Chí Linh Bát c qua t li u thành văn và kh o cổ ư ệ ả ổ
h c ọ
Chí Linh bát c là 8 di tích đi n hình c a th xã Chí Linh, đ ng th i cũng là 8ổ ể ủ ị ồ ờ
di tích quan tr ng c a t nh H i D ng, quan h đ n nhi u nhân v t và sọ ủ ỉ ả ươ ệ ế ề ậ ự
ki n l ch s n i ti ng c a dân t c. Trong bu i giao l u gi a các nhà s h cệ ị ử ổ ế ủ ộ ổ ư ữ ử ọ
v i h c sinh, sinh viên t i khu di tích Ph ng Hoàng, n i th nhà giáo Chuớ ọ ạ ượ ơ ờ
Văn An, t i 20-12-2008 (25-11-M u Tý), chúng tôi có đ a ra m t câu h i:ố ậ ư ộ ỏ
- Ai có th tr l i đ c Bát c c a Chí Linh tên là gì, đâu và đôi đi u vể ả ờ ượ ổ ủ ở ề ề
l ch s di tích ?ị ử
K t qu không có ai tr l i ! Có th có em bi t mà không nói, cũng có thế ả ả ờ ể ế ể
không bi t th c s . Thi u sót này m t ph n do chúng ta thi u theo dõiế ự ự ế ộ ầ ế
ch ng trình phát thanh, truy n hình đ a ph ng cũng nh các n ph n c aươ ề ị ươ ư ấ ẩ ủ
đ a ph ng đã phát hành và l u tr trong các th vi n. Kho ng 20 năm qua đãị ươ ư ữ ư ệ ả
có m t s tác gi gi i thi u Bát c trên báo chí, phim nh đ a ph ng vàộ ố ả ớ ệ ổ ả ở ị ươ
trung ng, nh ng v n không chính xác trên m t s s ki n. Đi n hình là cóươ ư ẫ ộ ố ự ệ ể
cán b nghiên c u vi t v Chí Linh Bát c in trên báo chí sai đ n 5 di tích, cònộ ứ ế ề ổ ế
l i ch đúng v đ a danh nh ng không chu n v n i dung. T i sao l i nhạ ỉ ề ị ư ẩ ề ộ ạ ạ ư
v y ? Tr c h t do chúng ta không th c hi n nghiêm túc quy trình c a vi cậ ướ ế ự ệ ủ ệ
nghiên c u. Đ làm rõ l ch s 8 di tích đ c bi t này, chúng tôi gi i thi u kháiứ ể ị ử ặ ệ ớ ệ
l c Chí Linh Bát c , căn c vào bia ký, th t ch và đi n dã kh o c h c v iượ ổ ứ ư ị ề ả ổ ọ ớ
nh ng phát hi n m i, t o đi u ki n cho vi c nghiên c u sâu trên t ng di tích,ữ ệ ớ ạ ề ệ ệ ứ ừ
giúp cho chính quy n đ a ph ng và các ngành h u quan có ph ng h ngề ị ươ ữ ươ ướ
b o t n và phát huy tác d ng lâu dài.ả ồ ụ
V y Chí Linh Bát c tên là gì, đâu, n i dung l ch s nh th nào, đ c aiậ ổ ở ộ ị ử ư ế ượ
tuy n ch n và b t đ u t bao gi ? Đ nghiên c u v n đ này, hi n nay có 3ể ọ ắ ầ ừ ờ ể ứ ấ ề ệ
ngu n t li u căn b n: Sách Chí Linh phong v t chí, Bia Chí Linh Bát c vàồ ư ệ ả ậ ổ
tài li u đi n dã, kh o c h c t i các di tích. Căn c ngu n t li u đã bi t, Chíệ ề ả ổ ọ ạ ứ ồ ư ệ ế
Linh Bát c g m 8 di tích đ i di n cho 8 lo i hình c a huy n Chí Linh thổ ồ ạ ệ ạ ủ ệ ở ế
