ế
Súng n rung tr i gi n dổ ờ ậ ữ
Ng i lên nh n c v bườ ư ướ ỡ ờ
N c Vi t Nam t máu l aướ ệ ừ ử
Rũ bùn đng d y sáng lòaứ ậ
D u b n câu th đc vi t r t ch t ch , chúng ta v n có th th y t nó đã chia thành haiẫ ố ơ ượ ế ấ ặ ẽ ẫ ể ấ ự
ph n khá rõ r t. Hai câu trên phác ra khung c nh đ làm phông n n, hai câu d i t pầ ệ ả ể ề ướ ậ
trung khác ho hình nh Đt n c n i hình n i kh i h n lên trên cái n n y. N u n aạ ả ấ ướ ố ố ố ằ ề ấ ế ử
trên có ph n nghiêng v t th c, thì n a d i l i đy tính khái quát, hình t ng hi n raầ ề ả ự ử ướ ạ ẩ ượ ệ
v a kì o v a kì vĩ.ừ ả ừ
ch ng Đt n c (trích tr ng ca "M t đng khát v ng"), khi hình dung v đtỞ ươ ấ ướ ườ ặ ườ ọ ề ấ
n c, Nguy n Khoa Đi m th ng t a vào hai bình di n, hai hình nh chính là Đt vàướ ễ ề ườ ự ệ ả ấ
N c (Đt là n i anh đn tr ng / N c là n i em t m... đt là n i con chim ph ngướ ấ ơ ế ườ ướ ơ ắ ấ ơ ượ
hoàng bay v hòn núi b c / n c là n i con cá ng ông móng n c bi n kh i... Đt làề ạ ướ ơ ư ướ ể ơ ấ
n i chim v ? N c là n i r ng ). Trong khi đó, hai bình di n chính, hai h th ng nhơ ề ướ ơ ồ ở ệ ệ ố ả
chính mà Nguy n Đình Thi l y làm đi m t a đ hình dung v m t Đt n c toàn v n,ễ ấ ể ự ể ề ộ ấ ướ ẹ
l i là Đt và Tr i (Đt n c đi đi: Gió th i r ng tre ph p ph i / Tr i thu thay áoạ ấ ờ ấ ướ ổ ờ ổ ừ ấ ớ ờ
m i... Đt n c giành l i ch quy n: Tr i xanh đây là c a chúng ta / Núi r ng đây là c aớ ấ ướ ạ ủ ề ờ ủ ừ ủ
chúng ta.. Đt n c đau th ng: Ôi nh ng cánh đng quê ch y máu? Dây thép gai đâmấ ướ ươ ữ ồ ả
nát tr i chi u...), đây cũng th , hình nh đt n c Vi t Nam vùng lên đc nhìn nh nờ ề Ở ế ả ấ ướ ệ ượ ậ
c hai phía B u tr i và M t đt:ở ả ầ ờ ặ ấ
Súng n rung tr i gi n dổ ờ ậ ữ
Ng i lên nh n c v bườ ư ướ ỡ ờ
C hai h p l i thành m t T qu c Vi t Nam tràn đy hào khí. Nguy n Đình Thi đã d ngả ợ ạ ộ ổ ố ệ ầ ễ ụ
công trong vi c ti t ch ngòi bút d n khí l c vào bên trong đ cu i cùng bùng lên thànhệ ế ế ồ ự ể ố
s công phá. T ng ng v i đi u này là hình t ng m t n c Vi t Nam nung n u đauự ươ ứ ớ ề ượ ộ ướ ệ ấ
th ng, tích t căm h n, âm th m bi n t t c thành s c m nh đ cu i cùng qu t kh iươ ụ ờ ầ ế ấ ả ứ ạ ể ố ậ ở
vùng lên. Ban đu là cái n u nung bên trong phát l ra thành n i b n ch n: "nh ng đêmầ ấ ộ ỗ ồ ồ ữ
dài hành quân nung n u b ng b n ch n nh m t ng i yêu". Nó b t lên thành ti ng: "Tấ ỗ ồ ồ ớ ắ ườ ậ ế ừ
g c lúa b tre h n h u đã b t lên nh ng ti ng căm h n". R i nó phát l ra thành ti ngố ờ ồ ậ ậ ữ ế ờ ồ ộ ế
kèn g i quân: "Kèn g i quân văng v ng cánh đng", nó hi n ra trong v ng trán cháy r c:ọ ọ ẳ ồ ệ ầ ự
"Trán cháy r c nghĩ tr i đt m i"... Đó là quá trình chuy n hoá kì di u bên trong c a s cự ờ ấ ớ ể ệ ủ ứ
s ng dân t c, quá trình nh ng ng i áo v i hoá thành nh ng anh hùng : "Ôm đt n cố ộ ữ ườ ả ữ ấ ướ
