BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
Chủ biên: TS. Nguyễn Hồng Linh
Thành viên: TS. Nguyễn Thanh Huyền
BÀI GIẢNG
LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI
Hà Nội, 2025
1
BÀI MỞ ĐẦU ......................................................................................................7
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA.......................................................................7
LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI.....................................................................7
1. Khái niệm văn minh, phân biệt văn hóa - văn minh ................................7
1.1. Văn minh là gì? ......................................................................................7
1.2. Phân biệt văn hóa và văn minh ...............................................................8
Điểm giống nhau:...........................................................................................8
Cả văn hóa và văn minh đều là sản phẩm do con người sáng tạo trong lịch
sử. .......................................................................................................................8
Điểm khác nhau: ............................................................................................8
Mối quan hệ giữa văn hóa và văn minh:.........................................................9
2. Cách nhận diện một nền văn minh............................................................ 10
3. Một số thông tin cơ bản về các nền văn minh lớn trên thế giới .............. 11
Các trung tâm văn minh phương Đông ...................................................... 11
Các nền văn minh phương Tây ................................................................... 12
Các nền văn minh khác............................................................................... 12
Sự giao lưu và lan tỏa của văn minh .......................................................... 13
Câu hỏi ôn tập:................................................................................................... 13
CHƯƠNG 1. ....................................................................................................... 14
VĂN MINH BẮC PHI VÀ TÂY Á.................................................................... 14
VĂN MINH AI CẬP .......................................................................................... 14
I. Cơ sở hình thành nền văn minh Ai Cập ............................................... 14
1. Vị trí địa lý và cư dân ............................................................................ 16
2. Sơ lược các thời kỳ lịch sử của Ai Cập Cổ đại...................................... 17
3. Những thành tựu văn minh của Ai Cập................................................ 19
3.1. Chữ viết ............................................................................................ 19
3.2. Văn học............................................................................................. 19
3.3. Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc .................................................. 20
3.4. Tôn giáo............................................................................................ 23
3.5. Khoa học tự nhiên............................................................................ 24
3.5.1. Thiên Văn ....................................................................................... 24
3.5.2. Toán học......................................................................................... 26
3.5.3. Y học............................................................................................... 27
2
4. Sự phát triển kinh tế - xã hội của Ai Cập ............................................. 28
Câu hỏi ôn tập:................................................................................................... 30
VĂN MINH LƯỠNG HÀ .................................................................................. 30
1. Cơ sở hình thành nền Văn minh Lưỡng hà .......................................... 30
2. Vị trí địa lý và cư dân ............................................................................ 31
3. Lịch sử phát triển của văn minh Lưỡng hà .......................................... 33
4. Một số thành tựu văn minh Lưỡng hà .................................................. 35
4.1. Chữ viết ............................................................................................ 35
4.2. Văn học............................................................................................. 36
4.3. Tôn giáo............................................................................................ 37
4.4. Luật pháp ......................................................................................... 39
4.5. Kiến trúc và điêu khắc..................................................................... 40
4.6. Thành tựu về khoa học tự nhiên ..................................................... 41
4.6.1. Toán học......................................................................................... 41
4.6.2. Thiên văn học ................................................................................ 42
4.6.3. Y học .............................................................................................. 42
Câu hỏi ôn tập:................................................................................................... 43
VĂN MINH ARẬP............................................................................................. 44
1. Cơ sở hình thành nền Văn minh ARập................................................. 44
2. Vị trí địa lý và cư dân ARập.................................................................. 45
3. Lịch sử phát triển của văn minh ARập................................................. 46
3.1. Tình hình bán đảo A rập trước khi lập nước ................................... 46
3.2. Sự thành lập và diệt vong của nhà nước A rập ................................ 47
4. Một số thành tựu văn minh ARập......................................................... 48
4.1. Đạo hồi.............................................................................................. 48
4.2. Văn học ............................................................................................. 51
4.3. Nghệ thuật ........................................................................................ 53
4.4. Khoa học tự nhiên ............................................................................ 54
4.5. Giáo dục ............................................................................................ 58
Câu hỏi ôn tập:................................................................................................... 59
Chương II............................................................................................................. 60