k XVIII, đ c s p x p theo th t nh sau.ỷ ượ ắ ế ứ ự ư
1-Tr ng nguyên c đ ng; ạ ổ ườ
2- Ti u n c bích; ề ẩ ổ
3- D c Lĩnh c viên; ượ ổ
4- Nh n Loan c đ ; ạ ổ ộ
5- Th ng t c tr ch; ượ ể ổ ạ
6- Chí Linh c thành; ổ
7- Vân Tiên c đ ng; ổ ộ
8- Tinh Phi c thápổ
Nh v y bát c g m 8 lo i hình ki n trúc c khác nhau: Nhà d y h c, Nhà ,ư ậ ổ ồ ạ ế ổ ạ ọ ở
N i n c , Đ ng trong chùa, Thành trì quân s , Tháp m , V n trên núiơ ẩ ư ộ ự ộ ườ
thu c, B n đò. Đây đ u là nh ng di tích đi n hình c a huy n Chí Linh, cònố ế ề ữ ể ủ ệ
đ n TK XVIII. Đây là nh ng di tích quan h đ n nhi u nhân v t l ch s và sế ữ ệ ế ề ậ ị ử ự
ki n quan trong c a đ t n c, không riêng Chí Linh. V y Chí Linh bát cệ ủ ấ ướ ậ ổ
đ c bình ch n t bao gi ?ượ ọ ừ ờ
Căn c Bia Chí Linh Bát c hi n còn t i Văn ch Nam Sách, nay thu c thônứ ổ ệ ạ ỉ ộ
Linh Khê, xã Thanh Quang huy n Nam Sách, thì vào th i Vĩnh Th (1658-ệ ờ ọ
1661) đ n C nh H ng (1740-1786), nhi u nhân sĩ đ ng th i đã có các tácế ả ư ề ươ ờ
ph m vi t v nh ng c nh đ p c a Chí Linh, trong đó có sách Thanh Hiênẩ ế ề ữ ả ẹ ủ
Kh i Ph Nguy n Chí Hoà c n án các sách thành Bát c . Thanh Hiên Kh iả ủ ễ ẩ ổ ả
Ph Nguy n Chí Hoà là m t nhân v t n i ti ng đ ng th i, theo thông l thìủ ễ ộ ậ ổ ế ươ ờ ệ
ch có nh ng nhân v t tiêu bi u ng i x a m i dùng ch ph , nh Không Tỉ ữ ậ ể ườ ư ớ ữ ủ ư ử
g i là Ni Ph . Vào d p ti t Trung thu, năm t Mão (1795), Thanh Hiên nhânọ ủ ị ế ấ
chuy n đi du ngo n nh ng c tích c a Chí Linh, c n th n mà ghi l i, t ng cácế ạ ữ ổ ủ ẩ ậ ạ ặ
nho sĩ đ a ph ng. Các v th ng lão và quan ch c c a huy n bàn đ nh, kínhị ươ ị ượ ứ ủ ệ ị
c n l p bia đ ghi nh ng bài th ca ng i bát c do Thanh Hiên c n chí. Thángẩ ậ ể ữ ơ ợ ổ ẩ
Giêng năm M u Ng (1798), l y đá đ ng D ng Nham đ t o bia, tháng 11ậ ọ ấ ở ộ ươ ể ạ
năm Canh Thân, niên hi u C nh Th nh th 8 (1800) b t đ u d ng bia gòệ ả ị ứ ắ ầ ự ở
H c, xã Linh Khê, g n nhà h c, nh ng vi c kh c bia đ n ngày r m tháng 6ạ ầ ọ ư ệ ắ ế ằ
năm Nhâm Tu t, Gia Long nguyên niên (1802) m i hoàn thành. V y th vấ ớ ậ ơ ề
Chí Linh Bát c đã đ c sáng tác t năm 1795. Năm 1798, b t đ u đ c kh cổ ượ ừ ắ ầ ượ ắ
lên bia. Nh ng ng i tham gia vào công viêc này có Thanh Hiên Kh i Phữ ườ ả ủ
Nguy n Chí Hoà là m t tác gia (trong bia ghi là gia quy n, có th hi u ng iễ ộ ể ể ể ườ
