Đ bài: Bình gi ng đo n văn sau trong bài tùy bút “Ng i lái đò Sông Đà" c a ề ả ạ ườ ủ
Nguy n Tuân: "Thuy n tôi trôi trên sông Đà… nó kh c h n nh ng con đò đuôi én ễ ề ắ ẳ ữ
th t mình dây c đi n trên dòng trên”ắ ổ ể
Bài làm
T "Vang bóng m t th i" (1940) đn "Sông Đà” (1960), con đng sáng t o văn ch ngừ ộ ờ ế ườ ạ ươ
c a Nguy n Tuân đã tr i qua 20 năm tròn. Tùy bút "Sông Đà" làm cho chân dung văn h củ ễ ả ọ
c a Nguy n Tuân thêm t i sáng, r ng r . V i 15 tùy bút và m t bài th phác th o, "Sôngủ ễ ươ ạ ỡ ớ ộ ơ ả
Đà" đã kh ng đnh v trí v vang c a Nguy n Tuân trong l ch s văn h c Vi t Nam hi nẳ ị ị ẻ ủ ễ ị ử ọ ệ ệ
đi, tô đm m t phong cách ngh thu t uyên bác, đc đáo, tài hoa đ ta thêm yêu m n tạ ậ ộ ệ ậ ộ ể ế ự
hào.
"Ng i lái đò Sông Đà" rút trong t p tùy bút “Sông Đà” th hi n cá tính sáng t o c aườ ậ ể ệ ạ ủ
Nguy n Tuân trên m t t m cao phát tri n m i. Là nhà văn c a nh ng tính cách phiễ ộ ầ ể ớ ủ ữ
th ng, Nguy n Tuân phát hi n, miêu t con ng i Tây B c mang bao ph m ch t tuy tườ ễ ệ ả ườ ắ ẩ ấ ệ
đp mà ông g i đó là "ch t vàng m i" c a tâm h n. Là m t con ng i yêu thiên nhiênẹ ọ ấ ườ ủ ồ ộ ườ
tha thi t, ông nói v c nh s c sông Đà v i nh ng phát hi n h t s c tinh t và đc đáo vế ề ả ắ ớ ữ ệ ế ứ ế ộ ề
núi và sông, v c cây trên m t vùng đt n c bao la, hùng vĩ và th m ng.ề ỏ ộ ấ ướ ơ ộ
Bút pháp c a Nguy n Tuân r t bi n hóa. Lúc thì ông miêu t sông Đà “hung b o và trủ ễ ấ ế ả ạ ữ
tình" qua c p m t ông lái đò dũng c m tài hoa. Lúc thì ông nh c đn sông Đà nh m t "cặ ắ ả ắ ế ư ộ ố
nhân" sau nh ng ngày dài r ng đi núi “them ch thoáng” và khi g p l i con sông "vuiữ ở ừ ỗ ặ ạ
nh th y n ng giòn tan sau kì m a d m, vui nh n i l i chiêm bao đt quãng". Có lúcư ấ ắ ư ầ ư ố ạ ứ
Nguy n Tuân t trên tàu bay nhìn xu ng Đà Giang bâng khuâng dõi theo dáng hình c a nóễ ừ ố ủ
"tuôn dài tuôn dài nh m t áng tóc tr tình…”. Có lúc ông l i trôi theo con đò êm êm xuôiư ộ ữ ạ
dòng đ thăm thú và t n h ng v đp hoang s , k thú mà nhi u ng i trong chúng taể ậ ưở ẻ ẹ ơ ỳ ề ườ
thèm khát. Nhà văn đang miêu t hay đang tâm tình. Đây là m t đo n tùy bút đp, g i tả ộ ạ ẹ ợ ả
v đp hoang s , th m ng c a mi n trung l u Sông Đà, m t bài th tr tình b ng vănẻ ẹ ơ ơ ộ ủ ề ư ộ ơ ữ ằ
xuôi hi m có:ế
"Thuy n tôi trôi trên sông Đà. C nh ven sông đây l ng t … và con sông đang trôi nh ngề ả ở ặ ờ ữ
con đò mình n ch y bu m v i nó khác h n nh ng con đò đuôi én th t mình dây c đi nở ạ ồ ả ẳ ữ ắ ổ ể
trên dòng trên".
