Đ bài: C m nghĩ v đo n trích Vào ph Chúa Tr nh – Lê H u Trácề ả ề ạ ủ ị ữ
Bài s 1:ố
H i Th ng Lãn Ông Lê H u Trác là m t danh y tài năng, giàu y đc, s ng vào cu i thả ượ ữ ộ ứ ố ố ế
k XVIII, th i vua Lê – chúa Tr nh. Ông còn là m t nhà văn, nhà th đáng kính. Trong cu nỉ ờ ị ộ ơ ố
“Th ng kinh kí s ” (vi t năm 1782), v i ngòi bút kí s chân th c và s c s o, ông đã vượ ự ế ớ ự ự ắ ả ẽ
l i m t b c tranh sinh đng v cu c s ng xa hoa trong ph chúa Tr nh, v quy n uy, thạ ộ ứ ộ ề ộ ố ủ ị ề ề ế
l c c a nhà chúa, miêu t kinh đô Thăng Long lúc b y gi nhân d p ông đc tri u vàoự ủ ả ấ ờ ị ượ ệ
kinh đô ch a b nh cho th t Tr nh Cán. Đo n trích Vào ph chúa Tr nh là m t trongữ ệ ế ử ị ạ ủ ị ộ
nh ng đo n th hi n t p trung giá tr c a tác ph m kí s này. Cũng qua đo n trích, taữ ạ ể ệ ậ ị ủ ẩ ự ạ
th y đc đôi nét v tâm h n và nhân cách c a H i Th ng Lãn Ông.ấ ượ ề ồ ủ ả ượ
Đo n trích Vào ph chúa Tr nh cũng nh t p Th ng kinh kí s kh c h a chân th cạ ủ ị ư ậ ượ ự ắ ọ ự
nh ng đi u m t th y tai nghe nhân d p Lãn Ông đc tri u vào kinh đô ch a b nh choữ ề ắ ấ ị ượ ệ ữ ệ
th t Tr nh Cán. Qua đo n trích, ta còn th y rõ v đp tâm h n, nhân cách c a ông: đó làế ử ị ạ ấ ẻ ẹ ồ ủ
s coi th ng danh l i, gi cho nhân cách đc trong s ch.ự ườ ợ ữ ượ ạ
Lê H u Trác ng ngàng tr c quang c nh kinh đô. Đó là b i “cái c nh giàu sang c a vuaữ ỡ ướ ả ở ả ủ
chúa th c khác h n ng i th ng”. C nh giàu sang đây khác quá. Lê H u Trác, v n conự ẳ ườ ườ ả ở ữ ố
quan, sinh tr ng ch n ph n hoa cũng ph i th t lên r ng: “C tr i Nam sang nh t làưở ở ố ồ ả ố ằ ả ờ ấ
đây!” Bao nhiêu giàu sang phú quý đu t p trung ph chúa. Nh ng ng i dân bìnhề ậ ở ủ ữ ườ
th ng có bao gi đc bi t đn cái c nh sang giàu này. Nh ng đó cũng m i ch là cáiườ ờ ượ ế ế ả ư ớ ỉ
bi u hi n ban đu. Bài th mà c Lê H u Trác ngâm d c đng đi d c k t thúc b ngể ệ ầ ơ ụ ữ ọ ườ ượ ế ằ
câu:
“Quê mùa, cung c m ch a quenấ ư
Khác gì ng ph đào nguyên thu nào!”ư ủ ở
Câu k t thúc y đã ph n nào ph n ánh tâm t c a c . Cu c s ng bên ngoài và bên trongế ấ ầ ả ư ủ ụ ộ ố
ph chúa th t là khác nhau. Gi ng nh ng i ng ph năm x a l c vào ch n th n tiên,ủ ậ ố ư ườ ư ủ ư ạ ố ầ
huy n o, th m ng. Có m t c m giác xót xa l n qu t đâu đây. M t s phân vân, trănề ả ơ ộ ộ ả ẩ ấ ở ộ ự
tr trong tâm h n ng i làm ngh y. Không ph i ng u nhiên c Trác có h ng ngâm thở ồ ườ ề ả ẫ ụ ứ ơ
ch i, mà đó là đ ghi nh cái s giàu sang khác th ng trong ph chúa. “Đâu đâu cũng làơ ể ớ ự ườ ủ
cây c i um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua th m, gió đa thoang tho ng mùi h ng.”ố ắ ư ả ươ
