1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MÔN NGỮ VĂN
NĂM HỌC 2014 - 2015
ĐỀ TÀI: ĐỔI MỚI TỔ CHỨC LỚP HỌC LÍ LUẬN VỀ THỂ LOẠI KỊCH
THEO HƯỚNG SÂN KHẤU HÓA,
NHẰM PHÁT HUY NĂNG LỰC, PHẨM CHẤT NGƯỜI HỌC
TÁC GIẢ: VŨ THỊ THU HƯƠNG
BÙI THỊ DUNG
LÊ THÀNH DƯƠNG
TRẦN NGỌC THÚY
NGUYỄN THỊ LÂM
TRƯỜNG THPT NHO QUAN C
GMAIL: NQC@NINHBINH.EDU.VN
SỐ ĐIỆN THOẠI: 0303.674.215
2
ĐỀ TÀI: ĐỔI MỚI TỔ CHỨC LỚP HỌC LÍ LUẬN VỀ THỂ LOẠI KỊCH
THEO HƯỚNG SÂN KHẤU HÓA,
NHẰM PHÁT HUY NĂNG LỰC, PHẨM CHẤT NGƯỜI HỌC
Nhiệm vụ nghiên cứu của các thành viên trong nhóm
STT
Họ và tên Nhiệm vụ Nội dung/ Mức độ tham gia
1 Vũ Thị Thu Hương Đồng tác giả - Chương 1. Dạy học Ngữ văn
theo định hướng phát triển
năng lực người học
- Chương 2. Dạy học Ngữ văn
theo định hướng hình thành
những phẩm chất cần có của
người học
- Điều tra, thống kê kết quả đạt
được của học sinh trước và sau
khi học thể loại kịch theo
hướng sân khấu hóa.
2 Bùi Thị Dung Đồng tác giả - Chương 3. Lí luận
về kịch và
kịch bản văn học
- Chương 4. Những yêu cầu về
đọc kịch bản văn học - Dạy
học tác phẩm kịch theo hướng
tích hợp, phát huy năng lực,
phẩm chất học sinh
- Điều tra, thống kê kết quả đạt
được của học sinh trước và sau
khi học thể loại kịch theo
hướng sân khấu hóa.
3. Lê Thành Dương Đồng tác giả - Chương 5. Thực tiễn của đổi
mới phương pháp dạy học
3
nhằm phát huy năng lực, phẩm
chất người học
- Chương 6. Phương pháp dạy
học truyền thống về lí luận thể
loại kịch
4. Trần Ngọc Thúy Nhóm trưởng,
chịu trách
nhiệm đề tài
- Chương 7. Một số biện pháp
tổ chức lớp học lí luận về thể
loại kịch theo hướng sân khấu
hóa, nhằm phát huy năng lực,
phẩm chất người học
- Chương 8. Thực nghiệm đổi
mới tổ chức lớp học lí luận về
thể loại kịch theo hướng sân
khấu hóa, nhằm phát huy năng
lực, phẩm chất người học
- Chương 9. So sánh quá trình
dạy - học lí luận văn học về
thể loại kịch theo hướng đổi
mới tổ chức lớp học sân khấu
hóa với phương pháp dạy -
học cũ
- Chương 10. Hiệu quả, điều
kiện áp dụng và khả năng phổ
biến đề tài sáng kiến kinh
nghiệm
5. Nguyễn Thị Lâm Đồng tác giả Đạo diễn sân khấu, định
hướng học sinh tập diễn kịch.
4
Phần một. MỞ ĐẦU
I- Lí do chọn đề tài
Nền giáo dục - đào tạo Việt Nam hiện nay vẫn đang trên con đường kiếm
tìm, đổi mới phương pháp dạy học. Trong đó, phương pháp giáo dục phổ thông
hướng tới mục tiêu phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học
sinh; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, từng môn học; bồi dưỡng phương
pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến
tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh. Đặc biệt, lí luận dạy
học hiện đại nhấn mạnh việc hình thành, phát triển năng lực, phẩm chất chung
và chuyên biệt của người học. Đó cũng là định hướng cơ bản mang tính pháp lí,
thiết thực đối với mỗi giáo viên đứng lớp.
Hướng tới mục tiêu giáo dục chung của toàn ngành, bộ môn Ngữ văn
cũng đang tích cực đổi mới phương pháp dạy học, sao cho mỗi học sinh được là
trung tâm, tự giác, sáng tạo, có khả năng độc lập suy nghĩ, có khả năng thực
hành tốt, mỗi học sinh là một cá thể tốt trong cộng đồng. Đúng như nhà văn M.
