BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
-------------------------
BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM
CHUYÊN ĐỀ
PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH
VÀ TỔ CHỨC QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC
(Tài liệu Bồi dưỡng Nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên dạy đại học,
cao đẳng)
HÀ NỘI, 2024
2
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC ............................. 5
1.1. Chương trình giáo dục .............................................................................................. 5
1.2. Chương trình giáo dục đại học .................................................................................. 7
1.3. Chương trình môn học ............................................................................................. 8
1.3.1. Môn học ................................................................................................................. 8
1.3.2. Khái niệm chương trình môn học .......................................................................... 9
1.4. Một số khái niệm khác ............................................................................................. 9
1.5. Cấu trúc chương trình đào tạo cấp đại học trên thế giới và Việt Nam ................... 11
CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ..................................................... 15
2.1. Khái niệm phát triển chương trình ......................................................................... 15
2.2. Một số cách tiếp cận trong phát triển chương trình ................................................ 15
2.2.1. Cách tiếp cận nội dung ........................................................................................ 16
2.2.2. Cách tiếp cận mục tiêu ........................................................................................ 17
2.2.3. Cách tiếp cận phát triển ....................................................................................... 18
2.2.4. Cách tiếp cận năng lực......................................................................................... 18
2.3. Quy trình phát triển chương trình giáo dục ............................................................ 19
2.4. Phân cấp quản lí chương trình ................................................................................ 29
CHƯƠNG 3: TỔ CHỨC QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO TRONG CƠ SỞ GIÁO DỤC
ĐẠI HỌC VÀ VAI TRÒ CỦA GIẢNG VIÊN VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN CHƯƠNG
TRÌNH MÔN HỌC. ..................................................................................................... 32
3.1. Tổ chức quá trình đào tạo trong cơ sở giáo dục đại học ........................................ 32
3.1.1. Phương thức tổ chức đào tạo ............................................................................... 32
3.1.2. Hình thức đào tạo ................................................................................................ 33
3.1.3. Kế hoạch thực hiện chương trình ........................................................................ 33
3.2. Vai trò của giảng viên trong cơ sở giáo dục đại học với việc phát triển chương trình
môn học ......................................................................................................................... 35
BÀI TẬP LỚN ............................................................................................................. 37
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 38
3
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHUYÊN ĐỀ
A. MỤC TIÊU BỒI DƯỠNG
Sau khi học xong chuyên đề, người học:
- Trình bày được các khái niệm cơ bản về chương trình đào tạo, phát triển chương
trình và tổ chức quá trình đào tạo trong cơ sở giáo dục đại học.
- Vận dụng kiến thức để thiết kế chương trình đào tạo, xây dựng đề cương chi tiết
học phần cho một môn học cụ thể.
- Xây dựng kế hoạch tổ chức quá trình đào tạo hiệu quả.
- Lựa chọn và áp dụng phương pháp đánh giá phù hợp để đánh giá chương trình
và quá trình đào tạo.
- Nhận thức được tầm quan trọng của việc thiết kế và tổ chức quá trình đào tạo
chất lượng trong cơ sở giáo dục đại học.
- Có tinh thần trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ liên quan đến đào tạo.
B. NỘI DUNG
Chuyên đề bao gồm các nội dung:
- Khái niệm chương trình;
- Cấu trúc chương trình;
- Phát triển chương trình;
- Phân cấp quản lí chương trình;
- Tổ chức quá trình đào tạo trong cơ sở giáo dục đại học;
- Vai trò của giảng viên trong cơ sở giáo dục đại học với việc phát triển chương trình
môn học.
4
BẢNG KÍ HIỆU VIẾT TẮT
Ý nghĩa
Viết tắt
BGD&ĐT
Bộ Giáo dục và Đào tạo
CTGD
Chương trình giáo dục
CTMH
Chương trình môn học
GV
Giảng viên
SV
Sinh viên
DANH MỤC HÌNH VẼ
HÌNH 1. Khái niệm chương trình đào tạo của Bobbitt (1924)
Trang 6
HÌNH 2: Khái niệm chương trình đào tạo của Hollis và Doak
Campbell (1935)
Trang 6
HÌNH 3: Quy trình phát triển chương trình
Trang 20
5
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC
1.1. Chương trình giáo dục
Khái niệm "chương trình giáo dục" (CTGD) đã xuất hiện khá sớm, trùng với lịch
sử phát triển của giáo dục. Thuật ngữ này đã trải qua nhiều biến đổi về ý nghĩa và cách
hiểu. Mặc dù đã xuất hiện từ lâu, nhưng phải đến giữa thế kỷ XX, "chương trình" mới
thực sự được chú trọng và sử dụng một cách chính thức, chủ yếu ở các quốc gia có nền
giáo dục tiên tiến.
Thuật ngữ gốc về chương trình xuất phát từ một từ gốc La tinh có nghĩa là “trường
đua” (race course). Trong giai đoạn đầu, "chương trình giáo dục" được hiểu một cách
khá đơn giản, chỉ tương đương với "một khóa học" (course of study) với nội dung và
mục tiêu còn hạn chế. Cách hiểu này phản ánh nhận thức về giáo dục còn đơn giản vào
thời điểm đó. Theo thời gian, cùng với sự phát triển không ngừng của khoa học giáo
dục, khái niệm "chương trình đào tạo" ngày càng được mở rộng và hoàn thiện, bao hàm
nhiều yếu tố phức tạp và mang tính hệ thống hơn.
Theo Từ điển Giáo dục học - Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa (2001), khái niệm
chương trình được hiểu là: “Văn bản chính thức quy định mục đích, mục tiêu, yêu cầu,
nội dung kiến thức và kĩ năng, cấu trúc tổng thể các bộ môn, kế hoạch lên lớp và thực
tập theo từng năm học, tỉ lệ giữa các bộ môn, giữa lí thuyết và thực hành, quy định
phương thức, phương pháp, phương tiện, cơ sở vật chất, chứng chỉ và văn bằng tốt
nghiệp của cơ sở giáo dục và đào tạo"
1
.
White (1995) cho rằng: “Chương trình là một kế hoạch đào tạo phản ánh các mục
tiêu giáo dục, đào tạo mà nhà trường theo đuổi. Bản kế hoạch đó cho biết nội dung và
phương pháp dạy và học cần thiết để đạt được mục tiêu đề ra”.
Wentling (1993) đã quan niệm: “là một bản thiết kế tổng thể cho một hoạt động
đào tạo (khóa đào tạo) cho biết toàn bộ nội dung cần đào tạo, chỉ rõ những gì có thể
trông đợi ở người học sau khóa đào tạo, phác thảo ra quy trình cần thiết để thực hiện nội
dung đào tạo, các phương pháp đào tạo và các thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập và
tất cả những cái đó được sắp xếp theo một thời gian biểu chặt chẽ.”
Bobbitt (1924) cho rằng Chương trình đào tạo có thể được định nghĩa là hệ thống
các hoạt động nhằm phát hiện khả năng hoặc hoàn thiện người học:
2
1
Bùi Hiền, Nguyễn Văn Giao, Nguyễn Hữu Quỳnh, Vũ Văn Tảo (2001), Từ điển Giáo dục học, Nhà xuất bản
Từ điển Bách khoa, HN.
2
Bobbitt (1924), How to Make a Curriculum, Houghton Mifflin Company