Đc ng i trên cáng đ vào ph mà “kh không nói h t”. Ch v i chi ti t y đã cho th yượ ồ ể ủ ổ ế ỉ ớ ế ấ ấ
tâm h n Lê H u Trác không h p v i ch n này. Ông sinh ra không ph i đ dành cho nh ngồ ữ ợ ớ ố ả ể ữ
ch n “rèm châu, hiên ng c, bóng mai ánh vào”.ố ọ
S ng ngàng ng c nhiên cũng đc tăng d n qua t ng n i c đt chân đn. “Nh ng cáiự ỡ ạ ượ ầ ừ ơ ụ ặ ế ữ
cây l lùng và nh ng hòn đá k l ” ch a bao gi th y đc đt trong cái đi m ven h .ạ ữ ỳ ạ ư ờ ấ ượ ặ ể ồ
R i nh ng đ dùng trong ph chúa đu đc s n son th p vàng, t cái ki u đ vua chúaồ ữ ồ ủ ề ượ ơ ế ừ ệ ể
đi, đn các đ nghi tr ng, t cái s p đn nh ng cây c t… Bàn gh thì toàn nh ng đế ồ ượ ừ ậ ế ữ ộ ế ữ ồ
đc “nhân gian ch a t ng th y”. Tác gi ch dám “ng c m t nhìn r i l i cúi đu đi”. Cáiạ ư ừ ấ ả ỉ ướ ắ ồ ạ ầ
c ch cúi đu đi y ch ng t r ng Lê H u Trác không ph i là ng i đam mê vinh hoaử ỉ ầ ấ ứ ỏ ằ ữ ả ườ
phú quý, ham ti n b c hay l i l c. Đó là m t nét đp trong nhân cách con ng i ông. Ôngề ạ ợ ộ ộ ẹ ườ
c m th y l l m và l c lõng gi a cu c s ng xa hoa trong ph chúa. T t c nh ng đi u đóả ấ ạ ẫ ạ ữ ộ ố ủ ấ ả ữ ề
đu b c l qua ngòi bút kí s đc s c, chân th c.ề ộ ộ ự ặ ắ ự
Nhân cách và tâm h n danh y h Lê còn đc b c l ngay trong suy nghĩ c a ông khi kêồ ọ ượ ộ ộ ủ
đn thu c cho th t Tr nh Cán. M t đu tranh quy t li t tr c tòa án l ng tâm. M tơ ố ế ử ị ộ ấ ế ệ ướ ươ ộ
bên là s trói bu c c a công danh, m t bên là cái tâm c a ng i th y thu c, cái đo làmự ộ ủ ộ ủ ườ ầ ố ạ
ng i, cái ph n làm b tôi. “N u mình làm có k t qu ngay thì s b danh l i ràng bu c,ườ ậ ề ế ế ả ẽ ị ợ ộ
không làm sao v núi đc (…). Nh ng r i l i ngh : “Cha ông mình đi đi yêu n c, taề ượ ư ồ ạ ỉ ờ ờ ướ
ph i d c h t lòng thành, đ n i ti p cái lòng trung c a cha ông mình m i đc”. Có thả ố ế ể ố ế ủ ớ ượ ể
th y Lê H u Trác là ng i không màng công danh, không ham b ng l c. Ng c l i ôngấ ữ ườ ổ ộ ượ ạ
còn đu tranh v i chính mình đ thoát kh i s ràng bu c y, đ đc s ng t do cùng núiấ ớ ể ỏ ự ộ ấ ể ượ ố ự
non đ tâm h n thanh th n. M t khác ông cũng là ng i th y thu c có tâm huy t và giàuể ồ ả ặ ườ ầ ố ế
đc đ. Vì th mà ông đã kê cho th t “ph ng thu c hòa hoãn n u không trúng thì cũngứ ộ ế ế ử ươ ố ế
không sai bao nhiêu”, vì l ng tâm không cho phép. N u làm sai thì s ph i ph báng cáiươ ế ẽ ả ỉ
ngh y c a mình, s có l i v i lòng mình; n u làm đúng và t t thì s b danh l i ràngề ủ ẽ ỗ ớ ế ố ẽ ị ợ
bu c. Dù th nào cũng ph i gi đc cho tâm h n trong s ch, gi cho nhân cách đcộ ế ả ữ ượ ồ ạ ữ ượ
tr n v n. Cách lí gi i v b nh tình c a Tr nh Cán cũng nh di n bi n suy nghĩ, tâm tr ngọ ẹ ả ề ệ ủ ị ư ễ ế ạ