tr c tác th văn).ướ ơ
T m bia b vùi l p trong chi n tranh. Kho ng năm 1995, khi làm đ ng t iấ ị ấ ế ả ườ ạ
đ a ph ng, nhân dân làng Linh Khê phát hi n t m bia c , di v Văn ch Linhị ươ ệ ấ ổ ề ỉ
Khê. Sau khi nghiên c u, phiên d ch m i bi t là Bia Chí Linh Bát C . Tuy m iứ ị ớ ế ổ ớ
g n 200 năm, nh ng không đ c b o qu n chu đáo, ch t l ng đá l i kémầ ư ượ ả ả ấ ượ ạ
nên bia đã mòn m nhi u m ng, r t khó đ c, nh ng r t may thác b n văn biaờ ề ả ấ ọ ư ấ ả
đ c làm tr c Cách m ng tháng Tám đ n nay v n còn nên đã khôi ph cượ ướ ạ ế ẫ ụ
đ c căn b n văn bia.ượ ả
Căn c Chí Linh phong v t chí, do gia đình h Đào Ng c, xã An L c, huy nứ ậ ọ ọ ạ ệ
Chí Linh (nay là th xã Chí Linh) sao l c năm B o Đ i 11 (1935), tháng 3ị ụ ả ạ
nhu n. Nh v y đ n năm 1935 đã có cu n Chí Linh phong v t chí. Sách vi tậ ư ậ ế ố ậ ế
t bao gi ch a rõ, nh ng không th tr c năm 1802, vì trong đó có chép n iừ ờ ư ư ể ướ ộ
dung bia Chí Linh Bát c .ổ
T hai ngu n t li u trên, chúng tôi đã đi n dã nghiên c u, ti n hành khaiừ ồ ư ệ ề ứ ế
qu t m t s di tích, k t qu r t kh quan, góp ph n làm sáng t m t s diậ ộ ố ế ả ấ ả ầ ỏ ộ ố
tích.
1- Tr ng nguyên c đ ng, ạ ổ ườ t c ngôi nhà d y h c c a Tr ng nguy n M cứ ạ ọ ủ ạ ễ ạ
Đĩnh Chi (1273-1346). Ông ng i xã Long Đ ng, dòng dõi Tr ng nguyên M cườ ộ ạ ạ
Hi n Tích, đ c đào t o c b n t nh t i Qu c T giám, đ Tr ng nguyênể ượ ạ ơ ả ừ ỏ ạ ố ử ỗ ạ
khoa Giáp D n, năm H ng Long 12(1304). M c Đĩnh Chi là nhân v t kỳ tàiầ ư ạ ậ
trong l ch s văn h c n c nhà, ni m t hào c a trí th c Vi t Nam. B n tínhị ử ọ ướ ề ự ủ ứ ệ ả
ông ngay th ng, c n m n, liêm khi t, đ c ng i đ ng th i tr ng v ng,ẳ ầ ẫ ế ượ ườ ươ ờ ọ ọ
làm quan đ n ch c T b c x , Nh p n i hành khi n th i Tr n Hi n Tông,ế ứ ả ộ ạ ậ ộ ể ờ ầ ế
t c T t ng, quan đ u tri u. Cu i đ i, ông v quê, d y h c. Bu i đ u d yứ ể ướ ầ ề ố ờ ề ạ ọ ổ ầ ậ
t i chùa Qu t Lâm, sau d ng tr ng riêng, g n gò H c, t i xã Linh Khê (Chíạ ấ ự ườ ầ ạ ạ
Linh), nay thu c xã Thanh Quang, huy n Nam Sách. Nh ng di tích chùa Qu tộ ệ ữ ấ
Lâm, Gò H c, Văn ch Linh Khê v n còn. Đ n cu i TK XVIII, khi tuy n ch nạ ỉ ẫ ế ố ể ọ
Chí Linh Bát c , di tích này đ c x p th nh t. N i d y h c sau thành c sổ ượ ế ứ ấ ơ ạ ọ ơ ở
c a H i T văn và T võ c a huy n, t c đ a đi m Văn ch Linh Khê hi nủ ộ ư ư ủ ệ ứ ị ể ỉ ệ
nay.