N u trong c nh v t thác, Nguy n Tuân tung ra m t v n t ng phong phú, chính xác,ế ả ượ ễ ộ ố ừ ữ
m i l đ di n t cu c chi n gi a ông đò v i th n sông, th n đá có đ quân đông, t ngớ ạ ể ễ ả ộ ế ữ ớ ầ ầ ủ ướ
d , b ng m t gi ng văn m nh m , nh p văn g p nh thác g m, sóng réo, thì đn đo nữ ằ ộ ọ ạ ẽ ị ấ ư ầ ế ạ
văn này gi ng văn, nh p đi u thay đi h n: nh nhàng, lâng lâng, m màng, v đp thọ ị ệ ổ ẳ ẹ ơ ẻ ẹ ơ
m ng, êm đm c a Đà Giang quãng trung l u đc di n t đy ch t th . Đó là quãngộ ề ủ ở ư ượ ễ ả ầ ấ ơ
sông t thác Ti u tr xu ng, nh m t câu t c ng Thái đã nói: "Qua thác Ti u tr i chi uừ ế ở ố ư ộ ụ ữ ế ả ế
mà n m" - m i có v êm đm th m ng y. Câu văn toàn thanh b ng di n t con thuy nằ ớ ẻ ề ơ ộ ấ ằ ễ ả ề
êm ái, nh nhàng trôi xuôi: “Thuy n tôi trôi trên Sông Đà...". M t không gian ngh thu tẹ ề ộ ệ ậ
"l ng t ” nh ru “ông khách sông Đà" vào gi c m ng phiêu du. Cái ý "l ng t " đc nh nặ ờ ư ấ ộ ặ ờ ượ ấ
đi nh n l i nh p h ng r ng gió núi vào h n ng i mà l ng nghe, mà c m nh n, màấ ạ ư ướ ươ ừ ồ ườ ắ ả ậ
th ng ngo n: “C nh ven sông đây l ng t . Hình nh t đi Lý đi Tr n ưở ạ ả ở ặ ờ ư ừ ờ ờ ầ đi Lê,ờ
quãng sông này cũng l ng t đn th mà thôi".ặ ờ ế ế
Ng c th i gian m t thiên niên k v tr c, hai ti ng "l ng t ” d n ng i đc tr vượ ờ ộ ỷ ề ướ ế ặ ờ ẫ ườ ọ ở ề
v i "mây trăm năm th p thoáng m ng hình yên" (Hoàng C m). Đã có cái “ph ng l ng t "ớ ấ ộ ầ ẳ ặ ờ
c a con sông trong c thi: “Tr ng xóa tràng giang ph ng l ng t " nên m i có cái "l ng t "ủ ổ ắ ẳ ặ ờ ớ ặ ờ
êm nh ru c a sòng Đà mà Nguy n Tuân c m m n.ư ủ ễ ả ế
M màng nhìn dòng sông, nghe n c êm trôi “l ng t ”, ông khách sông Đà bâng khuângơ ướ ặ ờ
nhìn xa, nhìn g n c nh ven sông. Bao trùm c nh v t là m t màu xanh hoang s , h n nhiên.ầ ả ả ậ ộ ơ ồ
Cũng th y n ng ngô "nhú lên m y lá ngô non đu mùa” đã có d u n c a con ng i inấ ươ ấ ầ ấ ấ ủ ườ
trên màu xanh m màng y, nh ng th t vô cùng ng c nhiên “mà t nh không m t bóngỡ ấ ư ậ ạ ị ộ
ng i". Ch có đi gianh n i ti p đi gianh trùng đi p v i nh ng “nõn búp" ngon lành.ườ ỉ ồ ố ế ồ ệ ớ ữ
Hình nh đàn h u xu t hi n trên màu xanh bát ngát nh ng đi gianh là m t nét v tàiả ươ ấ ệ ữ ồ ộ ẽ
hoa làm cho b c tranh thiên nhiên sông Đà đm màu “hoang d i” và "c tích". Khôngứ ượ ạ ổ
ph i chú nai vàng ng ngác trong cái xào x c c a lá thu r i thu nào mà đây ch có: "Cả ơ ạ ủ ơ ở ở ỉ ỏ
gianh đi núi đang ra nh ng nõn búp. M t đàn h u cúi đu ng n búp c gianh đmồ ữ ộ ươ ầ ố ỏ ẫ
s ng đêm". Ch có Nguy n Tuân m i có cái nhìn y, m i có cách nói, cách t đc đáoươ ỉ ề ớ ấ ớ ả ộ
y; ông đã th h n mình vào c nh v t, mà yêu m n, nâng niu. Câu văn c a ông t ng nhấ ả ồ ả ậ ế ủ ưở ư