c a ông khi kê đn cho th y Lê H u Trác là ng i th y thu c có l ng tâm.ủ ơ ấ ữ ườ ầ ố ượ
Nh v y, t cách nhìn c a Lê H u Trác đi v i đi s ng n i ph chúa, đn s suy nghĩư ậ ừ ủ ữ ố ớ ờ ố ơ ủ ế ự
cân nh c khi kê đn cho th t đu cho th y ông là ng i có tâm huy t v i ngh và cóắ ơ ế ử ề ấ ườ ế ớ ề
nhân cách, giàu đc đ, coi th ng công danh, bình th ng danh l i và m t chút đau xótứ ộ ườ ườ ợ ộ
tr c c nh s ng xa hoa, quy n quý c a chúa Tr nh.ướ ả ố ề ủ ị
Tài năng y, tâm h n y, nhân cách y c a Lê H u Trác đã giúp cho ông s ng mãi trongấ ồ ấ ấ ủ ữ ố
lòng ng i th y thu c nói riêng, ng i dân đt Vi t nói chung. Ông x ng đáng đcườ ầ ố ườ ấ ệ ứ ượ
phong t ng danh hi u ông t c a ngh thu c và đc ng i đi sau nh c đn v i lòngặ ệ ổ ủ ề ố ượ ườ ờ ắ ế ớ
thành kính nh t.ấ
Bài s 2ố:
Th ng kinh kí s c a Lãn Ông Lê H u Trác là m t ki t tác đc đáo trong văn h c cượ ự ủ ữ ộ ệ ộ ọ ổ
Vi t Nam. Quang c nh vàng son n i ph chúa, hình nh “con Tr i”, hình nh v th yệ ả ơ ủ ả ờ ả ị ầ
thu c đã đ l i bao n t ng vô cùng sâu s c trong tâm h n m i chúng ta khi đc “Vàoố ể ạ ấ ượ ắ ồ ỗ ọ
ph chúa Tr nh”.ủ ị
Quang c nh ph chúa đc v sĩ canh gác c n m t, nghiêm ng t, vô cùng đp đ, trángả ủ ượ ệ ẩ ậ ặ ẹ ẽ
l . V n ng uy n “cây c i um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua th m, gió đa thoangệ ườ ự ể ố ắ ư
tho ng mùi h ng”. Nh ng dãy hành lang thì “quanh co n i nhau liên ti p”, ng i giả ươ ữ ố ế ườ ữ
c a “truy n báo r n ràng”; ng i có vi c quan “qua l i nh m c c i”; v sĩ canh gi c aử ề ộ ườ ệ ạ ư ắ ử ệ ữ ử
cung r t nghiêm ng t, “ai ra vào ph i có th ”. C nh ph chúa làm cho Lê H u Trác ng cấ ặ ả ẻ ả ủ ữ ạ
nhiên, xúc đng, nghĩ b ng: “B c chân đn đây m i hay c nh giàu sang c a vua chúaộ ụ ướ ế ớ ả ủ
th c khác h n ng i th ng”. Bài th th t ngôn bát cú mà tác gi ngâm lên đã làm n iự ẳ ườ ườ ơ ấ ả ổ
b t c nh giàu sang c a vua chúa th i Lê – Tr nh.ậ ả ủ ờ ị
Trong ph chúa có nhi u cung đi n nguy nga tráng l . M i cung đi n có m t cái tên riêngủ ề ệ ệ ỗ ệ ộ
nghe r t l tai. Đó là “H u mã quân túc tr c”, ki u cách th t là “xinh đp”, c t và bao l nấ ạ ậ ự ể ậ ẹ ộ ơ
“l n vòng”, đi m làm bên m t cái h , có nh ng cái cây “l lùng”, nh ng hòn non b “kìượ ế ộ ồ ữ ạ ữ ộ
l ”. Đó là nhà “Đi đng” g i là “Quy n b ng”; “Gác tía” đc g i là “phòng trà” vì thạ ạ ườ ọ ể ồ ượ ọ ế
t “dùng trà” đy. L u cao và r ng. Có hai cái ki u đ vua chúa đi. S p th p vàng, võngử ở ấ ầ ộ ệ ể ậ ế
di u, đ nghi tr ng và các c t đu s n son th p vàng; bàn gh , đ đc là nh ng th c cễ ồ ượ ộ ề ơ ế ế ồ ạ ữ ứ ự
kì sang tr ng “nhân gian ch a t ng th y”.ọ ư ừ ấ
