DÞ TËT HËU M¤N - TR¦C TRµNG
Hoµng V¨n Hïng
I. H ành chính:
1. Tên môn h c: Ngo i b nh lýọ ạ ệ
2. Tên tài li u h c t p : Tài li u phát tayệ ọ ậ ệ
3. Bài gi ng: Lý thuy tả ế
4. Đ i t ng: Sinh viên Y 6ố ượ
5. Th i gian : 2 ti tờ ế
6. Đ a đi m: Gi ng đ ngị ể ả ườ
I I . M c tiêu:ụ
1. Mô t đ c tri u ch ng lâm sàng và XQ d t t h u môn tr c tràng ả ượ ệ ứ ị ậ ậ ự
(DTHMTT).
2. Trình bày đ c phân lo i qu c t DTHMTTượ ạ ố ế
3. Nêu đ c nguyên t c đi u tr DTHMTTượ ắ ề ị
I II . N i dung:ộ
1. M đ u:ở ầ
- Là d t t b m sinh hay g p nh t đ ng tiêu hóa.ị ậ ẩ ặ ấ ở ườ
- C n đ c phát hi n và đi u tr s m ngay t khi tr m i sinh.ầ ượ ệ ề ị ớ ừ ẻ ớ
- T l t vong ngày càng gi m.ỷ ệ ử ả
2. Phôi thai h c:ọ
- Th i kỳ bào thai (< tu n th 8):ờ ầ ứ
+ Ru t sau (→ tr c tràng) và ni u nang (→bàng quang) thông nhauộ ự ệ
trong m t khoang g i là nh p, phía d i đ c b t kín b ng màng ộ ọ ổ ớ ướ ượ ị ằ ổ
nh p.ớ
+ Màng nh p tiêu điổ ớ
→
® ng tiêu hóa - sinh d c - ti t ni u thôngườ ụ ế ệ
v i bên ngoài.ớ
+ Vách ti t ni u - tr c tràng phát tri n xu ng d i → phân chia tr cế ệ ự ể ố ướ ự
tràng ra kh i đ ng ti t ni u - sinh d c…ỏ ườ ế ệ ụ
- Quá trình phân chia này: N u b t th ng m t giai đo n nào đó →ế ấ ườ ở ộ ạ
DTHMTT.
3. Tri u ch ng lâm sàng:ệ ứ
3 .1 . C năngơ :
- Đa s bi u hi n h i ch ng TRSS.ố ể ệ ộ ứ
- M t s ít v n a phân xu (qua l dò, h p h u môn).ộ ố ẫ ỉ ỗ ẹ ậ
3.2. Toàn thân:
- Đ non, thi u cân, m t n c, d t t ph i h p...ẻ ế ấ ướ ị ậ ố ợ
3.3. Th c th :ự ể
Ch y u khám vùng TSM:ủ ế
a. Tr ng h p không có l h u môn: ườ ợ ỗ ậ T×m:
- V t tích h u môn:ế ậ
+ Lúm da s m màu.ẫ
+ V trí: bình th ng ho c b t th ng.ị ườ ặ ấ ườ
+ Khi tr khóc: ph ng lên ho c không.ẻ ồ ặ
+ ¢n ngón tay: m m ho c ch c.ề ặ ắ
- C th t h u môn: Kích thích gây đau ch v t tích h u môn: n u có cơ ắ ậ ỗ ế ậ ế ơ
th tắ
→
co rúm l i.ạ
- L dò:ỗ
+ V trí.ị
+ Có phân xu ra không?
- Phân xu ra qua các l t nhiên:ỗ ự
+ Ni u đ o (nam).ệ ạ
+ Âm đ o (n ).ạ ữ
b. Tr ng h p có l h u môn:ườ ợ ỗ ậ
Thăm khám b ng sond Nelaton s 8-12:ằ ố
+ Vào sâu bao nhiêu?
+ Có phân xu ra không?
