HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
TRẦN THỊ THƠM
ĐẠO LÀM NGƯỜI TRONG TỤC NGỮ, CA DAO
VIỆT NAM VÀ Ý NGHĨA HIỆN THỜI CỦA NÓ
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
Hà Nội - 2020
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
TRẦN THỊ THƠM
ĐẠO LÀM NGƯỜI TRONG TỤC NGỮ, CA DAO
VIỆT NAM VÀ Ý NGHĨA HIỆN THỜI CỦA NÓ
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
Mã số: 62 22 03 02
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. GS, TS Nguyễn Hùng Hậu
2. PGS,TS Nguyễn Thị Thọ
HÀ NỘI – 2020
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được
trích dẫn đầy đủ theo quy định.
Tác giả
Trần Thị Thơm
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến một số vấn đề lý luận về đạo
làm người trong tục ngữ, ca dao Việt Nam
1.2. Những công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung và ý nghĩa hiện
thời của đạo làm người trong tục ngữ, ca dao Việt Nam
1.3. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố
liên quan đến luận án và những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu
CHƯƠNG 2: ĐẠO LÀM NGƯỜI TRONG TỤC NGỮ, CA DAO VIỆT NAM
– MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
2.1. Tục ngữ, ca dao Việt Nam
2.2. Đạo làm người trong tục ngữ, ca dao Việt Nam
2.3. Cơ sở hình thành đạo làm người trong tục ngữ, ca dao Việt Nam
2.4. Đặc điểm đạo làm người trong tục ngữ, ca dao Việt Nam
CHƯƠNG 3: NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA ĐẠO LÀM NGƯỜI TRONG TỤC
NGỮ, CA DAO VIỆT NAM
3.1. Đạo làm người được thể hiện qua mối quan hệ của con người với bản thân
3.2. Đạo làm người được thể hiện qua mối quan hệ của con người với gia đình
3.3. Đạo làm người được thể hiện qua mối quan hệ của con người với xã hội
CHƯƠNG 4: Ý NGHĨA HIỆN THỜI CỦA ĐẠO LÀM NGƯỜI TRONG
TỤC NGỮ, CA DAO VIỆT NAM
4.1. Đạo làm người trong tục ngữ, ca dao Việt Nam góp phần hoàn thiện
nhân cách con người Việt Nam hiện nay
4.2. Đạo làm người trong tục ngữ, ca dao Việt Nam góp phần xây dựng gia
đình Việt Nam hòa thuận, hạnh phúc hiện nay
4.3. Đạo làm người trong tục ngữ, ca dao Việt Nam góp phần xây dựng mối
quan hệ tốt đẹp giữa con người với xã hội ở Việt Nam hiện nay
KẾT LUẬN
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC
GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1
6
6
14
21
24
24
33
41
55
67
67
78
101
114
114
121
134
145
147
148
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Quá trình toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế và sự phát triển của cách mạng
khoa học - công nghệ hiện nay đã tạo cho Việt Nam những cơ hội và thách
thức to lớn. Một trong những thách thức đặt ra đó là sự xuống cấp nghiêm
trọng đạo đức xã hội, quan hệ giữa người với người ngày càng bị vật chất hóa,
đạo lý làm người bị xem nhẹ. Điều đó đặt ra cho chúng ta yêu cầu phải quay
trở về với các giá trị đạo làm người trong truyền thống để kế thừa và phát huy
nó trong bối cảnh hiện nay: “Huy động sức mạnh của toàn xã hội, nhằm bảo
tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc”[12, tr.129] để “Văn hóa
thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh
quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì
mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh””[12, tr.126].
Đạo làm người là triết lý nhân sinh và là một trong những nội dung cơ
bản của triết học, nhất là của triết học phương Đông nói chung, triết học Việt
Nam nói riêng. Đạo làm người được nghiên cứu qua nhiều nguồn tư liệu khác
nhau như: văn học, lịch sử, khảo cổ học, phong tục, tập quán của nhân dân…
Tuy nhiên, hiện nay, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống
đạo làm người trong tục ngữ, ca dao Việt Nam - thể loại tương đối đặc thù
của văn học dân gian, vừa mang tính triết lý, vừa giàu chất trữ tình, thể hiện
một cách sinh động, sâu sắc quan niệm sống, đạo lý làm người của đông đảo
quần chúng nhân dân lao động Việt Nam qua nhiều thế hệ, được xem là triết
học của nhân dân lao động Việt Nam. Vì vậy, nghiên cứu đạo làm người
trong tục ngữ, ca dao Việt Nam là việc làm cần thiết, góp phần khẳng định
tính đặc thù và giá trị của tư tưởng triết học Việt Nam.
Đạo làm người trong tục ngữ, ca dao Việt Nam là tinh hoa văn hóa ứng
xử, giúp định hướng và lựa chọn giá trị mà con người cần giữ gìn, tuân theo
trong suốt cuộc đời để vươn tới cái chân, thiện, mỹ. Đạo làm người trong tục
ngữ, ca dao Việt Nam có ý nghĩa không chỉ đối với quá khứ mà còn có ý
nghĩa đối với xã hội Việt Nam trong bối cảnh xuống cấp đạo đức hiện nay.