VĂN MINH ẤN ĐỘ........................................................................................... 60
1 - TỔNG QUAN VỀ ẤN ĐỘ CỔ TRUNG ĐẠI .......................................... 60
1. Địa lí và cư dân.................................................................................... 60
3
2. Sơ lược lịch sử cổ trung đại Ấn Độ........................................................ 61
a) Thời kỳ Văn minh lưu vực sông Ấn (khoảng 2500 – 1500 TCN) ............... 61
b) Thời kỳ Vêđa (khoảng 1500 – 500 TCN) .................................................. 61
c) Từ thế kỷ VI TCN đến thế kỷ XII............................................................... 62
II. NHỮNG THÀNH TỰU CHÍNH CỦA VĂN MINH ẤN ĐỘ .................. 63
1. Chữ viết ............................................................................................... 63
2. Văn học................................................................................................ 63
3. Nghệ thuật ........................................................................................... 64
4. Khoa học tự nhiên............................................................................... 64
5. Tôn giáo ............................................................................................... 65
c) Đạo Kỳ-na (Đạo Xích).......................................................................... 67
Câu hỏi ôn tập:................................................................................................... 68
CHƯƠNG III. VĂN MINH TRUNG QUỐC.................................................... 69
I. MỘT SỐ THÔNG TIN VỀ TRUNG QUỐC THỜI CỔ - TRUNG ĐẠI 69
1. Địa lí và cư dân.................................................................................... 69
2. Trung Quốc thời kì cổ - trung đại ......................................................... 69
II.MỘT SỐ THÀNH TỰU CHÍNH CỦA VĂN MINH TRUNG HOA........... 71
1. Chữ viết ............................................................................................... 71
2. Văn học................................................................................................ 72
3. Sử học .................................................................................................. 74
4. Khoa học tự nhiên............................................................................... 76
5. Bốn phát minh lớn về kĩ thuật............................................................... 78
6. Tư tưởng và tôn giáo.............................................................................. 80
7. Giáo dục.................................................................................................. 85
Câu hỏi ôn tập: ................................................................................................... 88
CHƯƠNG IV. VĂN MINH KHU VỰC ĐÔNG NAM Á ................................. 88
I. Điều kiện tự nhiên.................................................................................. 88
1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên.......................................................... 88
II. Cơ sở hình thành nền văn minh khu vực Đông Nam Á ....................... 90
1. Cơ sở về điều kiện tự nhiên ................................................................ 90
2. Sự hình thành các quốc gia Đông Nam Á .......................................... 91
II.MỘT SỐ THÀNH TỰU VĂN HÓA KHU VỰC ĐÔNG NAM Á................ 94
1. Chữ viết ............................................................................................... 94
2. Văn học dân gian................................................................................. 95
3. Văn hóa dân gian ................................................................................ 96
4. Tôn giáo ............................................................................................... 97
5. Nghệ thuật kiến trúc ......................................................................... 100
Câu hỏi ôn tập:................................................................................................. 101
CHƯƠNG V. VĂN MINH HY LẠP VÀ LA MÃ CỔ ĐẠI............................ 102
I. Vị trí địa lý, cư dân và sơ lược lịch sử Hy lạp cổ đại.......................... 102
1. Vị trí địa lý và cư dân ....................................................................... 102
2. Sơ lược lịch sử Hy lạp cổ đại ............................................................... 103
II. Vị trí địa lý, cư dân và sơ lược lịch sử La mã cổ đại .......................... 104
1. Vị trí địa lý và cư dân ....................................................................... 104
2. Sơ lược lịch sử La Mã cổ đại ............................................................ 105
III. NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU CỦA VĂN MINH HI – LA CỔ ĐẠI
107
1. Văn học.............................................................................................. 107
a) Thần thoại Hy Lạp .............................................................................. 107
b) Thơ ca Hy Lạp........................................................................................ 107
c)Kịch Hy Lạp ............................................................................................ 108
2. Sử học ................................................................................................ 108
3. Nghệ thuật ......................................................................................... 109
4. Khoa học tự nhiên............................................................................. 111
5. Triết học ............................................................................................ 112
6. Luật Pháp.......................................................................................... 114
7. Sự ra đời của đạo Kito ở La Mã cổ đại............................................ 114
Câu hỏi ôn tập:................................................................................................. 115
CHƯƠNG VI. VĂN MINH TÂY ÂU THỜI TRUNG ĐẠI ........................... 117
I. HOÀN CẢNH LỊCH SỬ ....................................................................... 117
1. Sự thành lập các quốc gia mới ở Tây Âu............................................. 117
1. Sự hình thành và phát triển của chế độ phong kiến........................ 118
Sự phát triển của thành thị và kinh tế hàng hóa.......................................... 118
2. Vai trò và thế lực của giáo hội La Mã.............................................. 119
Vai trò và ảnh hưởng của Giáo hội La Mã ................................................. 119
2. VĂN HÓA TÂY ÂU TỪ THẾ KỶ V ĐẾN THẾ KỶ X ........................ 120
1. Tình hình chung về văn hóa, giáo dục và tư tưởng ......................... 120