Gii pháp hoàn thin chính sách phát trin
công nghip h tr cho ngành công nghip ô tô
ti Vit Nam1
Nguyn Th H Đip(*)
Trn Nguyn M Linh(**)
Tóm tt: Trong quá trình công nghip hóa, ngành công nghip ô tô đã được xác định là
mt trong nhng ngành mũi nhn, có vai trò quan trng trong phát trin kinh tế quc gia.
Để phát trin ngành công nghip ô tô, vic thúc đẩy s phát trin ca các doanh nghip
trong lĩnh vc công nghip h tr liên quan có ý nghĩa quan trng bi các doanh nghip
này s cung cp yếu t đầu vào vi khong 30.000 chi tiết linh kin cho sn phm cui
cùng. Bài viết phân tích thc trng chính sách phát trin đối vi công nghip h tr cho
ngành công nghip ô tô ca Vit Nam trong thi gian gn đây vi nhng kết qu đã đạt
được, nhng hn chế còn tn ti, t đó đề xut mt s gii pháp hoàn thin chính sách
phát trin công nghip h tr cho ngành công nghip ô tô ca Vit Nam thi gian ti.
T khóa: Công nghip h tr, Chính sách phát trin công nghip h tr, Ngành công
nghip ô tô, Vit Nam
Abstract: In the process of industrialization, the automobile industry has been identifi ed
as one of the key sectors, playing an important role in the country’s economic development.
To foster the sector, it’s signifi cant to promote enterprises in the related supporting
industries because they will provide input factors with about 30,000 components for
fi nished products. The paper analyzes the current implementation of policies on supporting
industry for Vietnam’s automobile industry in recent times, including achieved results
and remaining limitations, thereby proposing solutions to improve policies for that work
in the coming time.
Keywords: Supporting Industry, Policy of Developing Supporting Industry, Automobile
Industry, Vietnam
Ngày nhn bài: 30/7/2024; Ngày duyt đăng: 01/9/2024
1 Bài viết là kết qu nghiên cu ca Đề tài cp cơ s năm 2024 “Tng quan nghiên cu v chính sách đối vi
công nghip h tr ti mt s nước châu Á và hàm ý chính sách cho Vit Nam”, do ThS. Nguyn Th H Đip
ch nhim, Vin Thông tin Khoa hc xã hi ch trì.
(*) ThS., Vin Thông tin Khoa hc xã hi, Vin Hàn lâm Khoa hc xã hi Vit Nam;
Email: farfala129@gmail.com
(**) ThS., Vin Thông tin Khoa hc xã hi, Vin Hàn lâm Khoa hc xã hi Vit Nam;
Email: Trannguyenmylinh@gmail.com
Tp chí Thông tin Khoa hc xã hi, s 10.2024
36
1. M đầu
Theo Ngh định s 111/2015/NĐ-CP
ngày 03/11/2015 ca Chính ph, “công
nghip h tr là các ngành công nghip
sn xut nguyên liu, vt liu, linh kin
và ph tùng để cung cp cho sn xut sn
phm hoàn chnh” (Chính ph, 2015, Điu
3, khon 1). Như vy, công nghip h tr
cho ngành công nghip ô tô được hiu là h
thng các cơ s sn xut và công ngh sn
xut vt liu, ph tùng linh kin, ph kin,
bán thành phm để cung cp cho ngành
công nghip ô tô.
Nếu như các nhà sn xut cung cp ô tô
hoàn chnh ra th trường thường là các hãng
ô tô nước ngoài có thương hiu mnh và quy
mô sn xut ln thì ngược li, phn ln các
doanh nghip cung cp linh kin, bán thành
phm cho ngành công nghip ô tô li là
nhng doanh nghip nh và va thuc nhiu
ngành chuyên môn hóa khác nhau, vi nhiu
cp độ trong mng lưới sn xut linh kin,
ph tùng. Điu này cho thy, ti các quc
gia đang phát trin, vi phn ln các doanh
nghip có quy mô nh và va, nếu có chính
sách và chiến lược phù hp thì s khuyến
khích được các doanh nghip này tham gia
vào chui cung ng, hay mng lưới sn xut
toàn cu; t đó to cơ hi để doanh nghip
ni địa tiếp nhn chuyn giao công ngh,
thúc đẩy phát trin, nâng cao kh năng sn
xut ca tng doanh nghip và ca quc gia.
Vì vy, vic tìm hiu, đánh giá thc trng
chính sách phát trin công nghip h tr cho
ngành công nghip ô tô Vit Nam, t đó đề
xut gii pháp hoàn thin chính sách trong
thi gian ti có ý nghĩa thc tin.
2. Thc trng chính sách phát trin công
nghip h tr cho ngành công nghip ô tô
2.1. Nhng kết qu đạt được
V mt ch trương, Đảng và Nhà nước
Vit Nam luôn nht quán chính sách h tr
ngành công nghip ô tô.
