BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
PGS.TS. Trần Đình Thảo (Chủ biên)
TS. Trịnh Việt Tiến, TS. Nguyễn Văn Tạo
TS. Ngô Sỹ Trung, ThS. Đoàn Văn Tình
TẬP BÀI GIẢNG
LỊCH SỬ TƯ TƯỞNG QUẢN LÝ
Hà Nội, 2019
1
MỤC LỤC
MỤC LỤC............................................................................................................2
LỜI NÓI ĐẦU.....................................................................................................6
Chương 1..............................................................................................................8
NHẬP MÔN VỀ LỊCH SỬ TƯ TƯỞNG QUẢN LÝ......................................8
1.1. Đối tượng của lịch sử tư tưởng quản lý..................................................8
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản.....................................................................8
1.1.1.1. Quản lý.............................................................................................8
1.1.1.2. Tư tưởng quản lý............................................................................11
1.1.1.3. Lịch sử tư tưởng quản lý.................................................................13
1.1.2. Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu...................................................14
1.2. Khái quát về lịch sử tư tưởng quản lý..................................................14
1.3. Đặc điểm của lịch sử tư tưởng quản lý.................................................20
1.4. Phương pháp nghiên cứu của lịch sử tư tưởng quản lý........................21
1.4.1. Phương pháp biện chứng duy vật......................................................21
1.4.2. Phương pháp logic - lịch sử..............................................................21
1.4.3. Phương pháp trừu tượng hoá............................................................21
1.4.4. Phương pháp trừu tượng - cụ thể......................................................22
1.5. Phân kỳ lịch sử tư tưởng quản lý..........................................................23
1.6. Ý nghĩa của việc nghiên cứu Lịch sử tư tưởng quản lý.......................25
Chương 2............................................................................................................27
TƯ TƯỞNG QUẢN LÝ PHƯƠNG ĐÔNG THỜI KỲ CỔ - TRUNG ĐẠI 27
2.1. Tư tưởng quản lý của Trung Quốc thời kỳ cổ - trung đại....................27
2.1.1. Điều kiện kinh tế - xã hội..................................................................27
2.1.2. Những đặc điểm cơ bản của tư tưởng quản lý...................................28
2.1.3. Những tác giả tiêu biểu.....................................................................29
2.1.3.1. Tư tưởng quản lý của Khổng Tử (Phái đức trị - Nho giáo)............29
2
2.1.3.2. Tư tưởng quản lý của Hàn Phi Tử (Phái Pháp trị)..........................38
2.2. Tư tưởng quản lý của Ấn Độ thời kỳ cổ - trung đại.............................46
2.2.1. Điều kiện kinh tế - xã hội...................................................................46
2.2.2. Tư tưởng quản lý của đạo Phật giáo..................................................48
Chương 3............................................................................................................56
TƯ TƯỞNG QUẢN LÝ PHƯƠNG TÂY THỜI KỲ CỔ ĐẠI, TRUNG ĐẠI
.............................................................................................................................57
3.1. Tư tưởng quản lý phương Tây thời kỳ cổ đại.......................................58
3.1.1. Điều kiện kinh tế - xã hội..................................................................58
3.1.2. Đặc điểm cơ bản của tư tưởng quản lý..............................................58
3.1.3. Những tác giả tiêu biểu.....................................................................59
3.1.3.1. Tư tưởng quản lý của Đêmôcrit (460-370TCN)............................59
3.1.3.2. Tư tưởng quản lý của Platon (427-347 TCN)................................62
3.1.3.3. Tư tưởng quản lý của Aristốt (384- 322TCN)...............................65
3.2. Tư tưởng quản lý thời kỳ trung đại......................................................67
3.2.1. Điều kiện kinh tế - xã hội..................................................................67
3.2.2. Những tư tưởng quản lý và các tác giả tiêu biểu...............................69
3.2.2.1. Tư tưởng quản lý của S.Ôguytxtanh (354 - 430)...........................69
3.2.2.2. Tư tưởng quản lý của T. Đa-canh (1225 - 1274)............................71
Chương 4............................................................................................................74
TƯ TƯỞNG QUẢN LÝ TÂY ÂU THỜI KỲ CẬN – HIỆN ĐẠI.................74
4.1. Điều kiện kinh tế - xã hội.....................................................................75
4.2. Đặc điểm cơ bản của tư tưởng quản lý.................................................76
4.3. Các học thuyết và tác giả tiêu biểu.......................................................77
4.3.1. Học thuyết quản lý theo khoa học.....................................................79
4.3.1.1. Cách tiếp cận và quan niệm về quản lý..........................................79
3
4.3.1.2. Tư tưởng quản lý của Frederich Winslow Taylor..........................80
4.3.1.3. Tư tưởng quản lý của Henry Lawrence Gantt................................85
4.3.2. Học thuyết quản lý hành chính..........................................................87
4.3.2.1. Cách tiếp cận và quan niệm quản lý...............................................87
4.3.2.2. Tư tưởng quản lý của H.Fayol........................................................88
4.3.2.3. Quan điểm của Max Weber............................................................92
4.3.3. Học thuyết quản lý tổ chức................................................................93
4.3.3.1. Cách tiếp cận và quan niệm về quản lý..........................................93
4.3.3.2. Tư tưởng quản lý của Chester Irving Barnard................................94
4.3.4. Học thuyết quản lý hành vi...............................................................96
4.3.4.1. Cách tiếp cận và quan niệm quản lý...............................................96
4.3.4.2. Tư tưởng quản lý của Abraham Maslow........................................97
4.3.4.3. Tư tưởng quản lý của Frederick Herzberg.....................................99
4.3.4.5. Lý thuyết tăng cường của B.F. Skinner........................................107
4.3.4.5. Lý thuyết xác lập mục tiêu của Locke và Latham (1960)............108
4.3.5. Học thuyết quản lý tổng hợp và thích nghi.....................................109
4.3.5.1. Cách tiếp cận và quan niệm quản lý.............................................109
4.3.5.2. Tư tưởng quản lý của Harold Koontz...........................................110
Chương 5..........................................................................................................128
TƯ TƯỞNG QUẢN LÝ CỦA C.MÁC - V.I.LÊNIN VÀ HỒ CHÍ MINH 128
5.1. Điều kiện lịch sử.................................................................................128
5.2. Quan điểm của C. Mác, Ph. Ăngghen và V.I. Lênin về quản lý.......132
5.2.1. Quan điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen về quản lý..............................132
5.2.2. Quan điểm của V.I.Lênin về quản lý...............................................137
5.3. Quan niệm của V.I. Lênin về nguyên tắc và phương pháp quản lý...140
5.4. Quan điểm của V.I. Lênin về ra quyết định và kiểm tra....................142
4
5.5. Vấn đề đào tạo con người trong quản lí.............................................144
5.6. Tư tưởng Hồ Chí Minh về quản lý kinh tế.........................................147
5.6.1. Quan điểm về quản lý kinh tế và xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý
kinh tế........................................................................................................147
5.6.2. Các nguyên tắc quản lý kinh tế.......................................................150
5.7. Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa....................................................152
5.7.1. Định nghĩa văn hóa.........................................................................152
5.7.2. Thước đo văn hóa lãnh đạo-quản lý................................................153
5.7.3. Ba điểm trọng yếu về văn hóa lãnh đạo-quản lý trong tình hình hiện
nay.............................................................................................................156
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................163
5