Cải tạo bãi thải kết hợp phát triển kinh tế rừng trên bãi thải mỏ - thực tiễn và tiềm năng tại các bãi thải mỏ than vùng than Quảng Ninh

Việc cải tạo phục hồi môi trường các bãi thải mỏ là công đoạn thiết yếu sau hoạt động khai thác khoáng sản, nhằm phục hồi cảnh quan và hệ sinh thái. Trong bối cảnh phát triển bền vững và bảo vệ môi trường ngày càng được chú trọng, đặc biệt tại các vùng khai thác than trọng điểm như Quảng Ninh, sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả công tác này trở nên cấp bách. Các phương pháp truyền thống thường chỉ dừng lại ở mục tiêu phủ xanh đơn thuần. Bài viết này trình bày thực trạng và tiềm năng của việc kết hợp cải tạo bãi thải với phát triển kinh tế rừng, hướng tới tối ưu hóa giá trị kinh tế song song với các lợi ích môi trường và xã hội bền vững cho các khu vực bị ảnh hưởng bởi khai thác mỏ.

Các nhà khoa học, kỹ sư môi trường và lâm nghiệp, các nhà quản lý trong ngành khai thác mỏ, cơ quan hoạch định chính sách về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, đặc biệt là tại các khu vực chịu ảnh hưởng của hoạt động khai thác than.

Bài báo đi sâu vào thực trạng và tiềm năng của việc cải tạo môi trường bãi thải mỏ than tại vùng than Quảng Ninh, nhấn mạnh hướng tiếp cận mới: kết hợp với phát triển kinh tế rừng theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Mở đầu, nghiên cứu nêu bật quá trình từ các phương pháp phục hồi tự nhiên hoặc phủ xanh đơn giản đến việc áp dụng các kỹ thuật lâm sinh tiên tiến từ năm 2004 bởi Tổng Công ty Than Việt Nam (TKV). Các bãi thải mỏ than trước đây gặp nhiều thách thức về cấu trúc, thổ nhưỡng khắc nghiệt (đất nghèo dinh dưỡng, độ pH thấp, nhiễm axit và các nguyên tố độc hại), cùng với sự thiếu đa dạng sinh học và kỹ thuật trồng cây chưa tối ưu. Để giải quyết những tồn tại này, bài báo đề xuất các giải pháp toàn diện bao gồm: nghiên cứu thổ nhưỡng chi tiết hơn để chọn lựa cây trồng phù hợp; ưu tiên các giống cây có khả năng thích nghi tốt, sinh trưởng nhanh, rễ chùm sâu để giữ đất, và có tiềm năng kinh tế cao; thay đổi phương thức và công nghệ trồng, chăm sóc cây theo giai đoạn phát triển (tỉa thưa, thu hoạch gỗ lớn sau 10-20 năm để tái đầu tư). Đặc biệt, nghiên cứu đề cập đến việc ứng dụng nấm rễ nội cộng sinh (AM và ENCHOICE GSS) trong bioremediation để tăng cường quá trình sinh học, phân hủy và sinh trưởng cây, cùng với việc xử lý đất axit bằng tro rơm và tro bay. Giá trị ứng dụng của phương pháp này rất lớn, không chỉ giúp phủ xanh bãi thải mỏ than nhanh chóng, ổn định mà còn tạo ra sản phẩm gỗ, cơ hội việc làm, góp phần vào sự phát triển bền vững và kinh tế tuần hoàn, đồng thời cải thiện cảnh quan và môi trường sinh thái tổng thể khu vực.