CAÙC VAÁN ÑEÀ CHUNG VEÀ ÑAÙNH
GIAÙ TAÙC ÑOÄNG MOÂI TRÖÔØNG
1.1 QUAN HEÄ GIÖÕA MOÂI TRÖÔØNG VAØ PHAÙT TRIEÅN
1.1.1 Caùc khaùi nieäm cô baûn
Moâi tröôøng
– - Ñònh nghóa veà moâi tröôøng laàn ñaàu tieân ñöôïc thaûo luaän trong Hoäi nghò
Lieân Hôïp Quoác veà moâi tröôøng nhaân vaên (UNCHE) taïi Stockholm, 6.1972.
Moät soá ñaïi bieåu cho raèng “moâi tröôøng laø khoâng gian vaät chaát nôi con
ngöôøi sinh soáng”. tröôûng vaø phaùt trieån cuûa moät caù theå hay moät coäng ñoàng.
Nhö vaäy, moâi tröôøng bao goàm caùc yeáu toá khoâng soáng (abiotic: ñaát, nöôùc,
khoâng khí, khí haäu, aâm thanh, muøi vò) caùc yeáu toá soáng (biotic: con ngöôøi, ñoäng
thöïc vaät, sinh thaùi, vi truøng, sieâu vi truøng) taát caû caùc yeáu toá xaõ hoäi taïo thaønh
“chaát löôïng soáng”.
- Theo ñònh nghóa trong Luaät baûo veä moâi tröôøng cuûa Vieät Nam (1994) “moâi
tröôøng bao goàm caùc yeáu toá töï nhieân vaø yeáu toá vaät chaát nhaân taïo quan heä maät
thieát vôùi nhau, bao quanh con ngöôøi, coù aûnh höôûng tôùi ñôøi soáng, saûn xuaát, söï
toàn taïi, phaùt trieån cuûa con ngöôøi vaø thieân nhieân”.
Taøi nguyeân
Taøi nguyeân laø nhöõng thaønh phaàn cuûa moâi tröôøng maø con ngöôøi coù theå tröïc tieáp
söû duïng cho söï toàn taïi vaø phaùt trieån. Ñaát, nöôùc, khoâng khí, khoaùng saûn, röøng,
sinh vaät treân caïn, sinh vaät döôùi nöôùc... laø caùc daïng taøi nguyeân thieân nhieân.
1
- 129 -
Phaùt trieån beàn vöõng
“phaùt trieån beàn vöõng laø söï phaùt trieån laøm thoûa maõn caùc nhu caàu hieän taïi nhöng
khoâng haïn cheá tieàm naêng ñeå ñaùp öùng caùc nhu caàu cuûa caùc theá heä trong töông
lai”.
Phaùt trieån beàn vöõng döïa theo hai quan ñieåm chính:
– Söï nhaän thöùc veà nhu caàu, ñaëc bieät laø caùc nhu caàu thieát yeáu cuûa ngöôøi
ngheøo ñeå ñöa ra caùc öu tieân phaùt trieån.
– Söï hieän thöïc hoùa khaû naêng cuûa con ngöôøi ñeå ñaùp öùng caùc nhu caàu trong
khi taøi nguyeân moâi tröôøng laø haïn cheá.
1.1.2.Maâu thuaãn giöõa phaùt trieån vôùi baûo veä moâi tröôøng
Moái quan heä caân baèng giöõa phaùt trieån vaø moâi tröôøng coù theå ñöôïc theå hieän treân
Hình 1.1.
- 130 -
SÖÏ TÖÔNG TAÙC GIÖÕA CON NGÖÔØI VAØ MOÂI TRÖÔØNG
Hình 1.1 – Caân baèng giöõa phaùt trieån vaø moâi tröôøng
Phaùt trieån coâng nghieäp
- Vieäc söû duïng caùc loaïi nhieân lieäu hoùa thaïch (than ñaù, daàu moû...) trong coâng
nghieäp vaø giao thoâng ñaõ taïo ra moät khoái löôïng khoång loà caùc chaát oâ nhieãm
khoâng khí nhö buïi, SOx, NOx, CO, CO2 vaø hydrocacbon (THC).
Moâi
tröôøng
Taøi
nguyeân
Chaát
thaûi
Hoaït
ñoäng
Con
ngöôøi
Coâng
ngheä
phaùt trieån
kinh teá
Khoa hoïc,
Nhaän thöùc
coâng chuùng.
Hoaït ñoäng
Nhaø nöôùc
Xem xeùt
veà moâi
tröôøng
- 131 -
- Ngoaøi ra khí thaûi nhieàu ngaønh coâng nghieäp coøn chöùa haøm löôïng cao caùc chaát
ñoäc khaùc nhö HF, Pb, Hg, H2S... Caùc chaát gaây oâ nhieãm khoâng khí naøy coù ñoäc
tính, tính oxy hoùa, tính aên moøn hoaëc muøi khoù chòu.
- OÂ nhieãm khoâng khí ñaõ taïo ra caùc vaán ñeà moâi tröôøng coù tính toaøn caàu ngaøy
caøng nghieâm troïng.
- Chaát thaûi coâng nghieäp coøn gaây oâ nhieãm nguoàn nöôùc (nöôùc soâng, hoà, nöôùc
ngaàm vaø nöôùc bieån).
- Chaát thaûi raén coâng nghieäp cuõng laø nguoàn quan troïng gaây oâ nhieãm moâi
tröôøng.
Phaùt trieån noâng nghieäp
Cuoäc caùch maïng xanh trong coâng nghieäp ñaõ mang ñeán cho nhaân loaïi nguoàn
noâng phaåm coù saûn löôïng vaø naêng suaát ngaøy caøng cao.
