LUẬN VĂN:
Quá trình đổi mới hoạt động của
các ngân hàng thương mại quốc
doanh Việt Nam
Mở đầu
Sự chuyển đổi từ một nền kinh tế hành chính tập trung quan liêu bao cấp sang
cơ chế thị trường có sự quản lí của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa đã tạo
nên một bước ngoặt lớn trong tiến trình phát triển nền kinh tế đất nước. Kỷ nguyên đổi
mới kinh tế đã hình thành nên nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần. Với sự đa dạng
hoá các loại hình sản xuất kinh doanh, cùng với sự chuyển biến mạnh mẽ về chất càng
làm nền kinh tế phát triển một cách sôi động.
Cùng với sự nghiệp đổi mới Đất nước, sự nghiệp đổi mới ngân hàng cũng đã
đạt được những thành tựu đáng kể. Nhất là từ sau khi Pháp lệnh Ngân hàng ra đời, hoạt
động ngân hàng khá toàn diện và tiến bộ ở tầm pháp lý cao hơn trước, bao quát được
vấn đề cốt lõi về tổ chức và hoạt động ngân hàng.
Xuất phát từ đòi hỏi bức thiết của nền kinh tế thị trường trong điều kiện mở
cửa, việc phát triển các loại hình dịch vụ trong hoạt động ngân hàng của hệ thống ngân
hàng thương mại Việt Nam là yêu cầu không thể thiếu để hội nhập với nền kinh tế thế
giới.
Nhận thức được yêu cầu đó, đề tài lần này mà em chọn lựa cho tiểu luận bộ
môn Lý thuyết tiền tệ là: "Quá trình đổi mới hoạt động của các ngân hàng thương
mại quốc doanh Việt Nam".
Chương I
Một số lý thuyết cơ bản về hoạt động
của Ngân hàng Thương mại.
1. Vài nét về quá trình hình thành và phát triển hoạt động của Ngân hàng thương
mại:
Ngân hàng ra đời và phát triển là kết quả của sự phát triển sản xuất, trao đổi hàng
hoá, là kết quả của sự phân công lao động xã hội và nó luôn gắn liền với sự vận động
của tiền tệ. Tiền thân của nghề ngân hàng chính là nghề kim hoàn có từ thế kỷ XIV.
Đó là khi lưu thông tiền đúc bắt đầu phát triển mạnh và nghề kim hoàn ra đời với
nhiêm vụ chính là cân và thử tiền.
Cùng với sự phát triển của trao đổi lưu thông hàng hoá thì khối lượng tiền tệ
trong lưu thông ngày một lớn, các thương gia, điền chủ tích luỹ được khối lượng tiền,
vàng ngày một nhiều. Vậy là từ việc chỉ cân và thử tiền, người thợ kim hoàn bắt đầu
đổi và bảo quản tiền tệ cũng như tài sản. Lúc này, họ có thêm một chức năng mới-cũng
là nhiệm vụ đầu tiên của nghề ngân hàng - là "người thủ quỹ của xã hội". Thế nhưng,
đối với họ, tất cả những dịch vụ đó chỉ đem một khoản phí rất thấp, cho nên, để tăng
thêm thu nhập, họ kiêm luôn việc thanh toán hộ. Hoạt động này phát triển, nhà kim
hoàn liên tục thực hiện thanh toán cho khách hàng, và trong quỹ của họ bao giờ cũng
có một số dư nhất định vì ngoài những khoản xuất ra họ còn thu vào nữa, bởi vậy họ
đã nghĩ đến việc đem số dư đó cho vay. Chính hành vi này đã đem đến cho nhà kim
hoàn những khoản lợi nhuận rất lớn nên câu hỏi đầu tiên được đặt ra đối với họ lúc này
là làm sao để mở rộng được dịch vụ cho vay? Dĩ nhiên là muốn có đầu ra phải có đầu
vào mà đầu vào của hoạt động cho vay chính là nhận tiền gửi. Thế là từ việc thu phí
cho hoạt động thanh toán hộ, họ đã đi từ miễn phí đến trả lãi cho các khoản tiền gửi.
Nhờ vậy, những người thợ kim hoàn đã tập trung vào tay mình dược rất nhiều nguồn
vốn trong xã hội. Và Ngân hàng thương mại bước đầu xuất hiện.
Lúc đầu, các ngân hàng chỉ tổ chức lưu thông tiền đúc với số lượng có hạn nên
không thể mở rộng dịch vụ cho vay. Vậy nên để làm dược việc này họ bắt đầu nghĩ ra
tiền giấy. Buổi sơ khai, tiền giấy chỉ là những giấy chứng nhận mà khi cầm tờ giấy
này, người sở hữu có thể đổi ra tiền đúc bất cứ lúc nào tại ngân hàng phát hành ra nó.