là hai v c a m t câu song quan trong bài phú l u th y:ế ủ ộ ư ủ
"B sông hoang d i nh m t b ti n sờ ạ ư ộ ờ ề ử
B sông h n nhiên nh m t n i ni m c tích tu i x a”.ờ ồ ư ộ ỗ ề ổ ổ ư
Nguy n Tuân so sánh không ph i đ c th hóa s v t mà là tr u t ng hóa, th m ngễ ả ể ụ ế ự ậ ừ ượ ơ ộ
hóa c nh v t. "B ti n s ", "n i ni m c tích tu i x a” là ch c a nhà văn b c th y vả ậ ờ ề ử ỗ ề ổ ổ ư ữ ủ ậ ầ ề
ngôn ng này. Nguy n Tuân không d a vào tr c giác đ so sánh, ông đã dùng t ngữ ễ ự ự ể ưở
t ng đ t o nên nh ng liên t ng, nh ng so sánh đy ch t th và r t kì thú, gieo v nượ ể ạ ữ ưở ữ ầ ấ ơ ấ ầ
vào tâm h n ng i đc bao c m xúc, đ cùng ông t n h ng cái v đp "hoang d i” vàồ ườ ọ ả ể ậ ưở ẻ ẹ ạ
“h n nhiên" c a Đà Giang.ồ ủ
R i t trong cái không gian "hoang dã" y c a đôi b sông Đà, Nguy n Tuân khao khátồ ừ ấ ủ ờ ễ
s ng, khao khát "thèm" m t âm vang c a th i đi. T gi c m c a “b ti n s " chuy nố ộ ủ ờ ạ ừ ấ ơ ủ ờ ề ử ể
sang gi c m v m t t ng lai huy hoàng qua m t ti ng còi tàu kì di u,... Trong m ngấ ơ ề ộ ươ ộ ế ệ ộ
t ng có nhi u say mê: "Chao ôi th y thèm đc gi t mình vì m t ti ng còi xúp lê c aưở ề ấ ượ ậ ộ ế ủ
m t chuy n xe l a đu tiên đng s t Phú Th - Yên Bái – Lai Châu”. Ông yêu sông Đàộ ế ử ầ ườ ắ ọ
v i cái "h n nhiên", "hoang d i" c a nó, đã "nhìn sông Đà nh m t c nhân”, ông cònớ ồ ạ ủ ư ộ ố
"thèm" ánh sáng c a th i đi chi u r i đôi b Đà Giang, đa ng i đc cùng ông bay lênủ ờ ạ ế ọ ờ ư ườ ọ
cùng "ng n gió ngày mai th i l i”. Ch t lãng m n trong văn Nguy n Tuân dìu d u trongọ ổ ạ ấ ạ ễ ị
h ng hoa " b a ti c th ch lan h ng” thu nào, ch đ cho ta m c v m t vi nươ ữ ệ ạ ươ ở ỉ ủ ơ ướ ề ộ ễ
c nh... Đó là d v , là nhã thú mà ta c m nh n đc qua ti ng còi xúp-lê m màng. Cu cả ư ị ả ậ ượ ế ơ ộ
đi tho i gi a ông khách sông Đà và con h u th ng đích th c là m t bài th tr tình kìố ạ ữ ươ ơ ộ ự ộ ơ ữ
di u, m t gi c m ch p ch n ch i v i trong cái l ng t c a ven sông. Cái tĩnh l ng c aệ ộ ấ ơ ậ ờ ơ ơ ặ ờ ủ ặ ủ
kho nh kh c giao c m th n tiên gi a ông khách sông Đà v i đàn h u núi đã lên đn đnhả ắ ả ầ ữ ớ ươ ế ỉ
đi m. Trên cái n n xanh c a c s ng, h u chăm chăm nhìn ng i nh dò h i. Lòngể ề ủ ỏ ươ ươ ườ ư ỏ
ng i và t o v t cùng rung đng: “Con h u th ng ng ng đu nhung kh i áng cườ ạ ậ ộ ươ ơ ộ ẩ ầ ỏ ỏ
s ng, chăm chăm nhìn tôi l l trôi trên m t mũi đò". H u nhìn ng i mà ng ngác...ươ ư ừ ộ ươ ườ ơ
Ng i nhìn đàn h u mà lâng lâng chìm vào m ng t ng. Không m t ti ng đng nh . Cườ ươ ộ ưở ộ ế ộ ỏ ả
m t không gian ngh thu t tr nên tĩnh l ng, thiêng liêng, nhi m màu. H u h i ng iộ ệ ậ ở ặ ệ ươ ỏ ườ
hay ng i t h i? M t gi đnh v a th c v a m ng o, siêu th c mà lãng m n. T cõiườ ự ỏ ộ ả ị ừ ự ừ ộ ả ự ạ ừ