2- Ti u n c bích:ề ẩ ổ nghĩa đen là b c vách, b c t ng c quây quanh nhà c aứ ứ ườ ổ ủ
Ti u n, t c ngôi nhà n d t c a nhà giáo Chu Văn An.ề ẩ ứ ẩ ậ ủ
Chu Văn An nguyên có tên là Chu An, t là Linh Tri t, sinh ngày 25 tháng 8ự ệ
năm Nhâm Thìn, niên hi u Trùng H ng th 8 (1292), t i thôn Văn, xã Thanhệ ư ứ ạ
Li t, huy n Thanh Trì, nay thu c Hà N i.ệ ệ ộ ộ
Thu nh , Chu An s m có ngh l c, chuyên c n h c t p, nghiêm kh c s aở ỏ ớ ị ự ầ ọ ậ ắ ử
mình. Khi tr ng thành ông đ t đ n m c thông kinh bác s , danh l i khôngưở ạ ế ứ ử ợ
màng, tài danh đ c đ h n h n các nho sĩ đ ng th i. Ông d ng nhà Huỳnhứ ộ ơ ẳ ươ ờ ự ở
Cung, m nh đ t g n thôn Văn làm n i d y h c. H c trò c n c kéo đ n xinả ấ ầ ơ ạ ọ ọ ả ướ ế
h c r t đông, trong s đó nhi u ng i hi n đ t. Đ i vua Minh Tông, ông m iọ ấ ố ề ườ ể ạ ờ ớ
ngoài 20 tu i đã đ c m i làm T nghi p qu c t giám d y thái t và conổ ượ ờ ư ệ ố ử ạ ử
quan l i h c t p. Trên bia Chí Linh bát c ghi ông là Ti n sĩ.ạ ọ ậ ổ ế
Tr n D Tông lên làm vua năm Tân T (1341) là ng i ham vui ch i, tr n iầ ụ ỵ ườ ơ ễ ả
chính s , b tôi nhi u ng i vi ph m phép n c, ông nhi u l n khuyên vuaự ề ề ườ ạ ướ ề ầ
s a tr nh ng vua không nghe. Ông bèn dâng s chém 7 tên n nh th n đ u làử ị ư ớ ị ầ ề
nh ng k có th l c trong tri u đ c vua yêu quý, đ ng th i g i là Th tữ ẻ ế ự ề ượ ươ ờ ọ ấ
tr m s . Tuy th vua v n b qua không xét. Ông trao tr mũ áo t quan v núiả ớ ế ẫ ỏ ả ừ ề
Ph ng Hoàng, xã Ki t Đ c, huy n Chí Linh, d ng nhà d y h c, tìm câyượ ệ ặ ệ ự ạ ọ
thu c ch a b nh, làm th , vi t sách l u cho h u th . Ông đ t cho mình cáiố ữ ệ ơ ế ư ậ ế ặ
tên m i Ti u n- M t ti u phu n d t trong r ng. Ông s ng đây kho ng 10ớ ề ẩ ộ ề ẩ ậ ừ ố ở ả
năm cu i đ i và t th vào ngày 26 tháng 11 năm Nhâm Tu t, Thi u Khánhố ờ ạ ế ấ ệ
th nh t (1370), đ c tôn vinh là Đ i Vi t Nho tôn.ứ ấ ượ ạ ệ
N i n d t c a ông đ c h c trò d ng đ n th , có tên là Ph ng Hoàng linhơ ẩ ậ ủ ượ ọ ự ề ờ ượ
t . Đ n xây b ng đá kh i, g m 3 gian h u cung và 5 gian ti n t . Trongừ ề ằ ố ồ ậ ề ế
kháng chi n ch ng Pháp, ti n t b đ n gi c b n đ , nh ng h u cung v nế ố ề ế ị ạ ặ ắ ổ ư ậ ẫ
còn. Di tích đó g i là Ti u n c bích, nay thu c ph ng Văn An, th xã Chíọ ề ẩ ổ ộ ườ ị
