Cơn nhiễm độc hormon tuyến giáp kịch phát và
hôn mê do suy chức năng tuyến giáp
(thyrotoxic crisis and myxedema coma)
(Kỳ 3)
TS. Hoàng Trung Vinh (Bệnh học nội khoa HVQY)
2. Hôn mê do suy chức năng tuyến giáp.
2.1. Khái niệm:
Hôn mê do suy chức năng tuyến giáp là giai đoạn cuối của tình trạng
thiếu hụt iod dẫn
đến giảm tổng hợp và giải phóng hormon tuyến giáp (T3,T4) một cách
trầm trọng. Dần dần xuất hiện tình trạng suy chức năng của nhiều cơ quan dẫn
đến tình trạng lơ mơ, u ám và thậm chí tử vong.
Tỷ lệ tử vong gây ra bởi hôn mê do suy chức năng tuyến giáp khoảng 20-
50%.
Hôn mê do suy chức năng tuyến giáp là tình trạng cấp cứu thực sự, cần
được hồi sức tích cực, thường phải hỗ trợ về hô hấp.
Tỷ lệ chính xác hôn mê do suy chức năng tuyến giáp chưa có tác giả nào
công bố.
2.2. Yếu tố thuận lợi gây hôn mê do suy chức năng tuyến giáp:
+ Nhiễm khuẩn.
+ Dùng thuốc: an thần, thuốc phiện.
+ Thời tiết giá rét (mùa đông).
+ Người già hoặc phụ nữ.
+ Người có tiền sử bướu cổ hoặc bệnh lý tuyến giáp tự miễn.
+ Điều trị bệnh lý tuyến giáp bằng chiếu xạ.
+ Dùng hormon tuyến giáp không liên tục.
2.3. Lâm sàng:
Hôn mê do suy chức năng tuyến giáp xảy ra từ từ trên bệnh nhân suy
chức năng tuyến giáp không được điều trị. Hôn mê thường biểu hiện với các
triệu chứng sau:
+ Thận nhiệt bệnh nhân giảm có khi xuống ≤ 30oC.
+ Giảm chức năng hô hấp: thở chậm, khò khè, rối loạn hô hấp do
thâm nhiễm, phù niêm ở đường hô hấp.
+ Có thể trụy tim mạch, bệnh cơ tim, sốc tim.
+ Giảm Na+ máu do máu bị pha loãng.
2.4. Cận lâm sàng:
Bảng 4.17. Các chỉ số có thể thay đổi trong hôn mê
do suy chức năng tuyến giáp (Pittman C.S. 1997).
- Số lượng hồng cầu, bạch cầu.
- Chỉ số sinh hoá máu: glucose, urê, creatinin, men CK; SGOT,
cholesterol, các chất điện giải.
- Chỉ số sinh hoá nước tiểu.
- Thành phần khí máu.
- Điện tim, X-quang tim-phổi.
- Nồng độ T4 (hoặc FT4); TSH huyết thanh.
- Cortisol huyết tương.
2.5. Điều trị:
2.5.1. Nguyên tắc của các biện pháp điều trị:
+ Chẩn đoán, điều trị sớm, kịp thời.
+ Duy trì, ổn định các chức năng sống của cơ thể bằng cách điều chỉnh
các tình trạng: suy hô hấp, hạ huyết áp, nhịp chậm, suy tim, hạ natri máu, phòng
nhiễm trùng.
+ Liệu pháp thay thế hormon tuyến giáp.
+ Liệu pháp glucocorticoid.
+ Sử dụng tối đa các thuốc bằng đường tĩnh mạch.
+ Chăm sóc và theo dõi bệnh nhân, đề phòng bội nhiễm.
2.5.2. Các biện pháp điều trị cụ thể:
Phác đồ điều trị hôn mê do suy chức năng tuyến giáp bao gồm các biện
pháp sau:
+ Liệu pháp hormon thay thế:
Dùng T4 với liều lượng 150-300mcg/ngày (tương đương 2 mcg/kg trọng
lượng cơ thể), tiêm tĩnh mạch chậm (không dưới 5 phút), sau đó tiếp tục dùng
T4 với liều 100 mcg/24 giờ cũng bằng đường tĩnh mạch.
Cùng với T4, dùng T3 với liều 10-25 mcg, tiêm tĩnh mạch, sau đó nếu
cần thiết dùng nhắc lại với liều tương tự cứ mỗi 12 giờ.
Sau khi bệnh nhân tỉnh, các chức năng sống quan trọng đã cải thiện
đáng kể, nồng độ FT4 và TSH về bình thường thì có thể thay thế T4 bằng
đường uống với liều 75-100 mcg/24giờ (tương đương 1,5 mcg/kg trọng lượng
cơ thể).
Hormon tuyến giáp chủ yếu dùng đường tĩnh mạch, bởi vì nếu dùng
đường uống thì T4 hấp thu chỉ được 50-80%. Hơn nữa uống T4 không thích
hợp nếu bệnh nhân có kèm tắc ruột hoặc phải gây mê khi có chỉ định phẫu thuật.
+ Điều trị bổ trợ glucocorticoid:
Hydrocortisol dùng liều ban đầu 100 mg, tiêm tĩnh mạch, sau đó dùng
nhắc lại với liều 50-100 mg/mỗi 8 giờ. Ngừng dùng corticoid khi nồng độ
cortisol huyết tương tăng lên tương đương với người bệnh nhân suy chức năng
tuyến giáp không có hôn mê.