1
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Khổng Tử đã nói: “Những gì tôi nghe, tôi sẽ quên; những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ;
những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu”, đó có thể coi là những tư tưởng đầu tiên về giáo dục
trải nghiệm và cũng cho thấy vai trò của việc học tập từ những trải nghiệm thực tế.
Điều này một lần nữa được khẳng định trong chương trình giáo dục phổ thông mới
theo Nghị quyết số 29-NQ/TW Hội nghị lần thứ VIII Ban Chấp hành Trung ương
khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công
nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa và hội nhập quốc tế nêu rõ mục tiêu tổng quát của giáo dục là “Phát triển
trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng
năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh” . Bên cạnh mục tiêu của tổng
quát của giáo dục thì mục tiêu hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cấp THPT
được xác định: “Học sinh phát triển hứng thú nghề nghiệp và ra quyết định lựa
chọn được nghề nghiệp tương lai; xây dựng được kế hoạch rèn luyện đáp ứng yêu
cầu nghề nghiệp” .
Chương trình trải nghiệm, hướng nghiệp tạo cơ hội cho học sinh tham gia các
hoạt động trải nghiệm nhằm phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của người
học dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên. Các hoạt động trải nghiệm được chú
trọng đổi mới cả về hình thức và nội dung, trong đó tăng cường các hình thức gắn
với thực tiễn địa phương, hợp tác nhóm, từ dạy học trên lớp ra ngoài lớp, mở rộng
việc dạy học ngoài thiên nhiên, ngoài môi trường lớp học giúp các em có sự định
hướng đúng đắn về nghề nghiệp tránh trường hợp chạy theo xu hướng hoặc lựa chọn
nghề nghiệp không phù hợp với bản thân dẫn tới phải làm trái nghề hay thậm chí
thất nghiệp.
Trải nghiệm các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tại địa phương là
một trong những yêu cầu trong nội dung trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh
trung học phổ thông. Các lĩnh vực nghề nghiệp tại các ngành nghề gắn với đặc thù
địa phương nơi học sinh sinh sống là một kênh thông tin rất quan trong cung cấp
kiến thức thực tiễn về một số lĩnh vực , hoạt động nghề . Tìm hiểu các loại ngành
nghề sẽ mang lại cho học sinh cơ hội tìm hiểu nghề nghiệp, lựa chọn, định hướng
nghề và rèn luyện phẩm chất , năng lực phù hợp với nghề mà mình yêu thích .
Nhận thức được vai trò của việc nâng cao chất lượng giáo dục hướng nghiệp cho
học sinh cùng với những kết quả đạt được, chúng tôi nghiên cứu đề tài “ Thiết kế
chủ đề “Định hướng nghề nghiệp bản thân” thông qua hoạt động trải nghiệm cơ
sở nghề cho học sinh THPT trong chương trình trải nghiệm hướng nghiệp.” nhằm
góp phần tích cực vào thực hiện mục tiêu chung của ngành giáo dục đáp ứng yêu
cầu đổi mới trong giai đoạn hiện nay.
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Thiết kế được hoạt động trải nghiệm gắn với thực tiễn, phát triển năng lực
tự học, tự nghiên cứu, năng lực giải quyết vấn đề, phát huy hoạt động trải nghiệm
2
của học sinh trên cơ sở có sự hướng dẫn của giáo viên từ đó giúp các em định hướng
nghề trong tương lai.
Tiếp cận nghiên cứu các phương pháp dạy học tích cực trên cơ sở thực tiễn áp
dụng để nâng cao hiệu quả vào tổ chức các hoạt động giáo dục cho học sinh .
Đề xuất nội dung và quy trình tổ chức “Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp”
theo hướng kết hợp một số phương pháp dạy học tích cực nhằm tạo hứng thú, sự
vui vẻ cho học sinh trong quá trình trải nghiệm để các em nâng cao khả năng tự
học, tự chiếm lĩnh tri thức, tìm ra được năng lực, sở trường của bản thân giúp cho
các em định hướng tốt nghề nghiệp mà mình yêu thích.
III. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1. Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng dạy học là học sinh lớp 10 THPT .
- Nghiên cứu tổ chức hoạt động giáo dục chủ đề Hướng nghiệp bằng vận dụng
một số phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực và tổ chức hoạt động trải nghiệm các
ngành nghề giúp học sinh định hướng nghề .
2. Thời gian nghiên cứu
Từ tháng 8 năm 2020 đến tháng 3 năm 2022
3. Phạm vi nghiên cứu
- Đề tài tập trung nghiên cứu về thiết kế hoạt động trải nghiệm nghề nhằm
định hướng hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT trong thời kỳ mới.
