…………..o0o…………..
Nghiên cứu triết học
Đề tài:" DẠY VÀ HỌC TRIẾT HỌC MÁC -
LÊNIN Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH
TOÀN CẦU HOÁ "
DẠY VÀ HỌC TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN Ở VIỆT NAM TRONG BỐI
CẢNH TOÀN CẦU HOÁ
TRẦN ĐĂNG SINH (*)
Bài viết đề cập đến vấn đề đổi mới hoạt động dạy – học triết học Mác - Lênin
ở Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá. Theo tác giả, triết học Mác - Lênin
có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình đào tạo và phát triển nguồn
nhân lực có chất lượng cao đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đất nước. Tuy nhiên, để phát huy ngày càng tốt hơn vai trò đó
của triết học Mác - Lênin, cần đổi mới nội dung và phương pháp dạy – học
triết học Mác - Lênin. Đây là một đòi hỏi khách quan được đặt ra cho cả
người dạy lẫn người học, cho cả xã hội lẫn những người trực tiếp làm công
tác quản lý giáo dục.
Từ khi triết học ra đời đến nay, thế giới đã có nhiều đổi thay, song nhu cầu
hiểu biết và sự say mê tìm tòi, khám phá những quy luật chung nhất của thế
giới (giới tự nhiên, xã hội và con người) vẫn luôn thường trực đối với mỗi
con người, mỗi quốc gia, dân tộc. Tuy không phải là “khoa học của mọi khoa
học” và hình thức phản ánh thế giới của triết học cũng đã khác, song vai trò
của nó không hề giảm đi mà ngược lại, càng thể hiện như một công cụ sắc
bén để nhận thức và cải tạo thế giới của con người.
Trong xã hội hiện đại, các khoa học chuyên ngành giúp con người hiểu sâu
một lĩnh vực cụ thể nào đó của thế giới, còn triết học khái quát những hiểu
biết cụ thể ấy để chỉ ra những nét đặc trưng nhất của thế giới, xem xét nó dưới
dạng một chỉnh thể thống nhất trong tính đa dạng, chỉ ra các mối quan hệ bản
chất, bên trong và tìm ra những quy luật vận động, biến đổi, phát triển của nó
để trên cơ sở đó, định hướng hoạt động của con người theo hướng có lợi nhất.
Thế giới ngày nay đang diễn ra những biến đổi hết sức sâu sắc, đã và đang bị
chi phối bởi xu thế toàn cầu hoá.
Toàn cầu hoá có tính hai mặt, vừa tạo ra thời cơ phát triển, vừa đặt ra những
thách thức to lớn đối với các quốc gia, dân tộc. Một dân tộc muốn tồn tại và
phát triển không thể không tính đến những vận hội và thách thức do toàn cầu
hoá mang lại. Toàn cầu hoá làm gia tăng sự gắn kết, sự phụ thuộc lẫn nhau
giữa các quốc gia, dân tộc; giữa các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội
toàn thế giới trong quá trình phát triển của nó. Để hội nhập, phát triển mà
không bị “hoà tan” trước xu hướng toàn cầu hoá, cần phải phát triển khoa học
- công nghệ hiện đại, giáo dục tiên tiến. Ph.Ăngghen đã từng nói: “Một dân
tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có tư
duy lý luận”, “nhưng tư duy lý luận chỉ là một đặc tính bẩm sinh dưới dạng
năng lực của người ta mà thôi. Năng lực ấy cần phải phát triển hoàn thiện, và
muốn hoàn thiện nó thì cho tới nay, không có một cách nào khác hơn là
nghiên cứu toàn bộ triết học thời trước”(1).
Việt Nam đang từng bước hội nhập với thế giới. Để hội nhập và phát triển,
Đảng ta chủ trương tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Để thực
hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá thành công, Đảng đặc biệt chú trọng tới
nhân tố con người, coi phát huy nhân tố con người, khơi dậy tiềm năng vô tận
của con người là nhân tố quyết định thắng lợi trên con đường xây dựng xã hội
theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Nguồn lực con người là vô tận trong quá trình khai thác và sử dụng để đẩy
mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Nó còn là nhân tố quyết định
hiệu quả sử dụng các nguồn tài nguyên khác, như tài nguyên thiên nhiên,
nguồn vốn, thành tựu khoa học và công nghệ… Để có nguồn nhân lực có chất
lượng cao, đủ sức đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện
đại hoá đất nước, cần phải phát triển con người toàn diện cả về thể lực, đạo đức
lẫn tài năng; cần xây dựng con người có kỹ năng lao động giỏi, có ý chí và bản
lĩnh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Triết học Mác - Lênin là khoa học góp phần tích cực vào việc hoạch định
đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về đào tạo, phát triển nguồn
nhân lực và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực trong sự nghiệp công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước. Theo đó, công tác dạy và học triết học Mác -
Lênin ở Việt Nam trong xu thế toàn cầu hoá, hơn lúc nào hết, phải được đổi
mới cả về nội dung lẫn phương pháp. Giảng viên ở các trường đại học và cao
đẳng khi dạy triết học Mác – Lênin không thể chỉ dừng lại ở việc giảng các
nguyên lý, quy luật, các cặp phạm trù mà quan trọng hơn, phải chỉ ra được
các quy luật cơ bản, những định hướng lớn để phát triển đất nước trong xu thế
hội nhập. Đường lối của Đảng về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần,… thể hiện sự vận
dụng một cách sáng tạo triết học Mác – Lênin ở Việt Nam trong thời gian
qua. Tuy nhiên, trong bước đường đi tới, công tác giảng dạy triết học Mác –
Lênin cần chỉ ra những bước đi thích hợp cho mỗi giai đoạn phát triển của đất
nước. Phát triển đất nước phải là phát triển bền vững, chứ không phải là phát
triển bằng mọi giá.