Linh. Di tích đ c khôi ph c năm 1997, x p h ng Qu c gia năm 1998, nay đãượ ụ ế ạ ố
đ c tôn t o khá khang trang.ượ ạ
3- D c Lĩnh c viên:ượ ổ V n c trên núi thu c, đây ch v n cây thu c trênườ ổ ố ỉ ườ ố
D c S n. Sau cu c kháng chi n ch ng Nguyên l n th nh t (1258), Tr nượ ơ ộ ế ố ầ ứ ấ ầ
H ng Đ o đóng đa b n doanh t i V n Ki p, sai Ph m Ngũ Lão tr ng câyư ạ ị ả ạ ạ ế ạ ồ
thu c trên núi phía nam thung lũng V n Ki p, sau g i đó là D c S n, t c núiố ạ ế ọ ượ ơ ứ
tr ng cây làm thu c đ ch b nh và v t th ng cho quân sĩ. Trên D c S nồ ố ể ữ ệ ế ươ ượ ơ
có m t v n c , nhi u cây thu c quý, đ i sau g i là D c Lĩnh c viên. Nayộ ườ ổ ề ố ờ ọ ượ ổ
là khuôn viên tr c chùa Nam Tào, khu di tích Ki p B c, thu c xã H ng Đ o,ướ ế ạ ộ ư ạ
th xã Chí Linh. Di tích đ c x p h ng Qu c gia t năm 1962, nhi u côngị ượ ế ạ ố ừ ề
trình đâu đã đ c tôn t o, nh ng v n thu c nam thì ch a khôi ph c đ c.ở ượ ạ ư ườ ố ư ụ ượ
4- Nh n Loan c đ , t c b n c Nh n Lo n, ạ ổ ộ ứ ế ổ ạ ạ nay là b n Tri u D ng,ế ề ươ
thu c xã Nhân Hu . Đây là m t b n đò có tích t th i Hùng V ng. Chí Linhộ ệ ộ ế ừ ờ ươ
phong v t chí cho bi t, Th c An D ng v ng b quân Tri u Đà truy đu i,ậ ế ụ ươ ươ ị ệ ổ
ông ch y qua bên đò này. Tr n Khánh D khi th t s ng cũng t ng bán thanạ ầ ư ấ ủ ừ
t i đây. Đ i ng n v i Nh n Loan qua sông L c Đ u là b n Bình Than, thu cạ ố ạ ớ ạ ụ ầ ế ộ
ngã ba sông Đu ng và L c Đ u. Đây là nh ng đ a danh n i ti ng trong l ch số ụ ầ ữ ị ổ ế ị ử
dân t c hàng ngàn năm tr c, n i áo nhi u dinh th c a ti n triêu, quê h ngộ ướ ơ ề ự ủ ề ươ
nhi u nhân v t l ch s . đây còn m t khu ch l n bên b n đò, nh ng nay ítề ậ ị ử ở ộ ợ ớ ế ư
đ c quan tâm.ượ
5- Th ng T c tr ch:ượ ể ổ ạ Nhà cũ c a quan Th ng T . Tr n Qu c Ch n làủ ượ ể ầ ố ẩ
em vua Tr n Minh Tông, sinh kho ng nh ng năm 70 c a TK XIII. Ông làầ ả ữ ủ
ng i có tài đ c, đ c tri u đình n ph c, t ng gi nhi u tr ng trách trongườ ứ ượ ề ể ụ ừ ữ ề ọ
đ i vua Anh Tông và Minh Tông. Năm Khai Thái th nh t (1324) đ c phongờ ứ ấ ượ
ch c Nh p n i Qu c ph Thái t , ch c quan đ u tri u. Ông có thái p Ki tứ ậ ộ ố ụ ể ứ ầ ề ấ ở ệ
Đ c (Chí Linh) r ng t i 72 m u, có nhà riêng gi a cánh đ ng, cách sôngặ ộ ớ ẫ ở ữ ồ
Kinh Th y kho ng 100m v phía b c.ầ ả ề ắ