Sau này, nó được gọi là tiền ngân hàng tư nhân vì mỗi ngân hàng phát hành một loại
giấy chứng nhận khác nhau. Bởi vậy mà song song với hàng loạt các ngân hàng là
hàng loạt các loại tiền giấy khác nhau. Điều này buộc người trao đổi tiến hành lựa
chọn. Kết quả của sự chọn lựa đó là có một số loại tiền của một số ngân hàng tư nhân
bị từ chối thanh toán bởi lẽ phạm vi lưu thông của mỗi đồng tiền được quy định bằng
uy tín, tiềm lực kinh tế của ngân hàng phát hành ra nó. Điều này gây cản trở và khó
khăn rất nhiều cho lĩnh vực lưu thông tiền tệ cũng như toàn bộ nền kinh tế.
Từ cuối thế kỷ XVIII đến cuối thế kỷ XIX, do sự tác động mạnh mẽ của cạnh
tranh, việc phát hành dần tập trung vào một số ngân hàng lớn và các ngân hàng này trở
thành ngân hàng phát hành, được các đạo luật của Nhà nước hợp pháp hoá độc quyền
phát hành tiền. Đến đây, hệ thống ngân hàng đã được chuyên môn hoá thành ngân
hàng phát hành và ngân hàng chuyên doanh. Các ngân hàng chuyên doanh cũng được
phân công lao động sâu sắc trong từng lĩnh vực như Ngân hàng Công nghiệp, Ngân
hàng Thương nghiệp, v...v...
Từ cuối thế kỷ XIX cho đến nay, các ngân hàng phát hành trở thành các Ngân
hàng trung ương do có sự can thiệp của Nhà nước bằng biện pháp quốc hữu hoá hoặc
hợp nhất, các ngân hàng chyên doanh trở thành Ngân hàng thương mại hoạt động theo
hai xu hướng, hoặc chuyên doanh theo từng lĩnh vực hoặc hoạt động kinh doanh đa
năng.
Cho đến ngày nay, hoạt động của các ngân hàng thương mại đã tiến một bước khá
xa so với hoạt động của các ngân hàng cổ truyền ở những thế kỷ trước, nó mang đậm
nét của thời đại bùng nổ thông tin và khoa học công nghệ. Cạnh tranh trong lĩnh vực
ngân hàng diễn ra ngày càng khốc liệt, gay gắt. Để có thể tồn tại và đứng vững, các
ngân hàng thương mại buộc phải ngày nâng cao chất lượng sản phẩm và chú trọng thoả
mãn mọi nhu cầu tài chính của khách hàng. Sự tiến bộ ấy đã tạo nên một nền công
nghiệp ngân hàng hoàn chỉnh.
Một số hoạt động phổ biến của hệ thống ngân hàng thương mại là:
- Nhận tiền gửi và tiền tiết kiệm.
- Cho vay đối với các tổ chức và các cá nhân.
- Chuyển tiền và quản lý các công cụ thanh toán.
- Dịch vụ đối ngoại.
- Các dịch vụ khác.
Với việc thực hiện các nhiệm vụ của mình, ngân hàng thương mại trong nền kinh
tế thị trường hiện nay có thể coi là một doanh nghiệp bởi vì các ngân hàng thương mại
cũng thực hiện kinh doanh để kiếm lời như các doanh nghiệp khác. Nhưng xét về bản
chất các hoạt động dịch vụ ngân hàng thì thấy rằng ngân hàng thương mại là một
doanh nghiệp đặc biệt. Các "sản phẩm" mà ngân hàng thương mại cung ứng được chế
biến từ "nguyên liệu chính" là tiền với công nghệ đặc biệt là tiền tạo ra tiền (T' > T).
Chúng giống những sản phẩm thông thường ở chỗ không ngừng cải tiến về mẫu mã,
quy cách, chất lượng để tạo ra sự đa dạng, hấp dẫn, phù hợp với thị hiếu, nhu cầu sử
dụng và túi tiền của khách hàng.
Trên cơ sở đó, các dịch vụ chính của một ngân hàng thương mại là:
- Dịch vụ cung cấp "nguyên liệu chính" cho công nghiệp ngân hàng-dịch vụ nhận
tiền gửi.
- Dịch vụ cung cấp phương tiện thanh toán làm tăng khả năng luân chuyển vốn.
- Các dịch vụ hỗ trợ khác.