Con đ ng phía tr c – Bill Gatesườ ướ
Ch ng 11. Nh ng v n đ thi t y uươ ữ ấ ề ế ế
M t v n đ gây lo ng i c a xa l thông tin n a là vi c m t đi tínhộ ấ ề ạ ủ ộ ữ ệ ấ
riêng t . R t nhi u thông tin v m iư ấ ề ề ỗ
chúng ta đang đ c các công ty t nhân cũng nh các c quan nhàượ ư ư ơ
n c thu th p, và ta ch ng hi u là thông tin đó đ c s d ng nh thướ ậ ẳ ể ượ ử ụ ư ế
nào ho c có chính xác hay không. Các s li u th ng kê phòng đi u traặ ố ệ ố ề
dân s ch a đ ng r t nhi u chi ti t. Các b nh án, h s l u v lái xe,ố ứ ự ấ ề ế ệ ồ ơ ư ề
h s th vi n, h c b , h s tài chính, h s l u v công vi c và cácồ ơ ư ệ ọ ạ ồ ơ ồ ơ ư ề ệ
hoá đ n khi dùng th thanh toán đ u có mô t v b n. Vi c b n g iơ ẻ ề ả ề ạ ệ ạ ọ
đ n nhi u c a hàng bán xe máy nghi ng là các thông tin có tínhế ề ủ ờ
th ng m i đã b m t công ty đi n tho i bán đ ng. thông tin v chúngươ ạ ị ộ ệ ạ ứ ề
ta th ng đ c đ a vào danh sách ti p th và báo cáo tín d ng. Các saiườ ượ ư ế ị ụ
ph m và xâm ph m tăng c ng các pháp l nh nh m đi u khi n vi cạ ạ ườ ệ ằ ề ể ệ
s d ng các d li u này. T i Hoa Kỳ, b n có quy n xem m t s lo iử ụ ữ ệ ạ ạ ề ộ ố ạ
thông tin l u tr nh t đ nh v b n, và b n có th có nói quy n đ cư ữ ấ ị ề ạ ạ ể ề ượ
thông báo khi có ai dòm ngó các thông tin b o v đ i c a b n m tả ệ ờ ủ ạ ộ
cách không chính th c, nh ng xa l thông tin, ng i ta có th dùngứ ư ộ ườ ể
máy đi n toán đ tìm m i liên quan gi a các thông tin. D li u v tìnệ ể ố ữ ữ ệ ề
d ng có th đ c n i các v i các h s tuy n d ng nh m t o ra m tụ ể ượ ố ớ ồ ơ ể ụ ằ ạ ộ
b c tranh chính xác v các ho t đ ng cá nhân c a b n.ứ ề ạ ộ ủ ạ
Khi có nhi u giao d ch th ng m i trên xa l thông tin h n và l ngề ị ươ ạ ộ ơ ượ
thông tin đ c l u tr trên đó gia tăng, các chính ph , m t cách có ýượ ư ữ ủ ộ
th c, s đ t ra các chính sách v t do cá nhân và ti p c n thôngtin.ứ ẽ ặ ề ự ế ậ
M ng này t nó s qu n lý các chính sách đó, đ m b o r ng m t bácạ ự ẽ ả ả ả ằ ộ
sĩ không ti p c n đ c các h s thu v c a b nh nhân, m t nhânế ậ ượ ồ ơ ế ụ ủ ệ ộ
viên ki m toán nhà n c không th xem h s h c b c a ng i đóngể ướ ể ồ ơ ọ ạ ủ ườ
thu , và m t giáo viên không đ c phép s d ng b nh án c a sinhế ộ ượ ử ụ ệ ủ
viên. V n đ ti m tàng là s xâm ph m ch không ph i s t n t iấ ề ề ự ạ ứ ả ự ồ ạ
đ n thu n c a các thông tin.ơ ầ ủ
Ngày nay, chúng ta cho phép m t công ty b o hi m nhân th xem xétộ ả ể ọ
các b nh án tr c khi quy t đ nh nh n b o hi m. Các công ty nàyệ ướ ế ị ậ ả ể
cũng có th mu n chúng ta có tham gia vào các trò ch i c m giácể ố ơ ả
m nh nguy hi m nh tàu l n, đua xe ho c chúng ta hút thu c lá hayạ ể ư ượ ặ ố