Năm Khai Thái th 5(1328), Đ a Vi t s ký ghi: B y gi vua (Minh Tông) ứ ị ệ ử ấ ờ ở
ngôi 15 năm, tu i đã cao mà ch a l p đ c Thái t . Qu c Ch n là cha c aổ ư ậ ưộ ử ố ẩ ủ
Hoàng h u, ông khuyên vua ch Hoàng h u sinh con trai m i l p Thái t .ậ ờ ậ ớ ậ ử
C ng Đông Văn Hi n h u là con Tá thánh Thái s Tr n Nh t Du t, mu nươ ế ầ ư ầ ậ ậ ố
đánh đ Hoàng h u đ l p Ho ng t V ng (Hi n Tông), bèn đem 100 l ngổ ậ ể ậ ả ử ượ ế ạ
vàng đút lót cho gia th n c a Qu c Ch n là Tr n Ph u, vu cho Qu c Ch nầ ủ ố ẩ ầ ẫ ố ẩ
ph n lo n. Vua tin là th t, cho b t Qu c Ch n giam vào chùa T Phúc, r iả ạ ậ ắ ố ẩ ư ồ
đem vi c y h i Thi u b o Tr n Kh c Chung. Kh c Chung cùng cánh v iệ ấ ỏ ế ả ầ ắ ắ ớ
Văn Hi n h u, l i đ ng h ng v i m V ng, li n tr l i: "B t h thì d ,ế ầ ạ ồ ươ ớ ẹ ượ ề ả ờ ắ ổ ễ
th h thì khó". Vua li n c m tuy t không cho Qu c Ch n ăn u ng, b t ph iả ổ ề ấ ệ ố ẩ ố ắ ả
t t . Hoàng h u th ng cha, m i l n vào thăm, l y áo t m n c, v t choự ử ậ ươ ỗ ầ ấ ẩ ướ ắ
cha u ng, nh ng không c u đ c. Qu c Ch n u ng xong thì ch t. V nàyố ư ứ ượ ố ẩ ố ế ụ
nh ng ng i liên lu b x t đ n h n trăm, ng i nào tr c khi ch t đ uữ ườ ỵ ị ử ử ế ơ ườ ướ ế ề
kêu oan, nh ng không ai c u đ c.ư ứ ượ
Vài năm sau, v c v l c a Ph u ghen nhau, đem chuy n Văn Hi n h u đútợ ả ợ ẽ ủ ẫ ệ ế ầ
lót vàng tâu vua. Ph u b h ng c. Ng c quan là Lê Huy là ng i c ng tr c,ẫ ị ạ ụ ụ ườ ươ ự
xét x ngay hôm đó. Ph u b t i lăng trì, t c b x o t ng mi ng th t đ choử ẫ ị ộ ứ ị ẻ ừ ế ị ể
ch t d n d n. Ch a k p hành hình thì gia nô c a Thi u Võ, con trai c a Qu cế ầ ầ ư ị ủ ệ ủ ố
Ch n đã ăn s ng h t th t c a nó. Văn Hi n là con nhà hoàng t c đ c mi nẩ ố ế ị ủ ế ộ ượ ễ
t i nh ng b giáng xu ng làm th ng dân, xoá tên trong s hoàng t c.ộ ư ị ố ườ ổ ộ
Sau khi m t, căn nhà cũ c a Qu c Ch n l p thành đ n th ông. Tr i qua b yấ ủ ố ẩ ậ ề ờ ả ả
th k , đ n đã nhi n phen h h i. Năm 1997, theo ch đ o c a ngành văn hoá,ế ỷ ề ề ư ạ ỉ ạ ủ
nhân dân đ a ph ng tái t o đ n th , năm 2003 đ c nhà n c x p h ngị ươ ạ ề ờ ượ ướ ế ạ
Qu c gia. Di tích nay thu c thôn N o, ph ng Chí Minh, th xã Chí Linh.ố ộ ẻ ườ ị
6- Chí Linh c thành: T c Thành c Chí Linh, ổ ứ ổ sau g i là Thành Phao S n,ọ ơ