nh ng ng i áo v i / Đã đng lên thành nh ng anh hùng". Nh ng t t c nh ng đi u đóữ ườ ả ứ ữ ư ấ ả ữ ề
ch nh m vào cái đích cu i cùng là qu t c ng đng kh i. B n câu cu i cùng này là đnhỉ ằ ố ậ ườ ồ ở ố ố ỉ
đi m c a c m xúc th , cũng là nh ng nét v cu i cùng hoàn t t hình t ng đt n cể ủ ả ơ ữ ẽ ố ấ ượ ấ ướ
c a ngòi bút Nguy n Đình Thi. Có nhìn nh th , m i th y giá tr ngh thu t c a haiủ ễ ư ế ớ ấ ị ệ ậ ủ
ti ng súng n . Nó đâu ch là m t s ki n chi n tr n đc t th c. Nó còn là hi u l nhế ổ ỉ ộ ự ệ ế ậ ượ ả ự ệ ệ
qu t kh i. H n th n a, nó chính là cái kh i ch t n tích t bao năm trong lòng m t dânậ ở ơ ế ữ ố ấ ổ ụ ộ
t c b dày xéo gi đang bùng n thành s c công phá mãnh li t, thành hào khi xung tr n vũộ ị ờ ổ ứ ệ ậ
bão, thành hào khí chi n th ng.ế ắ
B c tranh hoành tráng s thi v đt n c đc v b ng nh ng nét bút l n, đy tính kháiứ ử ề ấ ướ ượ ẽ ằ ữ ớ ầ
quát t ng tr ng: Súng n rung tr i gi n d . L i th cũng đt đn m t đ hàm súc cao.ượ ư ổ ờ ậ ữ ờ ơ ạ ế ộ ộ
Hai ch gi n d khi n cho ý th th t đa nghĩa. B i nó có t i hai ch t . Đó là ti ng súngữ ậ ữ ế ơ ậ ở ớ ữ ừ ế
gi n d c a con ng i hay b u tr i cũng đang n i gi n v i k thù? Có l là c hai. T iậ ữ ủ ườ ầ ờ ổ ậ ớ ẻ ẽ ả ộ
ác c a chúng gieo r c bao năm khi n cho tr i không dung đt không tha.ủ ắ ế ờ ấ
N u câu th nh t m lên chi u cao, thì câu th hai l i tr i ra b r ng. Hình nh Ng iế ứ ấ ở ề ứ ạ ả ề ộ ả ườ
lên nh n c v b đc g i h ng tr c ti p t nh ng bi n ng i tràn lên c p chínhư ướ ỡ ờ ượ ợ ứ ự ế ừ ữ ể ườ ướ
quy n trong Cách m ng tháng Tám và l p l p chi n sĩ xông lên phá b t di t đn giànhề ạ ớ ớ ế ố ệ ồ
l i đt đai trong nh ng năm kháng chi n. Nh ng n t ng th c y đc tái t o cùngạ ấ ữ ế ữ ấ ượ ự ấ ượ ạ
m t thành ng quen thu c: T c n c v b . C hai hòa vào nhau trong m t câu th v aộ ữ ộ ứ ướ ỡ ờ ả ộ ơ ừ
có s c g i t v a cách đi u t ng tr ng. Ng i đc có th hình dung m t bi n ng iứ ợ ả ừ ệ ượ ư ườ ọ ể ộ ể ườ
đang vùng lên, m t khí th m nh m c tràn đi cu n phăng t t c . Th t ít có hình nhộ ế ạ ẽ ứ ố ấ ả ậ ả
nào th hi n s c m nh c a chi n tranh nhân dân b ng hình nh n c v b nh th .ể ệ ứ ạ ủ ế ằ ả ướ ỡ ờ ư ế
Trên cái phông n n y, hình t ng đt n c hi n lên nh m t th c th v a kì o v a kề ấ ươ ấ ướ ệ ư ộ ự ể ừ ả ừ ỳ
vĩ:
N c Vi t Nam t máu l aướ ệ ừ ử
Rũ bùn đng d y sáng lòaứ ậ
Nguy n Đình Thi t ng "ti t l " v xu t x c a hình nh này trong chi n d ch Đi n Biên,ễ ừ ế ộ ề ấ ứ ủ ả ế ị ệ
ông đã t ng ch ng ki n c nh nh ng chi n sĩ c a ta dám n a mình trong bùn d i giaoừ ứ ế ả ữ ế ủ ử ướ
thông hào. Đn khi đc l nh t n công, h đã nh t t v t lên trên mi ng giao thôngế ượ ệ ấ ọ ấ ề ượ ệ
hào, bùn b n tung toé. C m quan thi sĩ li n nh n ra đây là m t t thê l m li t, m t bi uắ ả ề ậ ộ ư ẫ ệ ộ ể