4. X Quang:
4.1. Ch p b ng KCB:ụ ụ
a. M c đích:ụ
Tìm túi cùng tr c tràng (TCTT).ự
b. Cách ch p:ụ
- Sau đ 6-12 gi đ h i t i TCTT.ẻ ờ ể ơ ớ
- Gián m t m u chì vào v t tích h u môn 𠮸nh d u.ộ ẩ ế ậ ể ấ
- T th : Nghiêng, đ u d c ng c, chân trái th ng, chân ph i g pư ế ầ ố ượ ẳ ả ấ
(Wangensteen và Rice, 1930)
c. Nh n xét k t qu :ậ ế ả
So sánh TCTT v i:ớ
- M c x ng: đ ng mu - c t (PC):ố ươ ườ ụ
+ TCTT trên đ ng PC: d t t caoườ ị ậ
+ TCTT b ng đ ng PC: d t t trung gian.ằ ườ ị ậ
+ TCTT d i đ ng PC: d t t th pướ ườ ị ậ ấ
- M c đánh d u:ố ầ
+ > 2cm: d t t cao.ị ậ
+ = 2 cm: d t t trung gian.ị ậ
+ < 2 cm: d t t th p.ị ậ ấ
4.2. XQ có chu n b :ẩ ị
B m thu c c n quang vào :ơ ố ả
- TCTT b ng ch c kim qua v t tích h u môn: th y rõ TCTT.ằ ọ ế ậ ấ
- Lç rß.
5. D i n bi n và bi n ch ng:ễ ế ế ứ
N u không đi u tr k p th i:ế ề ị ị ờ
- Nôn → trào ng c đ ng hô h p:ượ ườ ấ
+ Ch t đ t ng t.ế ộ ộ
+ Nhi m trùng đ ng hô h p.ễ ườ ấ
- T c ru t → v ru t.ắ ộ ỡ ộ
- Giãn đ i tràng th phát.ạ ứ
6. P hân lo i qu c tạ ố ế :
T i H i ngh ph u thu t Nhi th gi i t i Wingspred (M ), 1986:ạ ộ ị ẫ ậ ế ớ ạ ỹ
Chia 4 loai:
-Lo i cao:ạ
+ Teo HMTT có rò TT v i:ớ
. Nam: Ni u đ o TLT.ệ ạ
. N :¢m đ o.ữ ạ
+ Teo HMTT không rò.
+ Teo TT.
-Lo i trung gian:ạ
+ Teo HMTT có rò TT v i:ớ
. Nam: Ni u đ o hành.ệ ạ
. N : Ti n đình ho c âm đ o th p.ữ ề ặ ạ ấ
-Lo i th pạ ấ :
+ HM n p (rò HM da).ắ
+ H p HM.ẹ
+ Rò HM - ti n đình (n ).ề ữ
-Lo i hi m g pạ ế ặ :
N : Còn nh p.ữ ổ ớ
7. Đ i u tr :ề ị
7.1. M c đích:ụ
- C u s ng bn.ứ ố
- T o HM v trí bình th ng.ạ ở ị ườ
- Đ m b o ch c năng đ i ti n.ả ả ứ ạ ệ
7.2. Ch đ nh:ỉ ị
- HM b t kín, không có l rò → m c p c uị ỗ ổ ấ ứ
- HM b t kín, có l rò: ị ỗ
+ Có th trì hoãn m t th i gian.ể ộ ờ
+ Nong l rò trong khi ch m .ỗ ờ ổ
- H p HM hay h p HMTT:ẹ ẹ
+ Nong.
+ Không có k t qu → m .ế ả ổ
7.3. Ph ng pháp m :ươ ổ
-D t t cao và trung gianị ậ : M 3 thì:ổ
+ HMNT sau đ .ẻ
+ H bóng tr c tràng sau 3 – 6 tháng:ạ ự
. Đ ng b ng + TSMườ ụ
. Đ ng sau TTườ
+ Đóng HMNT sau 2 – 3 tháng.
-D t t th pị ậ ấ :
Th ng m m t thì: T o hình HM đ ng TSM.ườ ổ ộ ạ ườ
- M t s tình hu ng đ c bi t:ộ ố ố ặ ệ
+ Teo tr c tràng: Gi i phóng 2 đ u tr c tràng → n i t n - t n.ự ả ầ ự ố ậ ậ
+ H p HMTT: Nong ho c m c t đo n h p → n i TT + ng HM.ẹ ặ ổ ắ ạ ẹ ố ố
7.4. Chăm sóc sau m :ổ
- m.Ủ ấ
- Kháng sinh.
- Truy n d ch, cho ăn s m.ề ị ớ
- Phát hi n bi n ch ng.ệ ế ứ
- Nong HM.
I V . T ài li u tham kh o:ệ ả
1. B nh h c ngo i khoaệ ọ ạ , NXB Y h c- Hà N i , 2001.ọ ộ
2. Ph u thu t tiêu hóa tr emẫ ậ ẻ , NXB Y h c- Hà N i , 2000.ọ ộ