IV. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Để thực hiện đề tài này tôi đặt ra một số nhiệm vụ sau đây:
- Nghiên cứu lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm của bản thân trong quá trình tổ
chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh .
-Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn một số phương pháp dạy học tích cực
và hoạt động trải nghiệm nhằm giúp học sinh định hướng nghề cho bản thân.
- Tổ chức hoạt động giáo dục chủ đề “Định hướng nghề nghiệp bản thân”
bằng cách sử dụng một số phương pháp dạy học tích cực thông qua hoạt động trải
nghiệm giúp học sinh định hướng nghề .
V. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
Đề tài đã phối hợp vận dụng được các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích
cực và gắn liền hoạt động trải nghiệm thực tiễn khi tổ chức hoạt động hướng nghiệp
góp phần định hướng lựa chọn nghề, chọn trường cho tương lai giúp cho học sinh
hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu theo các mức độ phù hợp với mỗi
cấp học đã được quy định trong chương trình tổng thể, tổng hợp và phân tích được
các thông tin chủ quan, khách quan liên quan đến nghề định lựa chọn. Biết cách giữ
an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp trong thực tiễn cuộc sống .
3
Đề tài giúp học sinh hình thành và phát triển các năng lực tự chủ và tự học, giao
tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo được biểu hiện qua các năng lực đặc
thù: năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng
lực định hướng nghề nghiệp cho bản thân. HS được trải nghiệm, khám phá kiến thức
qua hành động, học qua “làm” kiến thức từ đó sẽ được khắc sâu và bền vững.
Giúp cho HS lựa chọn nghề, trường đào tạo nghề, hướng học tập nghề nghiệp
mà mình yêu thích . Bên cạnh đó giúp các em lập được kế hoạch học tập và phát
triển nghề nghiệp, hình thành một số năng lực cơ bản của người lao động trong thời
đại mới (khả năng lập kế hoạch làm việc, khả năng hợp tác, khả năng thuyết trình,
khả năng tự khẳng định mình...) lựa chọn nghề bằng sự say mê và yêu thích... đó là
yếu tố cốt lõi để học sinh lựa chọn đúng nghề .
Đề tài giúp học sinh có khả năng thích ứng với các điều kiện sống, học tập và
làm việc khác nhau; thích ứng với những thay đổi của xã hội hiện đại; có khả năng
tổ chức cuộc sống, công việc và quản lí bản thân; có khả năng phát triển hứng thú
nghề nghiệp và ra quyết định lựa chọn được nghề nghiệp tương lai; xây dựng được
kế hoạch rèn luyện đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp và trở thành người công dân có
ích.
PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
4
I. CƠ SỞ KHOA HỌC
1. CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1. Hiểu về các khái niệm.
1.1.1. Theo Từ điển Tiếng việt, “Trải có nghĩa là đã từng qua, từng biết, từng chịu
đựng; còn nghiệm có nghĩa là kinh qua thực tế nhận thấy điều nào đó là đúng".
Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, “Trải nghiệm là tổng quan khái niệm
bao gồm tri thức, kĩ năng trong hoặc quan sát sự vật hoặc sự kiện đạt được thông
qua tham gia vào hoặc tiếp xúc đến sự vật hoặc sự kiện đó” . Lịch sử của từ “trải
nghiệm” gần nghĩa với từ “thử nghiệm”. Thực tiễn cho thấy trải nghiệm đạt được
thường thông qua thử nghiệm.
Từ những định nghĩa trên, với mục đích nghiên cứu của mình, hoạt động trải
nghiệm được hiểu như sau: Hoạt động trải nghiệm là một nhiệm vụ học tập gắn với
thực tiễn mà học sinh cần phải vận dụng vốn kinh nghiệm sẵn có để trải nghiệm,
phân tích, khái quát hóa thành kiến thức của bản thân và vận dụng để giải quyết vấn
đề thực tiễn” .
1.1.2. Nghề là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo,
con người có được những tri thức, những kĩ năng để làm ra các loại sản phẩm vật
chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội. Nghề thường
được hiểu là một việc làm có tính ổn định, đem lại thu nhập để duy trì và phát triển
cuộc sống cho mỗi người. Nghề không đơn giản chỉ để kiếm sống mà còn là con
đường để thể hiện và khẳng định giá trị của bản thân.
1.1.3. Định hướng nghề nghiệp là một khái niệm giáo dục toàn diện và liên tục
được thiết kế để cung cấp cho các cá nhân ở cấp trung học các thông tin, kinh nghiệm
chuẩn bị cho họ sống và làm việc trong một xã hội, môi trường cần.
