SỞ GD&ĐT ĐIỆN BIÊN
TRƯỜNG THPT LƯƠNG THẾ VINH
ĐỀ CHÍNH THỨC
(Đề thi có 01 trang)
ĐỀ ĐÁNH GIÁ CUỐI HỌC KỲ I
NĂM HỌC 2023 – 2024
Môn: Ngữ văn, Lớp 8
Thời gian làm bài: 90 phút (không kể thời gian phát đề)
I. PHẦN ĐỌC HIỂU (5,0 điểm)
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi nêu ở dưới:
VỊNH CÂY VÔNG
Biền, nam, khởi, tử, chẳng vun trồng,
Cao lớn làm chi những thứ vông.
Tuổi tác càng già, càng xốp xáp,
Ruột gan không có, có gai chông.
Ra tài1lương đống1không nên mặt,
Dựa chốn1phiên li1chút đỡ lòng.
Đã biết nòi nào thì giống nấy,
Khen cho1rứa1cũng trổ ra bông!
(Thơ văn Nguyễn Công Trứ, Lê Thước- Hoàng Ngọc Phách-
Trương Chính giới thiệu, hiệu dính, chú thích, NXB Văn hoá, Hà Nội, 1958, tr.71)
Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản trên?
Câu 2.Tác giả dùng hình tượng cây vông nhằm châm biếm, đả kích đối tượng
nào trong xã hội?
Câu 3. Giải thích nghĩa của từ “lương đống”;“phiên li” trong hai câu thơ 5,6.
Theo em có thể thay những từ này bằng từ thuần Việt được không ? Vì sao?
Câu 4. Tác giả viết bài thơ trên nhằm mục đích gì?
Câu 5. Chỉ ra biện pháp tu từ đặc sắc được sử dụng trong văn bản?
Câu 6. Viết một đoạn văn theo cách quy nạp (từ 7-10 dòng) về nội dung
trào phúng của bài thơ Vịnh cây vông.
II. PHẦN LÀM VĂN (5,0 điểm)
Hoạt động từ thiện là một truyền thống quý báu ngàn đời của dân tộc ta, từ
những hoạt động thiện nguyện trong nhà trường và ngoài xã hội, em hãy viết bài
văn chia sẻ quan điểm của mình về cách làm từ thiện có ý nghĩa.
........................Hết.......................
SỞ GD&ĐT ĐIỆN BIÊN
TRƯỜNG THPT LƯƠNG
THẾ VINH
KIỂM TRA CUỐI KÌ I NĂM HỌC 2023-2024
ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN CHẤM
Môn: Ngữ văn, lớp 8
(Đáp án và hướng dẫn chấm gồm 03 trang)
Phần Câu Nội dung Điểm
IPHẦN ĐỌC - HIỂU 5,0
1Xác định thể thơ của văn bản trên:?
- Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật 0,5
2Tác giả dùng hình tượng cây vông nhằm châm biếm, đả
kích đối tượng nào trong xã hội?
- Quan lại bộ tham tri Hà Tôn Quyền triều Minh Mạng
(1820-1840).
- Một số đối tượng khác nhau trong xã hội: Những người
kém năng lực, thiếu đào tạo để đảm nhận những trọng trách
quan trọng.
0.25
0.25
3Giải thích nghĩa của từ “lương đống”;“phiên li” trong hai
câu thơ 5,6. Theo em có thể thay những từ này bằng từ
thuần Việt được không ? Vì sao?
- Không thể thay thế từ được
- Bởi vì: Các từ “lương đống” và “phiên li” là những từ
Hán Việt và có thanh điệu trang trọng hơn các từ đồng
nghĩa như “rường cột, phên giậu’.
- Dùng từ ngữ có giọng điệu trịnh trọng để đánh giá tác
dụng của cây nhưng thay vào đó lại là sự phủ nhận, giảm
nhẹ (không ra mặt, ít an ủi), tạo ra giọng điệu vừa mỉa mai
– châm biếm vừa đả kích.
0.25
0.25
0.5
4Tác giả viết bài thơ trên nhằm mục đích gì?
Bài thơ mượn hình ảnh cây vông để tạo ra một hình ảnh
biểu tượng và từ đó châm biếm, đả kích bộ máy quan lại bộ
tham tri Hà Tôn Quyền triều Minh Mạng. Bài thơ “Vịnh
cây vông” không chỉ đơn thuần là sự khen ngợi cây vông
mà thực chất là một biểu tượng sâu sắc, mang nhiều ý
nghĩa ẩn (thể hiện sự mỉa mai, chán ghét của tác giả đối
với triều thần).
0.5
5Chỉ ra biện pháp tu từ đặc sắc được sử dụng trong bài?
- Phép đảo ngữ cú pháp (Cao lớn làm chi những thứ
vông.)=> nhấn mạnh sự cao lớn hình ảnh cây vông, chỉ có
0.25
tác dụng làm bờ rào.
- Nghệ thuật ẩn dụ (dùng hình ảnh cây cối để châm
biếm, đả kích)=> Hình ảnh cây vông có ý nghĩa tượng
trưng, là ẩn dụ của quan thoại Hà Tôn Quyền, thời
Minh Mạng. Đây là một bộ máy quan liêu bất tài và vô
dụng.
0.25
6Viết một đoạn văn theo cách quy nạp (từ 7-10 dòng) về
nội dung trào phúng của bài thơ Vịnh cây vông.
Hình thức:
- Học sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách quy nap, câu
chủ đề đứng ở cuối đoạn. Đảm bảo cấu trúc trình bày một
đoạn văn đúng, đủ kết cấu (Mở đoạn, thân đoạn và kết
đoạn).