nay thu c khu nhà máy Nhi t đi n Ph L i. Thành này có t th i Tr n. Khiộ ệ ệ ả ạ ừ ờ ầ
quân Minh xâm l c, chúng c th đây đ n khi th t b i hoàn toàn (1428).ượ ố ủ ở ế ấ ạ
Th i M c (TK XVI), thành đ c gia c và tr thành căn c quân s quanờ ạ ượ ố ở ứ ự
tr ng cho các th i đ i sau. Khi Pháp xâm l c, chúng bi n đây thanh khu quânọ ờ ạ ượ ế
s (secteur), có tr ng đào t o h sĩ quan. Thành b san l p khi xây nhà máyự ườ ạ ạ ị ấ
Nhi t đi n. R t ti c tr c khi san l p thành hào này, công trình ch a đ cệ ệ ấ ế ướ ấ ư ượ
nghiên c u th u đáo, vì v y nay r t thi u t li u nghiên c u.ứ ấ ậ ấ ế ư ệ ứ
7- Vân Tiên c đ ng: T c Đ ng c Vân Tiên,ổ ộ ứ ộ ổ m t công trình ki n trúcộ ế
thanh l ch và thoát t c năm trong khuôn viên chùa Huy n Thiên, m t ngôi chùaị ụ ề ộ
l n, n i ti ng t th i Lý-Tr n, thu c đ t Ki t Đ c (Chí Linh). T ng truy nớ ổ ế ừ ờ ầ ộ ấ ệ ặ ươ ề
s Huy n Thiên luy n thu c tr ng sinh đây. Nhà s Ki u B n T như ề ệ ố ườ ở ư ề ả ị
(1100-1176), thu c h th tám c a thi n s Vi t Nam, quê h ng Phù Di n,ộ ệ ứ ủ ề ư ệ ươ ễ
qu n Vĩnh Khang. Thu nh hi u h c, hi u sâu l sinh t huy n vi c a đ oậ ở ỏ ế ọ ể ẽ ử ề ủ ạ
Ph t, s a mình theo đ o đ c c a Nho gia, xu t gia đ c đ o v i thi n s Mãnậ ử ạ ứ ủ ấ ắ ạ ớ ề ư
Giác chùa Giao Nguyên. Năm Đ i Đ nh th 2 (1141), s đ n tr trì t i m tở ạ ị ứ ư ế ụ ạ ộ
ngôi chùa trên núi Ki t Đ c (Chi Linh). Ph i chăng đó là chùa Huy n Thiên,ệ ặ ả ề
m t ngôi chùa danh ti ng đ ng th i. Ki n trúc chùa và đ ng đã m t t tr cộ ế ươ ờ ế ộ ấ ừ ướ
cách m ng, nay ch còn m t ngôi tháp và m t bia nh cùng nh ng ph tíchạ ỉ ộ ộ ỏ ữ ế
g ch hoa, ngói mũi hài, t ng hoa sen, b c n n, ch ng minh cho m t công trìnhạ ả ậ ề ứ ộ
hoành tráng m t th i. G n đây nhân dân đ a ph ng m i xây d ng m t ngôiộ ờ ầ ị ươ ớ ự ộ
chùa nh , hy v ng b o t n đ c khu di tích.ỏ ọ ả ồ ượ
8- Tinh Phi c tháp: T c tháp m Tinh Phi Nguy n Th Du .ổ ứ ộ ễ ị ệ
Nguy n Th Du còn có tên là Du, Ng c Toàn, tên vua ban là Tinh Phi, sinhễ ị ệ ọ
kho ng năm 1574, t i Ki t Đ c (nay thu c ph ng Văn An, th xã Chí Linh).ả ạ ệ ặ ộ ườ ị
T nh , bà đã ch ng t là m t ng i hi u h c, có b n lĩnh và quy t đoán,ừ ỏ ứ ỏ ộ ườ ế ọ ả ế
đ c gia đình m i thày d y h c. Năm Quang H ng 16 t c Khang H u nguyênượ ờ ạ ọ ư ứ ự