Trước tác động của toàn cầu hoá, xã hội đang vận động và biến đổi từng ngày.
Việc dạy và học triết học Mác - Lênin ở nước ta chưa bao giờ lại phải đối mặt
với những thách thức lớn như hiện nay. Xu hướng toàn cầu hoá, trong đó có toàn
cầu hoá về văn hoá và giáo dục, buộc chúng ta phải xem lại nội dung và phương
pháp dạy, học triết học Mác - Lênin theo kiểu truyền thống. Đổi mới nội dung và
phương pháp giảng dạy là tất yếu, song đổi mới cái gì, đổi mới như thế nào là
những vấn đề cần được bàn bạc và cân nhắc hết sức cẩn trọng trước khi đưa ra
một quyết định có tính chất bước ngoặt giữa cái truyền thống và cái hiện đại.
Một mặt, phải chỉ ra được những hạn chế của phương pháp dạy, học truyền
thống; mặt khác, phải học hỏi, tiếp thu những tinh hoa trong hoạt động dạy, học
triết học của các nước có nền triết học phát triển cả về nội dung lẫn phương
pháp. Chúng ta nên chú trọng nâng cao chất lượng dạy và học bằng việc chuyển
tải những giá trị của triết học Mác – Lênin, như thế giới quan duy vật biện
chứng, phép biện chứng duy vật… đã được thực tiễn kiểm nghiệm hơn là cắt xén
hoặc lồng ghép không dựa trên cơ sở khoa học các bộ phận cấu thành chủ nghĩa
Mác – Lênin, coi đó là “đổi mới ” dạy và học các môn khoa học Mác – Lênin.
Bằng cách đó, chúng ta chẳng những không phai làm mờ, mà còn làm sâu sắc
hơn vai trò của triết học Mác – Lênin – vũ khí tinh thần của giai cấp vô sản trong
sự nghiệp xây dựng xã hội mới ở Việt Nam.
Nhiệm vụ dạy và học triết học Mác - Lênin ở Việt Nam hiện nay, trên cơ sở
lý luận khoa học và thực tiễn cách mạng, phải góp phần luận chứng và khẳng
định quan điểm của Đảng xác định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh là kim chỉ nam cho mọi hành động cách mạng, coi phép biện chứng là
công cụ nhận thức vĩ đại giúp chúng ta hiểu đựợc xu hướng vận động tất yếu,
khách quan của xã hội hiện đại, đồng thời củng cố niềm tin của quần chúng
nhân dân vào sự phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa của đất nước.
Việc dạy và học triết học Mác - Lênin ở Việt Nam ngày nay không nên tiến
hành theo kiểu “đóng kín”, “một chiều”, mà nên theo hướng “mở”. Những
nguyên lý, quy luật, phạm trù của triết học Mác - Lênin phải được lý giải,
minh hoạ bằng thực tiễn sinh động, phải được thẩm thấu qua việc nghiên cứu
lịch sử triết học một cách có hệ thống. Trước khi dạy các nội dung của triết học
Mác – Lênin, cần cho sinh viên hiểu được lịch sử triết học, bởi triết học Mác -
Lênin là sự tiếp nối lịch sử triết học nhân loại ở một trình độ cao. Căn cứ vào
thực tiễn xã hội hiện đại, bổ sung và phát triển những luận điểm còn nguyên giá
trị, phù hợp với điều kiện mới của thời đại mới, đồng thời cũng chỉ ra những
luận điểm không còn phù hợp với điều kiện mới hiện nay.
Các giá trị văn hoá truyền thống, như tính nhân văn, tính khoan dung, hoà
đồng, chủ nghĩa yêu nước,… phải được gìn giữ, bảo lưu và phát triển. Mặt