Quyết định s 34/2007/QĐ-BCN ngày
31/7/2007 ca B Công nghip (nay là
B Công Thương) v vic phê duyt Quy
hoch phát trin công nghip h tr đến
năm 2010, tm nhìn đến năm 2020 được
coi là văn bn đầu tiên v định hướng phát
trin trong công nghip h tr nói chung và
công nghip h tr ngành công nghip ô tô
nói riêng Vit Nam. Tiếp đó, Chính ph
đã ban hành nhiu chính sách nhm phát
trin ngành công nghip h tr nói chung
và công nghip h tr ngành công nghip ô
tô nói riêng, đin hình như:
- Lut s 71/2014/QH13 ngày
26/11/2014 sa đổi, b sung mt s điu
ca các lut v thuế quy định mc ưu đãi
thuế sut thuế thu nhp doanh nghip cao
nht đối vi thu nhp ca doanh nghip t
thc hin d án đầu tư mi sn xut sn
phm thuc Danh mc sn phm công
nghip h tr ưu tiên phát trin (trong đó
có công nghip h tr cho ngành công
nghip ô tô);
- Ngh định s 111/2015/NĐ-CP ngày
03/11/2015 ca Chính ph v phát trin
công nghip h tr;
- Ngh định s 118/2015/NĐ-CP ngày
12/11/2015 ca Chính ph quy định chi tiết
và hướng dn mt s điu ca Lut Đầu tư,
trong đó sn xut sn phm công nghip h
tr được đưa vào danh mc lĩnh vc được
đặc bit ưu đãi đầu tư;
- Quyết định s 68/QĐ-TTg ngày
18/01/2017 phê duyt Chương trình phát
trin công nghip h tr t năm 2016 đến
năm 2025;
- Quyết định s 10/2017/QĐ-TTg
ngày 03/4/2017 ban hành Quy chế qun lý
và thc hin Chương trình phát trin công
nghip h tr.
- Ngh định s 125/2017/NĐ-CP ngày
16/11/2017 ca Chính ph sa đổi, b sung
mt s điu ca Ngh định s 122/2016/
37
Gii pháp hoàn thin chính sách…
NĐ-CP ngày 01/9/2016 ca Chính ph v
Biu thuế xut khu, Biu thuế nhp khu
ưu đãi, Danh mc hàng hóa và mc thuế
tuyt đối, thuế hn hp, thuế nhp khu
ngoài hn ngch thuế quan - trong đó quy
định Chương trình ưu đãi thuế sut thuế
nhp khu linh kin phc v sn xut, lp
ráp ô tô trong nước.
- Ngh định s 57/2020/NĐ-CP ngày
25/5/2020 ca Chính ph sa đổi, b
sung Ngh định s 122/2016/NĐ-CP ngày
01/9/2016 và Ngh định s 125/2017/NĐ-
CP ngày 16/11/2017 v Biu thuế xut
khu, Biu thuế nhp khu ưu đãi. Theo
đó, ngoài Chương trình ưu đãi thuế nhp
khu linh kin ô tô được áp dng t năm
2017, Ngh định s 57 đã b sung thêm
Chương trình ưu đãi thuế công nghip h
tr ô tô quy định nguyên liu, vt tư, linh
kin trong nước chưa sn xut được nhp
khu để sn xut, gia công các sn phm
công nghip h tr ưu tiên phát trin cho
ngành sn xut, lp ráp ô tô được áp dng
mc thuế sut thuế nhp khu ưu đãi 0%.
Thi gian thc hin ca Chương trình là 5
năm (2020-2024).
- Ngh quyết s 115/NQ-CP ngày
06/8/2020 ca Chính ph v các gii pháp
thúc đẩy công nghip h tr.
- Ngh định s 101/2021/NĐ-CP ngày
15/11/2021 ca Chính ph sa đổi Ngh
định s 57/2020/NĐ-CP b sung phn h
tr hoàn thuế nhp khu nguyên liu, vt
tư cho các nhà sn xut linh kin khi nhp
khu nguyên vt liu để sn xut linh kin
cho ô tô đã được ban hành t năm 2020.
- Quyết định s 1009/QĐ-BCT ngày
26/4/2024 ca B Công Thương phê duyt
Chương trình phát trin công nghip h tr
năm 2024.
Ngoài ra, các quy định v thuế đối vi
ô tô còn được quy định chi tiết ti pháp lut
v thuế tiêu th đặc bit, thuế giá tr gia
tăng, l phí trước b...
Các chính sách khuyến khích phát
trin nêu trên tp trung vào 5 nhóm chính,
bao gm:
Th nhtưu đãi min tin thuê đất
trong thi gian xây dng cho d án được
duyt nhưng ti đa không quá 3 năm k t
ngày có quyết định cho thuê đất. Sau thi
gian này, các d án đầu tư sn xut sn
phm công nghip h tr cho ngành sn
xut, lp ráp ô tô thuc Danh mc lĩnh vc
ưu đãi đầu tư trong các khu công nghip,
cm công nghip được min tiếp tin thuê
đất 3 năm; nếu không thuc Danh mc nêu
trên nhưng địa bàn có điu kin kinh tế
- xã hi khó khăn thì thi hn min là 7
năm; nếu va thuc Danh mc ưu đãi, va
địa bàn có điu kin kinh tế - xã hi khó
khăn thì thi gian được min là 11 năm;
nếu thuc Danh mc lĩnh vc đặc bit ưu
đãi đầu tư và va địa bàn có điu kin
kinh tế - xã hi khó khăn thì thi gian này
là 15 năm.