- Biết dùng lí lẽ, dẫn chứng thuyết phục cần làm nổi bật
luận điểm. Đảm bảo cấu trúc của đoạn nghị luận văn học.
Các ý có sự liên kết chặt chẽ, diễn đạt trong sáng, không
mắc lỗi chính tả, ngữ pháp.
0.25
Nội dung:
- Đối tượng của tiếng cười trào phúng trong Vịnh cây vông:
+ Quan lại bộ tham tri Hà Tôn Quyền triều Minh Mạng
(1820-1840). (nghĩa đen)
+ Một số đối tượng khác nhau trong xã hội: Những người
kém năng lực, thiếu đào tạo để đảm nhận những trọng trách
quan trọng (nghĩa bóng)
- Bài thơ mượn hình ảnh cây vông để tạo ra một hình ảnh
biểu tượng và từ đó châm biếm, đả kích bộ máy quan lại
trong triều đình.
- Bài thơ “Vịnh cây vông” không chỉ đơn thuần là sự khen
ngợi cây vông mà còn mang ý nghĩa ẩn dụ (thể hiện sự
mỉa mai, chán ghét của tác giả đối với triều thần quan
thoại Hà Tôn Quyền, thời Minh Mạng).
- Liên hệ thực tế với bản thân.
0.25
0.25
0.5
0.5
0.25
II LÀM VĂN 5,0
Hoạt động từ thiện là một truyền thống quý báu ngàn đời
của dân tộc ta, từ những hoạt động thiện nguyện trong nhà
trường và ngoài xã hội, em hãy viết bài văn chia sẻ quan
điểm của mình về cách làm từ thiện có ý nghĩa.
1. Đảm bảo cấu trúc Viết bài văn nghị luận về một vấn
đề đời sống (con người trong mối quan hệ với cộng
đồng, đất nước).
- Hình thức: Đủ 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài.
- Nội dung: Cần làm rõ theo yêu cầu của đề bài.
2. Xác định đúng yêu cầu của đề:
a. Mở bài: Giới thiệu, dẫn dắt vấn đề:
VD: Từ thiện là một trong những phong trào đang trở thành
xu hướng phổ biến trong xã hội hiện nay. Nhưng cách làm
từ thiện có ý nghĩa chứ không phải chạy theo xu thế là một
vấn đề đáng để chúng ta quan tâm và bàn luận.
0,5
b. Thân bài: Đảm bảo được một số ý chính:
* Giải thích:
- Từ thiện có nghĩa là làm việc tốt từ lòng yêu thương con
người.
- Từ thiện là một hành động trợ giúp người yếu thế. Tình
nguyện và từ thiện là những hoạt động mang lại nhiều giá
trị cho cả người cho và người nhận. Chúng có thể giúp cải
thiện cuộc sống, giảm bớt đau khổ và lan tỏa tinh thần đoàn
kết, tình yêu thương trong cộng đồng.
* Phân tích, bàn luận:
- Vì sao cần làm từ thiện?
+ Xã hội còn rất nhiều những mảnh đời, số phận bất hạnh.
+ Các cơ quan, tổ chức chỉ có thể hỗ trợ một bộ phận rất
nhỏ đặc biệt là trong tình hình: khi đại dịch hoành hành,
thiên tai, hạn hán, lũ lụt, động đất, hỏa hoạn, tai nạn ....
+ Làm việc thiện trở thành một nếp sống quen thuộc, một
nét sống đẹp của dân tộc ta.
+ Nêu dẫn chứng trong cuộc sống: Nơi địa phương em sinh
sống, ở trường em học, ở thôn xóm, khu phố, trong gia
đình, dòng họ…
- Những lợi ích của việc làm từ thiện:
+ Họ nhận thấy tâm hồn mình được thoải mái, thanh thản
và nhẹ lòng hơn.
+ Có người thì họ không làm vì mình mà để phúc đức lại
cho con cháu.
+ Họ chỉ mong muốn đóng góp một phần cho xã hội ngày
một tốt đẹp hơn: để cuộc sống của những người bất hạnh
được nhẹ nhàng hơn.
+ Một xã hội tốt là một xã hội giàu lòng yêu thương, có
nhiều người yêu thương lẫn nhau.
* Bàn luận, mở rộng vấn đề:_
- Phê phán một lớp người trong xã hội còn đang vô cảm,
dửng dưng, không biết quan tâm, sẻ chia… với những
người có hoàn cảnh bất hạnh trong xã hội.
- Có những người chỉ làm từ thiện để lấy danh nghĩa, lấy sự
nổi tiếng về cho bản thân chứ không xuất phát từ thực tâm
thiện nguyện, tấm lòng chân thành. Từ thiện là tốt nhưng từ
thiện sai cách, sai đối tượng lại đem đến những điều phản
0,5
1,0
1,0
0,75
tác dụng (Nêu dẫn chứng minh họa)
* Bài học nhận thức và hành động:
- Nhận thức được từ thiện là hành động tốt đẹp trong xã
hội, cách làm từ thiện có ý nghĩa là rất cần thiết, thể hiện
tình yêu thương của con người với đồng loại, là cơ sở để
xây dựng các mối quan hệ xã hội và phát triển đất nước.
- Hành động: Tuổi trẻ càng cần tích cực trong công tác từ
thiện. Việc thiện nguyện thật ra không đòi hỏi nhiều tiền
bạc và thì giờ, chỉ cần có một tấm lòng.
0,5
c. Kết bài:
- Kết thúc vấn đề: 1Không có thứ gì trên đời buộc người ta
phải làm việc thiện, mà phải là tinh thần tự nguyện, tình
nguyện. Vì vậy, mỗi chúng ta hãy làm từ thiện sao cho thật
có ý nghĩa.
- Liên hệ bản thân.
0,5
0,25
Tổn
g
10 điểm