Nhi u c a, nhi u tr ng g m “t i om”. Không khí trang nghiêm bao trùm “phòng trà” n iề ử ề ướ ấ ố ơ
“Gác tía”. Đèn sáp chi u sáng, h ng hoa ngào ng t. Sau t m màn là n i “phòng trà”, cácế ươ ạ ấ ơ
cung nhân “m t ph n và màu áo đ” đng “xúm xít”. Không m t ti ng nói to. Ch cóặ ấ ỏ ứ ộ ế ỉ
ng i “h i nh ”, “nhìn nhau”. Các v l ng y c a sáu cung, hai vi n thì ngày đêm “ch uườ ỏ ỏ ị ươ ủ ệ ầ
ch c” h u trà. Khi quan Chánh đng xu t hi n t i “phòng trà” thì nh ng ng i có m tự ầ ườ ấ ệ ạ ữ ườ ặ
“t t c đu đng d y”, quan chánh đng “ng i gh trên”, còn m i ng i “ng i theo thấ ả ề ứ ậ ườ ồ ế ọ ườ ồ ứ
t ” đúng nghi l n i ph chúa.ự ễ ơ ủ
M t vài chi ti t khá “đt” nêu b t giá tr hi n th c c a tác ph m. Ngoài quang c nh cungộ ế ắ ậ ị ệ ự ủ ẩ ả
c m, ta tò mò tìm hi u con b nh. Đó là th t Cán, m t đa bé đ năm sáu tu i, m c áoấ ể ệ ế ử ộ ứ ộ ổ ặ
l a đ ng i trên s p s n son th p vàng, có m y ng i đng h u h hai bên. Khi đcụ ỏ ồ ậ ơ ế ấ ườ ứ ầ ạ ượ
l nh quan Chánh đng, Lãn Ông m i đc l y con b nh – con Tr i – b n l y. Câu nóiệ ườ ớ ượ ạ ệ ờ ố ạ
c a con b nh th t ng nghĩnh mà h n nhiên: “Ông này l y khéo”. N i cung c m có bi tủ ệ ậ ộ ồ ạ ơ ấ ế
bao cung nhân xinh đp đng xúm xít sau màn là “m t ph n và màu áo đ”. B a c m màẹ ứ ặ ấ ỏ ữ ơ
Lãn Ông đc ăn t i đi m “H u mã quân túc tr c”, tuy ch đc quan Chánh đng “sanượ ạ ế ậ ự ỉ ượ ườ
mâm c m” cho ăn, nh ng v đi danh y bao gi có th quên đc. “Mâm vàng, chén b c,ơ ư ị ạ ờ ể ượ ạ
đ ăn toàn là c a ngon v t l ” khi n cho Lãn Ông ph i th t lên: “Tôi bây gi m i bi t cáiồ ủ ậ ạ ế ả ố ờ ớ ế
phong v c a nhà đi gia”. Đúng là “C m ng thi n b a nghìn quan – Làm cho dân h t,ị ủ ạ ơ ự ệ ữ ế
dân tàn m i thôi”.ớ
Đo n văn “Vào ph chúa Tr nh” có c nh trung tâm là c nh Lê H u Trác khám b nh, kêạ ủ ị ả ả ữ ệ
đn thu c cho v “con Tr i”. Sau b n l y và đc phép c a quan Chánh đng, Lê H uơ ố ị ờ ố ạ ượ ủ ườ ữ
Trác đc “khúm núm đn tr c s p xem m ch”. Sau khi có ti ng nói nh trong mànượ ế ướ ậ ạ ế ỏ
tr ng, Lãn Ông m i đc “xem kĩ t t c ” l ng, chân tay m t l t. V đi danh y l i l yướ ớ ượ ấ ả ư ộ ượ ị ạ ạ ạ
con b nh b n l y sau khi quan Chánh đng truy n m nh. Lãn Ông đc m t ti u hoàngệ ố ạ ườ ề ệ ượ ộ ể
môn đa ra ngoài ch “phòng trà”.ư ờ ở
Chi ti t miêu t này là khá “đt”, góp ph n làm n i b t s “khúm núm” c a v th y thu cế ả ắ ầ ổ ậ ự ủ ị ầ ố
lúc xem m ch và kê đn. Đó là cái gh r ng s n son th p vàng, trên gh bày n m g mạ ơ ế ồ ơ ế ế ệ ấ
đt bên c nh cái s p n i th t Cán ng i. Ai th ng ng i trên cái gh r ng đó? Đó là “daặ ạ ậ ơ ế ử ồ ườ ồ ế ồ
c p” ch ch i đâu!ọ ứ ơ