không. Có nên cho phép máy đi n toán c a m t ng i b o hi m dòệ ủ ộ ườ ả ể
tìm h s mua hàng c a chúng ta đ xem xét các y u t r i ro không?ồ ơ ủ ể ế ố ủ
Có nên cho phép máy đi n toán c a m t ch thuê nhân công trongệ ủ ộ ủ
t ng lai xem xét l i h s v s giao ti p ho c gi i trí c a chúng taươ ạ ồ ơ ề ự ế ặ ả ủ
nh m t o ra m t b c tranh mô t tâm lý hay không ? Nên cho phépằ ạ ộ ứ ả
m t c quan liên bang, bang ho c thành ph xem bao nhiêu thông tinộ ơ ặ ố
không ? M t ng i thuê nhà có th bi t v b n đ n m c nào? M tộ ườ ể ế ề ạ ế ứ ộ
ng i v ho c ch ng nên có nh ng thông tin nào ? Chúng ta s ph iườ ợ ặ ồ ữ ẽ ả
ra các đ nh m c t do cá nhân c m t pháp lu t cũng nh trên th c t .ị ứ ạ ả ặ ậ ư ự ế
Nh ng n i s hãi v t do cá nhân này xoay quanh vi c có kh năngữ ỗ ợ ề ự ệ ả
m t ai đó đang theo dõi các thông tin v b n. Nh ng xa l thông tinộ ề ạ ư ộ
cũng s làm cho m t cá nhân có th theo dõi mình đang đâu - đ theoẽ ộ ể ở ể
đu i m t cu c s ng ta có th g i là "m t cu c s ng đ c l p h s ."ổ ộ ộ ố ể ọ ộ ộ ố ượ ậ ồ ơ
Máy đi n toán cá nhân b túi c a b n có th l u tr âm thanh, th iệ ờ ủ ạ ể ư ữ ờ
đi m, đ a đi m và th m chí c hình nh v m i th s y đ n v i ban .ể ị ể ậ ả ả ề ọ ứ ẩ ế ớ
Nó s có th gi l i l i ng i ta nói v i b n, cũng nh thân nhi t,ẽ ể ữ ạ ờ ườ ớ ạ ư ệ
huy t áp, khí áp, và nhi u lo i d ki u khác v b n và môi tr ngế ề ạ ữ ệ ề ạ ườ
trung quanh. Nó s có th theo dõi vi c giao ti p c a b n v i xa lẽ ể ệ ế ủ ạ ớ ộ
thông tin - toàn b các l nh b n đ a ra, các thông đi p b n g i đi, vàộ ệ ạ ư ệ ạ ử
nh ng ng i b n g i đ n ho c ng i g i cho b n. H s thu đ cữ ườ ạ ọ ế ặ ườ ọ ạ ồ ơ ượ
cu i cùng s là nh t ký ho c m t cu n h i ký đ y đ n u b n mu n.ố ẽ ậ ặ ộ ố ồ ầ ủ ế ạ ố
B n có th mu n bi t chính xác th i gian và đ a đi m b n đã ch pạ ể ố ế ờ ị ể ạ ụ
m t b c nh nào đó khi b n mu n so n m t allbum nh gia đình theoộ ứ ả ạ ố ạ ộ ả
k thu t s .ỹ ậ ố
Công ngh đ có th làm đ c nh ng đi u đó không khó. Ch ng baoệ ể ể ượ ữ ề ẳ
lâu n a s có th nén ti ng nói con ng i xu ng còn vài ngàn đ n vữ ẽ ể ế ườ ố ơ ị
thông tin k thu t s m t giây, đi u có nghĩa là m t cu c nói chuy nỹ ậ ố ộ ề ộ ộ ệ
dài m t gi s đ c chuy n thành t p d li u k thu t s chi mộ ờ ẽ ượ ể ậ ữ ệ ỹ ậ ố ế
kho ng 1 megabyte. Các băng t nh dùng đ l u phòng h thay choả ừ ỏ ể ư ọ
đĩa c ng đã có th ch a 10 gigabytes (10 t ) d li u ho c h n n a -ứ ể ứ ỷ ữ ệ ặ ơ ữ
đ đ ghi l i 10 gi âm thanh nén. Các băng t dùng đ c cho các thủ ể ạ ờ ừ ượ ế
h máy video k thu t s m i s đ c h n 100 gigabyte, có nghĩa làệ ỹ ậ ố ớ ẽ ượ ơ