Gor- ki từng nói: “Văn học là nhân học”, nghĩa là chúng ta đã, đang và sẽ vẫn
nhấn mạnh sư mệnh cao cả, mang tính đặc trưng riêng của văn học trong việc
bỗi dưỡng, phát huy vẻ đẹp phong phú, sâu sắc của thế giới tinh thần và nhân
cách mỗi người.
Thế nhưng, đúng như nhiều bài báo, các bản tin trên các phương tiện
thông tin đại chúng đã đưa tin, và đặc biệt là qua việc tiếp xúc trực tiếp với học
sinh, chúng ta dễ dàng nhận ra một sự thật đáng suy nghĩ là nhiều học sinh
không yêu thích môn Ngữ văn, không hiểu đúng, không hiểu hết đặc thù bộ
môn, đặc biệt là việc học lí luận văn học gặp phải những vướng mắc khô khan
thuyết lí. Trên thực tế, một số theo học chỉ vì mục tiêu thực dụng trước mắt để
thi đỗ đại, nên xét ở khía cạnh nào đó, các em cũng chỉ giống như cái máy đang
vận hành để cố nhồi nhét những suy nghĩ, cảm xúc,... của người khác vào trong
đầu mình. Xã hội càng văn minh, hiện đại thì ta càng chú trọng đến sứ mệnh của
nền giáo dục cách mạng là làm thế nào cho mỗi người học trở thành một nhân
cách tốt, có khả năng bộc lộ những sáng tạo, phát huy thế mạnh riêng; sao cho
mỗi ngày đến trường là mỗi ngày các em được hưởng niềm vui trọn vẹn.
5
Đánh giá nguyên nhân của thực trạng nói trên, ta nên thẳng thắn nhìn từ
nhiều phía. Song, với góc nhìn của một giáo viên bộ môn Ngữ văn, chúng tôi
nhận thấy khả năng đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt là khả năng nhạy
bén với cái mới của một bộ phận giáo viên không tốt, dẫn đến tâm lí hoang
mang, lo sợ, tự ti; thậm chí cá biệt giáo viên còn luôn nghi ngờ về việc đổi mới
phương pháp dạy học hiện nay.
Hiện nay, chúng ta cũng đã quen nói đến đổi mới giáo dục thông qua đổi
mới mô hình tổ chức lớp học theo kiểu mới. Tài liệu nói về vấn đề này tràn lan
trên mạng Internet, hình ảnh, video về việc tổ chức lớp học theo kiểu này cũng
phổ biến.
Thế nhưng, nhìn vào thực tế xung quanh, chúng tôi nhận thấy đây vẫn là
vấn đề mới và lạ đối với đa số. Trong chương trình Ngữ văn THPT, những bài
dạy học về lí luận văn học chiếm tỉ lệ không lớn, song nó giữ vai trò quan trọng
trong việc định hướng cách hiểu, cách cảm, cách nhìn nhận đánh giá hiện tượng,
xu hướng, quá trình, giá trị, tiếp nhận văn học cho giáo viên và học sinh. Mặc dù
vậy, đa số các tiết dạy học lí luận văn học, đặc biệt là dạy thể loại kịch, thường
vẫn tiến hành theo kiểu lí thuyết suông, không tác động tích cực vào nhận thức,
tư tưởng, tình cảm thẩm mĩ của người học. Cá biệt, giáo viên còn mang tâm lí sợ
khi dạy học lí luận văn học, cho rằng lí luận văn học khô khan, khó hiểu, xa vời.
Trong hệ thống các thể loại cơ bản của văn học, kịch là thể loại đặc biệt,
được các nhà khoa học, các nhà sư phạm đầu ngành ở Việt Nam xem xét từ hai
góc độ: góc độ loại hình và góc độ thể loại.
Trong chương trình sách giáo khoa Ngữ văn 11, thể loại kịch được biên
soạn trong bài “Một số thể loại văn học: Kịch, nghị luận” hẳn là có cơ sở khoa
học, mà bản thân mỗi người giáo viên khi dạy học bài này cần tự đặt ra câu hỏi
và tự trả lời: Vì sao người ta lại xếp thể loại kịch bên thể loại nghị luận?
Chỉ riêng xét từ góc độ loại hình, kịch là loại hình nghệ thuật tổng hợp, có
nhiều giá trị quan trọng trong nền văn học - nghệ thuật (đặc biệt là nghệ thuật
sân khấu nước nhà). Thế nhưng, trong trường phổ thông, việc hiểu biết về nó thì
còn hạn chế. Nhiều học sinh, thậm chí cả giáo viên, không có khái niệm gì về
sân khấu - kịch, nên không thấy được giá trị lớn lao của những tác phẩm sân