Tuy vaäy, neàn noâng nghieäp hieän ñaïi cuõng taïo ra caùc taùc ñoäng tieâu cöïc nghieâm
troïng ñeán moâi tröôøng töï nhieân.
Gia taêng daân soá
Gia taêng nhanh choùng daân soá cuõng gaây taùc ñoäng tieâu cöïc ñeán moâi tröôøng. Vaøo
naêm 1810 soá daân treân theá giôùi chæ ñaït 1,0 tæ, ñeán 1927 môùi ñaït 2,0 tæ nhöng ñeán
1974 ñaõ ñaït ñeán 4,0 tæ vaø naêm 2000 leân treân 6,0 tæ ngöôøi. Ngaøy 26/2/2006: 6,5
tyû ngöôøi
Caùc vaán ñeà moâi tröôøng toaøn caàu
Toùm laïi vôùi caùc hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi nhaèm taêng tröôûng coâng, noâng
nghieäp, giao thoâng vaø dòch vuï, theá giôùi ñang ñöùng tröôùc caùc vaán ñeà moâi tröôøng
toaøn caàu nhö sau:
– OÂ nhieãm moâi tröôøng, suy thoaùi chaát löôïng moâi tröôøng ñaëc bieät laø oâ nhieãm
caùc nguoàn nöôùc soâng hoà, ñaïi döông nöôùc ngaàm; khoâng khí vaø ñaát ñai.
– Bieán ñoåi khí haäu do hieän töôïng traùi ñaát noùng leân vì hieäu öùng nhaø kính vaø
caùc nguyeân nhaân khaùc.
– Möa axit, do oâ nhieãm khoâng khí.
– Suy giaûm taàng ozon, do oâ nhieãm khoâng khí.
– Suy giaûm röøng vaø taøi nguyeân sinh vaät, ña daïng sinh vaät ñaëc bieät laø vuøng
nhieät ñôùi.
- 132 -
– Sa maïc hoùa do maát thaûm thöïc vaät vaø suy giaûm taàng nöôùc ngaàm.
Do vaäy, “ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi tröôøng” (ÑTM) ñöôïc yeâu caàu chính thöùc
trong caùc vaên baûn phaùp lyù cuûa nhieàu quoác gia vaø nhieàu toå chöùc quoác teá töø thaäp
kyû 70 cuûa theá kyû 20. ÑTM laø moät trong caùc coâng cuï ñeå quy hoaïch phaùt trieån.
Vì noäi dung cuûa noù ñaûm baûo cho vieäc loàng gheùp moâi tröôøng vaøo caùc quyeát
ñònh chính saùch phaùt trieån. Quan ñieåm, muïc tieâu, noäi dung vaø phöông phaùp
ÑTM ñöôïc trình baøy trong caùc chöông sau.
4.1 QUAN ÑIEÅM VEÀ ÑAÙNH GIAÙ TAÙC ÑOÄNG MOÂI TRÖÔØNG
4.1.1. Ñònh nghóa veà ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi tröôøng
Khaùi nieäm veà ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi tröôøng (ÑTM).
Theo chöông trình moâi tröôøng cuûa Lieân Hôïp Quoác (UNEP) ÑTM laø quaù
trình nghieân cöùu nhaèm döï baùo caùc haäu quaû veà maët moâi tröôøng cuûa moät döï
aùn phaùt trieån 5.
Theo UÛy ban Kinh teá, Xaõ hoäi Chaâu AÙ vaø Thaùi Bình Döông (ESCAP) ÑTM
bao goàm ba thaønh phaàn: xaùc ñònh, döï baùo vaø ñaùnh giaù taùc ñoäng cuûa moät
döï aùn, moät chính saùch ñeán moâi tröôøng 6.
Theo moät soá taùc giaû (Larry Canter) “ÑTM laø söï xaùc ñònh vaø ñaùnh giaù moät
caùch heä thoáng caùc taùc ñoäng tieàm taøng cuûa caùc döï aùn, caùc quy hoaïch, caùc
chöông trình hoaëc caùc haønh ñoäng veà phaùp lyù ñoái vôùi caùc thaønh phaàn hoùa–
lyù, sinh hoïc, vaên hoùa, kinh teá–xaõ hoäi cuûa moâi tröôøng toång theå”.7
Theo Cuïc Quaûn lyù Moâi tröôøng Philippines “ÑTM laø moät phaàn cuûa quy
hoaïch döï aùn vaø ñöôïc tieán haønh ñeå xaùc ñònh vaø ñaùnh giaù caùc haäu quaû moâi
tröôøng quan troïng vaø ñaùnh giaù caùc yeáu toá xaõ hoäi lieân quan ñeán quaù trình
thieát keá vaø hoaït ñoäng cuûa döï aùn”.8
Cuïc Moâi tröôøng Malaysia ñònh nghóa “ÑTM laø moät nghieân cöùu ñeå xaùc ñònh,
döï baùo, ñaùnh giaù vaø thoâng baùo veà taùc ñoäng ñeán moâi tröôøng cuûa moät döï aùn
vaø neâu ra caùc bieän phaùp giaûm thieåu tröôùc khi thaåm ñònh vaø thöïc hieän döï
aùn”.9
Luaät Baûo veä moâi tröôøng cuûa Vieät Nam do Quoác hoäi thoâng qua ngaøy 27
thaùnh 12 naêm 1993 vaø ñöôïc ban haønh theo leänh soá 29–L/CTN cuûa Chuû
tòch Nöôùc ngaøy 10 thaùng 01 naêm 1994 ñònh nghóa raèng “ÑTM laø quaù trình
phaân tích, ñaùnh giaù, döï baùo aûnh höôûng ñeán moâi tröôøng cuûa caùc döï aùn, quy