m t cu n băng giá vài đô la có th ghi l i t t c các cu c nói chuy nộ ố ể ạ ấ ả ộ ệ
c a m t cá nhân trong m t th p k ho c có th là c đ i- tuỳ thu củ ộ ộ ậ ỷ ặ ể ả ờ ộ
vào vi c ng i đó nói ít hay nhi u. Các con s trên l y trên c s cácệ ườ ề ố ấ ơ ở
dung l ng ngày nay - trong t ng lai vi c l u tr s r h n nhi u.ượ ươ ệ ư ữ ẽ ẻ ơ ề
thâu ti ng d đã đành, trong vòng m t vài năn n a cũng s có th sế ễ ộ ữ ẽ ể ẽ
thâu đ c hình đ y đ .ượ ầ ủ
Tôi th y tri n v ng v đ i s ng đ c l p h s có ph n l nh l o,ấ ể ọ ề ờ ố ượ ậ ồ ơ ầ ạ ẽ
đáng s , nh ng s có vài ng i th y m áp d ch u đ i v i chuy nợ ư ẽ ườ ấ ấ ễ ị ố ớ ệ
đó. Lý do ta l p h s m t cu c đ i đ b o v . Ta có th xem máyậ ồ ơ ộ ộ ờ ể ả ệ ể
đi n toán b túi nh ch ng c ngo i ph m, vì ch kí k thu t sệ ờ ư ứ ứ ạ ạ ữ ỹ ậ ố
đ c mã hoá s đ m b o m t b ng ch ng ngo i ph m không th giượ ẽ ả ả ộ ằ ứ ạ ạ ể ả
m o đ c ch ng l i các l i bu c t i sai. N u có ai bu c t i b n vạ ượ ố ạ ờ ộ ộ ế ộ ộ ạ ề
vi c gì, b n có th đáp l i: "Này anh b n, cu c s ng c a tôi đ c l uệ ạ ể ạ ạ ộ ố ủ ượ ư
h s . Nh ng chuy n đó có trong l u tr đ y. Tôi có th nghe l i b tồ ơ ữ ệ ư ữ ấ ể ạ ấ
kì đi u gì mình nói. Th thì ch có đùa v i tôi. " M t khác, n u b nề ế ớ ớ ặ ế ạ
ph m t i gì đ y, s có h s l u vi c đó. Cũng s có h s l u vạ ộ ấ ẽ ồ ơ ư ệ ẽ ồ ơ ư ề
b t kì s l c l i xem tr m nào. Vi c Richard Nixon thu băng các cu cấ ự ụ ọ ộ ệ ộ
nói chuy n trong Nhà Tr ng - và r i có nghi ng r ng ông ta đã c s aệ ắ ồ ờ ằ ố ử
đ i các cu n băng đó - đã góp ph n vào vi c h b ông ta. Ông ta đãổ ố ầ ệ ạ ệ
ch n theo m t cu c chính tr đ c l u h s và đã s ng đ h iọ ộ ộ ị ượ ư ồ ơ ố ể ố
ti c vì vi c đ y.ế ệ ấ
V Rodney King cho th y kh năng cung c p b ng ch ng cũng nhụ ấ ả ấ ằ ứ ư
các gi i h n c a nó. Không bao lâu n a m i xe c nh sát, ho c m iớ ạ ủ ữ ỗ ả ặ ỗ
c nh sát viên, có th s đ c trang b máy quay video k thu t s , cóả ể ẽ ượ ị ỹ ậ ố
g n tem th i gian và đ a đi m không th gi m o đ c. Có th côngắ ờ ị ể ể ả ạ ượ ể
chúng s có nh t quy t đòi c nh sát cũng ph i l u h s c a chính hẽ ấ ế ả ả ư ồ ơ ủ ọ
trong quá trình làm vi c. Và c nh sát s hoàn toàn ng h đi u đó,ệ ả ẽ ủ ộ ề
m t m t nh m b o v tr c nh ng t cáo bu c r ng h thô b o, hayộ ặ ằ ả ệ ướ ữ ố ộ ằ ọ ạ
xâm ph m, và m t khác vi c đó s thu th p các ch ng c t t h n. Đãạ ặ ệ ẽ ậ ứ ớ ố ơ
có vài l c l ng c nh sát quay video t t c các v b t b . Lo i h sự ượ ả ấ ả ụ ắ ớ ạ ồ ơ
này không ch nh h ng đ n c nh sát. Vi c b o hi m nh ng s xu tỉ ả ưở ế ả ệ ả ể ữ ơ ấ