Con b nh “b nh m c đã lâu, tinh khí khô h t, da m t khô, r n l i to, gân th i xanh, tayệ ệ ắ ế ặ ố ồ ờ
chân g y gò”, “nguyên khí đã hao mòn, th ng t n quá m c”. Trong lúc quan Chánhầ ươ ổ ứ
đng và các v l ng y sáu cung hai vi n ch lo “dùng th thu c công ph t”, thì Lãn Ôngườ ị ươ ệ ỉ ứ ố ạ
l i cho r ng “b nh th này không b thì không đc”. Cu c đu tranh gi a nhàn và danhạ ằ ệ ế ổ ượ ộ ấ ữ
l i, v y đc c a Lãn Ông di n ra gi ng co. N u làm “có k t qu ngay thì s b danh l iợ ề ứ ủ ễ ằ ế ế ả ẽ ị ợ
nó ràng bu c, không làm sao v núi đc”. “Dùng th ph ng thu c hoà hoãn, n u khôngộ ề ượ ứ ươ ố ế
trúng thì cũng không sai bao nhiêu”. Cu c t đu tranh t t ng di n ra căng th ng. Y đcộ ự ấ ư ưở ễ ẳ ứ
đã nh c nh Lãn Ông “ph i d c h t c lòng thành, đ n i ti p cái lòng trung c a cha ôngắ ở ả ố ế ả ể ố ế ủ
mình”, vì th ông ph i “nghĩ l i m t h i” r i m i nói v i quan Chánh đng, ph i “gi iế ả ạ ộ ồ ồ ớ ớ ườ ả ả
thích mãi” tr c khi kê đn. Đâu ph i vì con b nh là th t , mà sâu xa h n n a là t mướ ơ ả ệ ế ử ơ ữ ấ
lòng “l ng y nh t m u”. Bài h c v s ng nhàn, coi th ng danh l i, đt y đc lênươ ư ừ ẫ ọ ề ố ườ ợ ặ ứ
hàng đu là bài h c giá tr nhân đo mà Lãn Ông đã nêu ra và đ l i cho đi. Ta ch t nhầ ọ ị ạ ể ạ ờ ợ ớ
v n th c a Nguy n Đình Chi u trong “Ng Ti u y thu t v n đáp”:ầ ơ ủ ễ ể ư ề ậ ấ
Đa ăn mày cũng tr i sinh,ứ ờ
B nh còn c u đng, thu c đành cho không.ệ ứ ặ ố
Lãn Ông đã đc l p suy nghĩ, không h b ràng bu c b i ai, dù đó là quan Chánh đng.ộ ậ ề ị ộ ở ườ
Chi ti t quan Chánh đng “c ý ng i” sau khi xem đn thu c c a Lãn Ông kê cho th tế ườ ố ạ ơ ố ủ ế ử
đã th hi n tinh th n đc l p suy nghĩ, gi v ng ch ki n và đ cao y đc c a ng iể ệ ầ ộ ậ ữ ữ ủ ế ề ứ ủ ườ
th y thu c chân chính tài gi i.ầ ố ỏ
Đo n “Vào ph chúa Tr nh” là trang kí s r t đc s c và đc đáo. Tác gi k t h p t vàạ ủ ị ự ấ ặ ắ ộ ả ế ợ ả
k , l ng c m xúc vào ý nghĩ, t o nên m t gi ng văn thâm tr m có nhi u chi ti t c mể ồ ả ạ ộ ọ ầ ề ế ả
đng, chân th c, giàu giá tr hi n th c. Quang c nh tráng l c a ph chúa, hình nh conộ ự ị ệ ự ả ệ ủ ủ ả
b nh, quan Chánh đng, m y cung nhân, các v th y thu c c a sáu cung hai vi n, b aệ ườ ấ ị ầ ố ủ ệ ữ
c m ăn t i đi m “H u mã quân túc tr c”, c nh xem b nh và kê đn… t t c đu chânơ ạ ế ậ ự ả ệ ơ ấ ả ề
th c và có giá tr t li u l ch s . Lãn Ông là m t tao nhân, bài th c a ông ngâm khi ng mự ị ư ệ ị ử ộ ơ ủ ắ
c nh vàng son tráng l n i ph chúa cho th y v danh y này r t tài hoa. Nh ng bài thả ệ ơ ủ ấ ị ấ ữ ơ
trong “Th ng kinh kí s ” đã t o nên tính tr tình đc đáo c a áng văn ch ng mang t mượ ự ạ ữ ộ ủ ươ ầ
vóc c đi n, càng đc càng thú v .ổ ể ọ ị