tr ng cao đp. Th là. t hình nh th t v m t chi n sĩ, thi sĩ đã nâng t m vóc lên thànhư ẹ ế ừ ả ậ ẽ ộ ế ầ
hình nh c a c đt n c. Nói rõ h n, b ng l i t duy đm ch t huy n tho i, ng i làmả ủ ả ấ ướ ơ ằ ố ư ậ ấ ề ạ ườ
th đã làm cho hình nh cá bi t nh nhoi thành m t hình t ng kh ng l , kì o, hoànhơ ả ệ ỏ ộ ượ ổ ồ ả
tráng. N u máu l a là n i đau th ng, thì bùn đen là n i nh c nh n nô l . Hình nh thế ử ỗ ươ ỗ ụ ằ ệ ả ơ
di n t m t n c Vi t Nam b vùi trong đau th ng, b nh n sâu xu ng bùn đen nô lễ ả ộ ướ ệ ị ươ ị ấ ố ệ
v t đng lên nh m t thiên th n. Rũ b bùn nh , t a sáng hào quang. Đây là quy lu t kìụ ứ ư ộ ầ ỏ ơ ỏ ậ
di u c a s c s ng Vi t Nam khi đng đu v i ngo i xâm. Đâu ph i ng u nhiên, sauệ ủ ứ ố ệ ươ ầ ớ ạ ả ẫ
này, khi k t thúc cu c kháng chi n ch ng Mĩ, Nhà th T H u cũng vi t:ế ộ ế ố ơ ố ữ ế
Ôi Vi t Nam t trong bi n máuệ ừ ể
Ng i v n lên nh m t thiên th nườ ươ ư ộ ầ
Ph i nói r ng, ch t li u ngôn t đã đc Nguy n Đình Thi s d ng r t thành công.ả ằ ấ ệ ừ ượ ễ ử ụ ấ
Ng i đc không th không th y h th ng nh ng đng t , tính t đc s d ng đâyườ ọ ể ấ ệ ố ữ ộ ừ ừ ượ ử ụ ở
đu thu c c ng đ m nh m chói g t: n rung tr i, v b , gi n d , máu l a, sángề ộ ườ ộ ạ ẽ ắ ổ ờ ỡ ờ ậ ữ ử
lòa ... Và d ng nh chúng đu t nh ng c m xúc mang tính tr c quan mà đc t ngườ ư ề ừ ữ ả ự ượ ượ
tr ng hoá. N u không có ngu n ng li u y, hình t ng th khó v t kh i t m m c tư ế ồ ữ ệ ấ ượ ơ ượ ỏ ầ ứ ả
th c đ có đc t m vóc t ng tr ng kì vĩ nh th .ự ể ượ ầ ượ ư ư ế
Làm nên thành công c a kh th này, không th không tính công cho th lo i th l củ ổ ơ ể ể ạ ơ ụ
ngôn. Trong toàn thi ph m, th l c ngôn đc dùng t i hai l n (Tr c đó là kh th lênẩ ể ụ ượ ớ ầ ướ ổ ơ
án t i ác c a th ng gi c Tây, th ng chúa đt). Nh ng đc d ng h n c v n là l n này.ộ ủ ằ ặ ằ ấ ư ắ ụ ơ ả ẫ ầ
C nh p chân l n nh p l c a th l c ngôn đu đc phát huy đúng lúc.ả ị ẫ ị ẻ ủ ể ự ề ượ
Hai câu đu nghiêng v nh p ch n. Đn câu th ba. nó b t ng thay đi nh p 2/2/2 dànầ ề ị ẵ ế ứ ấ ờ ổ ị
tr i d ng l i Nh p 3/3 b t s c tr i lên:ả ừ ạ ị ậ ứ ỗ
N c Vi t Nam / t máu l aướ ệ ừ ử
Khác nào m t đt bi n không có nh p đi u y th t khó mà bi u hi n cho s c nét cú đtộ ộ ế ị ệ ấ ậ ể ệ ắ ộ
kh i v n mình thành kh ng l , thành thiên th n c a hình t ng Đt n c. Hình vàở ươ ổ ồ ầ ủ ượ ấ ướ
Nh c đã h tr nhau hay đã hóa thân vào nhau, th t khó mà phân bi t đc.ạ ỗ ợ ậ ệ ượ
Bài th m đu b ng h ng c m hi n hòa trong nh ng sáng thu muôn thu đ r i k tơ ở ầ ằ ươ ố ề ữ ở ể ồ ế
thúc b ng hình nh qu t c ng, v a d d i v a oai hùng. Ch riêng đi u đó dù cho taằ ả ậ ườ ừ ữ ộ ừ ỉ ề
th y s c s ng kì di u nào đã bi n m t n c Vi t Nam hi n hoà thành m t n c Vi tấ ứ ố ệ ế ộ ướ ệ ề ộ ướ ệ
Nam b t khu t. Kh th k t này chính là cái th i đi m chót cùng c a cu c hoá thân màuấ ấ ổ ơ ế ờ ể ủ ộ
nhi m đóệ