y t có th s r h n nhi u, ho c ch có đ c các bác sĩ có ghi l i quáế ể ẽ ẻ ơ ề ặ ỉ ượ ạ
trình gi i ph u ho c th m chí các ca khám b nh t i phòng m ch. Cácả ẫ ặ ậ ệ ạ ạ
công ty xe buýt, t c-xi và xe t i rõ ràng là có quan tâm đ n s th cắ ả ế ự ự
công vi c c a lái xe. Vài công ty v n t i l p đ t các thi t b ghi l i đệ ủ ậ ả ắ ặ ế ị ạ ộ
dài đo n đ ng và t c đ trung bình r i. Tôi có th t ng t ng đ nạ ườ ố ộ ồ ể ưở ượ ế
các đ ngh v vi c m i ô tô, k c c a b n l n c a tôi, đ c g nề ị ề ệ ọ ể ả ủ ạ ẫ ủ ượ ắ
m t máy thu phát sóng xác đ nh chi c xe và v trí c a nó - đó là bi n sộ ị ế ị ủ ể ố
xe t ng lai. Nói cho cùng thì ngày nay máy bay có các h p đen, vàươ ộ
m t chi phí h , ch ng có lý do gì không nên có chúng trong ô tô c aộ ạ ẳ ủ
chúng ta c . N u m t chi c xe đ c báo là b đánh c p, ta s bi t vả ế ộ ế ượ ị ắ ẽ ế ị
trí c a nó ngay l p t c. Sau m t v đ ng xe b ch y ho c m t vủ ậ ứ ộ ụ ụ ờ ạ ặ ộ ụ
b n ng i t trong xe, quan toà có th đ t câu h i này : "Trongắ ườ ừ ể ặ ỏ
kho ng th i gian 30 phút này, nh ng xe c nào n m trong khu v c haiả ờ ữ ộ ằ ự
nhà sau đây?" H p đen có th ghi l i t c đ và v trí c a b n, và vi cộ ể ạ ố ộ ị ủ ạ ệ
đó s th c thi m t cách tri t đ các lu t gi i h n t c đ . Tôi s bẽ ự ộ ệ ể ậ ớ ạ ố ộ ẽ ỏ
phi u ch ng đi u đó.ế ố ề
Trong m t th gi i mà s l ng d ng c ngày càng tăng, ta có thộ ế ớ ố ượ ụ ụ ể
đ n m t th i đi m mà các máy quay phim s ghi l i h u h t m i vi cế ộ ờ ể ẽ ạ ầ ế ọ ệ
di n ra n i công c ng. Các máy quay video t i khu v c công c ngễ ơ ộ ạ ự ộ
hi n đã t ng đ i ph bi n. Chúng th ng đ c gi u trên cao chungệ ươ ố ổ ế ườ ượ ấ
quanh cá ngân hàng, sân bay, máy rút ti n t đ ng, b nh vi n, cao t c,ề ự ộ ệ ệ ố
ti n s nh và thang máy khách s n, và trong các toà nhà văn phòng.ề ả ạ
Tri n v ng dùng nhi u máy quay phim, luôn chĩa vào chúng ta, có thể ọ ề ể
đã làm chúng ta b c b i cách đây năm m i năm, nhu tr ng h pự ộ ươ ườ ợ
George Orwell. Nh ng ngày nay, chúng ta không đáng chú ý. Có cácư
khu dân c t i Châu Âu và Hoa Kỳ và ng i dân ch p nh n có cácư ạ ườ ấ ậ
máy quay phim trên đ ng và t i các bãi đ u xe. Monaco, t i ph mườ ạ ậ ở ộ ạ
đ ng ph đã gi m đáng k vì đã có hàng trăm máy quay video đ cườ ố ả ể ượ
đ t xung quanhn công qu c tí hon này. Tuy th , Monaco có di n tíchặ ố ế ệ
t ng đ i nh , ch có 370 m u Anh (kho ng 150 héc-ta), nên vài trămươ ố ọ ỉ ẫ ả
máy quay có th t ng đ i đ . Nhi u b c ph huynh s hân hoanể ươ ố ủ ề ậ ụ ẽ
ch p nh n có các máy quay xung quanh sân tr ng đ làm n n chíấ ậ ườ ể ả
ho c b t g i các tên buôn bán ma tuý, nh ng tay g g m tình d c trặ ắ ữ ữ ạ ẫ ụ ẻ