m ng mà tr v th c t i v i bao n i b i h i: H u v nh tai, nhìn tôi không ch p m t màộ ở ề ự ạ ớ ỗ ồ ồ ươ ể ớ ắ
nh h i mình b ng cái ti ng nói riêng c a con v t lành: "H i ông khách Sông Đà, có ph iư ỏ ằ ế ủ ậ ỡ ả
ông cũng v a nghe th y m t ti ng còi s ng?". Có th nói nh ng nét v c a Nguy nừ ấ ộ ế ươ ể ữ ẽ ủ ễ
Tuân v đàn h u núi là nh ng nét v tài hoa, đc đáo, đã g i t cái v đp h n nhiênề ươ ữ ẽ ộ ợ ả ẻ ẹ ồ
hoang d i c a đôi b con sông Đà, đã t o nên ch t th , ch t m ng o, dào d t trong lòngạ ủ ờ ạ ấ ơ ấ ộ ả ạ
ng i và thiên nhiên t o v t. Câu ch r t có duyên g i lên cái h n c a c nh v t: “Conườ ạ ậ ữ ấ ợ ồ ủ ả ậ
h u th ng ”, "ng ng đu nhung", "áng c s ng", "chăm chăm nhìn", “con v t lành”,ươ ơ ộ ẩ ầ ỏ ươ ậ
“ti ng còi s ng…”. Nguy n Tuân đã nhìn thiên nhiên v i cái nhìn phát hi n nh ng chiế ươ ễ ớ ệ ở ữ
ti t, dáng v mang tính th m mĩ tài hoa.ế ẻ ẩ
C nh bi n đi nên câu văn Nguyên Tuân cũng co du i bi n hóa. M t ti ng đng nh c aả ế ổ ỗ ế ộ ế ộ ỏ ủ
con cá d m xanh nh làm cho ông khách sông Đà ch t t nh m ng. M n cái đng đ tầ ư ợ ỉ ộ ượ ộ ể ả
cái tĩnh đc v n d ng sáng t o, m ra m t không gian ngh thu t m i. Cá qu y, đànượ ậ ụ ạ ở ộ ệ ậ ớ ẫ
h u v t bi n, cá v t lên m t sông “b ng tr ng nh b c r i thoi”. Nh m t đo n phimươ ụ ế ọ ặ ụ ắ ư ạ ơ ư ộ ạ
chuy n c nh t tĩnh qua đng đ r i tĩnh l ng h n. H u núi v t bi n, cá b ng tr ngể ả ừ ộ ể ồ ặ ơ ươ ụ ế ụ ắ
v t lên r i r i xu ng, l n xu ng; tr c m t du khách ch còn là m t màu xanh c a n c,ượ ồ ơ ố ặ ố ướ ắ ỉ ộ ủ ướ
màu xanh c a c gianh đi núi. Câu văn "Đàn cá d m xanh qu y v t lên m t sông b ngủ ỏ ồ ầ ẫ ọ ặ ụ
tr ng nh b c r i thoi" là m t câu văn đp, có âm thanh, có màu s c, có cái nghe th y, cóắ ư ạ ơ ộ ẹ ắ ấ
v t nhìn th y, có đi u c m th y. Hình nh so sánh “đàn cá... b ng tr ng nh b c r i thoi"ậ ấ ề ả ấ ả ụ ắ ư ạ ơ
đy ch t th v a g i t s c tr ng (nh b c), v a ch rõ dáng hình thon dài (nh thoi) c aầ ấ ơ ừ ợ ả ắ ắ ư ạ ừ ỉ ư ủ
đàn cá d m xanh.ầ
Cá qu y... đàn h u v t bi n... Và ông khách sông Đà ch t t nh m ng, tr v th c t i, v iẫ ươ ụ ế ợ ỉ ộ ở ề ự ạ ớ
con đò trôi xuôi, êm ái, l ng t . V n là m t nhà văn tài hoa, uyên bác, nh ng câu văn, câuặ ờ ố ộ ữ
th c kim đông tây, ông "gi t đy mình", vui thì ông đa duyên, bu n thì ông ngâm ng i.ơ ổ ắ ầ ư ồ ợ
T n Đà v i Nguy n Tuân là đôi b n vong niên. Ch a có thi sĩ nào vi t ả ớ ễ ạ ư ế nhi u và vi t hayề ế
v núi T n sông Đà nh Nguy n Kh c Hi u. Có trăng ph i có r u, cũng nh có c nhề ả ư ễ ắ ế ả ượ ư ả
đp thì ph i ngâm th . Nguy n Tuân coi sông Đà là “c nhân", nên l y th thi sĩ T n Đàẹ ả ơ ễ ố ấ ơ ả