1.1.4. Làng nghề là một đơn vị hành chính cổ xưa, là nơi quần cư đông người,
sinh hoạt có tổ chức, kỉ cương, tập quán riêng. Làng nghề không những là một làng
sống chuyên nghề, mà còn gồm những người cùng nghề sống hợp quần thể để phát
triển công việc. Bên cạnh việc phát triển kinh tế, làng nghề còn giữ gìn bản sắc dân
tộc và đặc điểm riêng của địa phương .
1.1.5. Định hướng nghề nghiệp thông qua trải nghiệm cơ sở nghề là trải qua,
kinh qua, thâm nhập vào một cơ sở nghề để tích lũy các thông tin, kinh nghiệm nghề
nhằm định hướng việc lựa chọn nghề nghiệp thích hợp chuẩn bị cho cuộc sống của
người trải nghiệm .
1.2. Một số phương pháp dạy học tích cực để thiết kế hoạt động “Định
hướng nghề “ thông qua hoạt động trải nghiệm nghề
Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là một bộ phận của chương trình giáo
dục phổ thông mới, để thực hiện chủ đề Định hướng nghề nghiệp cho học sinh thông
qua hoạt động trải nghiệm chúng tôi áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để
học sinh được học thông qua các hoạt động trải nghiêm. “Hoạt động trải nghiệm”
5
là cầu nối để học sinh “học qua làm” trong thực tiễn. Đây là những hoạt động giáo
dục được tổ chức gắn liền với kinh nghiệm, cuộc sống để HS trải nghiệm và sáng
tạo. Ở đây để thực hiện chủ đề chúng tôi thực hiện các phương pháp chính, đó là:
1.2.1. Phương pháp Dạy học theo dự án
1.2.1.1. Khái niệm dự án và phương pháp dạy học theo dự án
Dự án: Thuật ngữ ”dự án” (project) được hiểu là một đề án, dự thảo hay kế
hoạch cần thực hiện để đạt mục đích đặt ra. Khái niệm dự án được sử dụng trong sản
xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học cũng như trong quản lí xã hội và được sử
dụng trong lĩnh vực GD-ĐT như một phương pháp hay hình thức dạy học
Phương pháp dạy học theo dự án: Từ đầu thế kỉ XX, các nhà sư phạm Mĩ đã
xây dựng cơ sở lí luận cho phương pháp dự án (Project method) và coi đây là phương
pháp dạy học quan trọng để thực hiện dạy học hướng vào người học nhằm khắc phục
nhược điểm của dạy học truyền thống. Dạy hoc theo dự án được hiểu là một phương
pháp hay hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp,
có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành. Nhiệm vụ này được người học
thực hiện với tính tự lực cao trong quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập
kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết
quả thực hiện .
1.2.1.2. Đặc điểm của dạy học theo dự án
Các nhà sư phạm Mĩ đầu thế kỉ XX khi xác lập cơ sở lí thuyết cho phương
pháp dạy học này đã chỉ ra 3 đặc điểm cốt lõi của Dạy hoc theo dự án .
Định hướng vào HS:
Chú ý đến hứng thú của người học, tính tự lực cao: Giáo viên (GV) đóng vai
trò là người tư vấn, hướng dẫn và giúp đỡ. HS tham gia chọn đề tài, học tập phù hợp
với trình độ kiến thức và năng lực cá nhân, khuyến khích tính tích cực, tự lực, tham
gia trải nghiệm, sáng tạo;
Người học được cộng tác làm việc, lựa chọn nhiệm vụ phù hợp (hay còn gọi
là học tập tính xã hội): Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, đòi hỏi
cần có sự hợp tác và phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm. Qua đó
rèn luyện tính sẵn sàng và kĩ năng cộng tác làm việc giữa các thành viên tham gia,
giữa GV và HS cũng như các lực lượng xã hội tham gia vào dự án.
- Định hướng vào thực tiễn:
Gắn liền với hoàn cảnh: Chủ đề dự án xuất phát từ tình huống của thực tiễn
đời sống xã hội, phù hợp trình độ và năng lực của người học;
Có ý nghĩa thực tiễn xã hội: Gắn việc học tập trong nhà trường với thực tiễn
đời sống xã hội mang lại tác động xã hội tích cực;
Kết hợp giữa lí thuyết và thực hành: HS phát triển khả năng giải quyết vấn
đề thực tiễn bằng cách tích hợp các kiến thức đã học. Thông qua đó, kiểm tra, củng
cố, mở rộng hiểu biết lí thuyết và rèn luyện kĩ năng hành động, kinh nghiệm thực