em, và th m chí các tr ng h p b t n t trong sân ch i. Đèn đ ng ậ ườ ợ ắ ạ ơ ườ ở
m i đô th th hi n s đ u t đ y đ vào an ninh công c ng c a m tỗ ị ể ệ ự ầ ư ầ ủ ộ ủ ộ
c ng đ ng. Trong vài năm t i ch c n thêm m t kho n ti n t ng đ iộ ồ ớ ỉ ầ ộ ả ề ươ ố
khiêm t n đ l p thêm và v n hành các máy quay phim đ c n iố ể ắ ậ ượ ố
m ng v i xa l thông tin.ạ ớ ộ
Trong vòng m t th p k , máy đi n toán s có th quét các băng videoộ ậ ỷ ệ ẽ ể
đ dò tìm m t ng i ho c m t ho t đ ng nào đ y ho c chi phí th p.ể ộ ườ ặ ộ ạ ộ ấ ặ ấ
Tôi có th d dàng hình dung ra các đ ngh r ng trên m i c t đènể ễ ề ị ằ ỗ ộ
đ ng cũng nên có m t vài máy quay. Ng i ta có th s d ng cácườ ộ ườ ể ử ụ
hình nh trong các máy quay này khi x y ra t i ph m, và ngay c khiả ả ộ ạ ả
đó có l cũng ph i có l nh c a toà án. Có th có ng i cho r ng m iẽ ả ệ ủ ể ườ ằ ọ
hình nh trong m i máy nên trong tình tr ng s n sàng khi có ng iả ọ ạ ẵ ườ
mu n xem vào b t c lúc nào. đi u này đ t ra trong tôi m t câu h i vố ấ ứ ề ặ ộ ỏ ề
t do cá nhân, nh ng nh ng đi u đó v n thích h p n u ch đ t máyự ư ữ ề ẫ ợ ế ỉ ặ
n i công c ng.ơ ộ
H u h t m i ng i đ u s n lòng ch p nh n vài s gi i h n đ đ iầ ế ọ ườ ề ẵ ấ ậ ự ớ ạ ể ổ
l y an ninh. Trên góc đ l ch s , con ng i s ng các n n dân chấ ộ ị ử ườ ố ở ề ủ
Ph ng Tây, đã đ c h ng m t m c đ t do cá nhân ch a t ng cóươ ượ ưở ộ ứ ộ ự ư ừ
trong su t l ch s loài ng i. N u các máy quay hi n có kh p n iố ị ử ườ ế ệ ở ắ ơ
đ c g n vào xa l thông tin ch ng t làm gi m đáng k t i ph mượ ắ ộ ứ ỏ ả ể ộ ạ
nghiêm tr ng t i các c ng đ ng thí đi m, s kh i đ u m t cu c tranhọ ạ ộ ồ ể ẽ ở ầ ộ ộ
lu n th t s v v n đ con ng i s cái nào h n - b theo dõi hay t iậ ậ ự ề ấ ề ườ ợ ơ ị ộ
ph m. Th t khó mà hình dung m t cu c thí nghi m đ c nhà n cạ ậ ộ ộ ệ ượ ướ
ki m duy t theo ki u này t i Hoa Kỳ vì các đ v tính riêng t mà đ tể ệ ể ạ ề ề ư ặ
ra và kh năng gây ra các thánh th c l n v i hi n pháp. Tuy nhiên cácả ứ ớ ớ ế
ý ki n có th thay đ i. Có l ph i có thêm vài s c nh v đánh bomế ể ổ ẽ ả ự ố ư ụ
t i bang Oklahoma ngay trong lòng n c M thì các thái đ đ i v iạ ướ ỹ ộ ố ớ
v n đ b o v s riêng t s thay đ i. Cái mà hôm nay gi ng nhấ ề ả ệ ự ư ẽ ổ ố ư
m t "ng i anh em m i l n" k thu t s đ c đoán, có th vào m tộ ườ ớ ớ ỹ ậ ố ộ ể ộ
ngày nào đó s tr thành tiêu chu n n u gi i pháp d phòng đ c traoẽ ở ẩ ế ả ự ượ
vào tay b n kh ng b ho c b n t i ph m. Tôi ch ng ng h cách nàoọ ủ ố ặ ọ ộ ạ ẳ ủ ộ
c - công ngh s giúp cho xã h i kh năng đ a ra quy t đ nh v m tả ệ ẽ ộ ả ư ế ị ề ặ