mà ngâm v nh, mà ng m c nh đp Đà Giang, h i có còn nhã thú nào b ng? T n Đà có baị ắ ả ẹ ỏ ằ ả
bài th tr ng thiên cùng chung m t gi ng đi u: "Th đa ng i tình nhân không quenơ ườ ộ ọ ệ ư ư ườ
bi t" (1918), "Th trách ng i tình nhân không quen bi t" (1921), “Th l i trách ng iế ư ườ ế ư ạ ườ
tình không quen bi t” (1926). Nguy n Tuân ch trích hai câu trong bài th th hai, trích 2ế ễ ỉ ơ ứ
câu hay nh t, đích đáng nh t, l i v a h p c nh, h p tình. Ông vi t:ấ ấ ạ ừ ợ ả ợ ế
“Thuy n tôi trôi trên "d i sông Đà b t n c lênh đênh – bao nhiêu c nh b y nhiêu tình"ề ả ọ ướ ả ấ
c a"m t ng i tình nhân ch a quen bi t”(T n Đà). Vi c trích d n th T n Đà đây cònủ ộ ườ ư ế ả ệ ẫ ơ ả ở
mang m t ý nghĩa "tri âm". "R u ngon không có ban hi n” đ cùng nhau “đi t u”. Cũngộ ượ ề ể ố ử
nh có c nh đp mà thi u b n thì cái tình yêu hoa th ng nguy t đã gi m đi ít nhi u nhãư ả ẹ ế ạ ưở ệ ả ề
thú, Đc th b n, ngâm th b n trong lúc này, Nguyên Tuân xem nh b n đang cùng mìnhọ ơ ạ ơ ạ ư ạ
ng i trên con thuy n trôi trên “d i sông Đà b t n c lênh đênh…” – m màng tâm tình vàồ ề ả ọ ướ ơ
th ng ngo n. Đó là tài t , là tài hoa. Đó là tri âm, tri k .ưở ạ ử ỉ
Càng v xuôi, sông Đà càng r ng thêm ra, dòng sông mênh mông h n, êm nh h n. Nhìnề ộ ơ ẹ ơ
dòng sông n c ch y "l ng l ", nhà văn c m th y nó “nh nh th ng nh ng hòn đá thácướ ả ữ ờ ả ấ ư ớ ươ ữ
xa xôi đ l i trên th ng ngu n Tây B c”. Dòng sông v n “l ng l ” êm trôi "nh đangể ạ ượ ồ ắ ẫ ữ ờ ư
l ng nghe nh ng gi ng nói êm êm c a ng i xuôi, và con đang trôi nh ng con đò mình nắ ữ ọ ủ ườ ữ ở
ch y bu m v i nó khác h n nh ng con đò đuôi én th t dây c đi n trên dòng trên"."Conạ ồ ả ẳ ữ ắ ổ ể
đò mình n ch y bu m v i", “con đò đuôi én th t dây c đi n” là nh n xét, là cách t , làở ạ ồ ả ắ ổ ể ậ ả
cách dùng t r t đc đáo c a Nguy n Tuân. M i câu, m i ch đu ph i linh h n vàoừ ấ ộ ủ ễ ỗ ỗ ữ ề ả ồ
dòng sông, vào con đò, vào c nh v t. Nh ng so sánh n d , nh ng nhân hóa trong đo nả ậ ữ ẩ ụ ữ ạ
văn này cho th y m t tình yêu sông núi thi t tha, m t cái nhìn đm th m n ng h u, m tấ ộ ế ộ ằ ắ ồ ậ ộ
cái l ng nghe trìu m n yêu th ng. Nguy n Tuân nh đang m r ng lòng mình, tâm h nắ ế ươ ễ ư ở ộ ồ
mình v i dòng sông, đ cùng v i nó mà "l ng nghe", mà nh th ng, nh ng âm vang,ớ ể ớ ắ ớ ươ ữ
nh ng nh p s ng m áp c a cu c đi. Ta c m th y có m t dòng sông đang êm trôi, đangữ ị ố ấ ủ ộ ờ ả ấ ộ
l ng l trong tâm h n mình, bát ngát mênh mông... Văn Nguy n Tuân không ch đem đnữ ờ ồ ễ ỉ ế
cho ta bao nhã thú mà còn đ l i nhi u d v , d ba là v y!ể ạ ề ư ị ư ậ
Nguy n Tuân yêu sông Đà, yêu Tây B c, yêu m t tr i hoa ban, yêu m t s c đào Tô Hi u,ễ ắ ộ ờ ộ ắ ệ