Th haiưu đãi v h tng k thut
đối vi các công trình ngoài hàng rào d
án. Nhà nước ch đạo đầu tư xây dng,
đảm bo thun li v giao thông, h thng
đin, cp nước, thông tin liên lc đến hàng
rào công trình để bán trc tiếp cho các nhà
đầu tư.
Th baưu đãi v thuế thu nhp doanh
nghip. Chính sách ưu đãi c th được th
hin Bng 1.
Th tưưu đãi v vn tín dng. Các
d án đầu tư sn xut sn phm công
nghip h tr cho ngành sn xut, lp ráp
ô tô trong các khu công nghip, cm công
nghip được ưu tiên xem xét cp ưu đãi
đầu tư để h tr lãi sut đầu tư theo kế
hoch hng năm ca các tnh. Min phí
dch v tư vn vay vn và xây dng d
Tp chí Thông tin Khoa hc xã hi, s 10.2024
38
án, phí cung cp thông tin phòng nga ri
ro khi nhà đầu tư vay vn ti Qu Đầu tư
Phát trin ca tnh.
Th năm là h tr v đào to, thông tin
qung cáo, đổi mi khoa hc - công ngh.
Nhng doanh nghip hot động trong lĩnh
vc này s được qung cáo, gii thiu min
phí sn phm trên trang thông tin đin t ca
B Công Thương, các S Công Thương;
được xem xét h tr ngun kinh phí ca các
chương trình xúc tiến thương mi, đầu tư
(50% chi phí tham gia hi ch, trin lãm
trong và ngoài nước); được h tr mt phn
kinh phí t ngun vn Qu Phát trin khoa
hc và công ngh Quc gia (NAFOSTED);
được đăng ký bo h độc quyn sáng chế,
đăng ký bo h nhãn hiu...
Các chính sách ưu đãi và h tr nêu
trên đã góp phn thúc đẩy s phát trin
ca các doanh nghip hot động trong lĩnh
vc công nghip h tr ngành sn xut,
lp ráp ô tô Vit Nam. Theo Công văn
s 1154/BCT-CN ngày 06/3/2023 ca B
Công Thương thì so vi mc tiêu nêu ti
Chiến lược phát trin ngành công nghip
ô tô Vit Nam đến năm 2025, tm nhìn
đến năm 2035 (được Th tướng phê duyt
ti Quyết định s 1168/QĐ-TTg ngày
16/7/2014), t l giá tr sn xut chế to
trong nước đối vi xe đến 9 ch đã đạt
Bng 1. Chế độ ưu đãi thuế thu nhp doanh nghip khi thc hin d án
đầu tư mi sn xut sn phm công nghip h tr cho ngành công nghip ô tô
STT Đối tượng Chế độ ưu đãi
Thuế sutMinGim
1
- Thu nhp ca doanh nghip công ngh cao t thc hin
d án đầu tư mi sn xut sn phm công nghip h
tr cho ngành sn xut, lp ráp ô tô trong các khu công
nghip, cm công nghip
- Thu nhp ca doanh nghip t thc hin d án đầu tư
mi sn xut sn phm công nghip h tr cho ngành sn
xut, lp ráp ô tô trong các khu công nghip, cm công
nghip, thuc lĩnh vc ng dng công ngh cao thuc
danh mc công ngh cao được ưu tiên đầu tư phát trin
theo quy định ca Lut Công ngh cao
10% trong
thi hn 15
năm
Min thuế
04 năm
k t khi
có thu
nhp chu
thuế
Gim thuế
50% trong
09 năm tiếp
theo
2
Thu nhp ca doanh nghip t thc hin d án đầu tư
mi sn xut sn phm công nghip h tr cho ngành sn
xut, lp ráp ô tô trong các khu công nghip, cm công
nghip ti địa bàn có điu kin kinh tế - xã hi khó khăn
20% trong
thi gian
10 năm (k
t ngày
01/01/2016
áp dng thuế
sut 17%)
Min thuế
02 năm
k t khi
có thu
nhp chu
thuế
Gim thuế
50% trong
04 năm tiếp
theo
3
Thu nhp ca doanh nghip t thc hin d án đầu tư
mi sn xut sn phm công nghip h tr cho ngành sn
xut, lp ráp ô tô trong các khu công nghip, cm công
nghip ti các địa bàn còn li
22% (k
t ngày
01/01/2016
áp dng thuế
sut 20%)
Min thuế
02 năm
k t khi
có thu
nhp chu
thuế
Gim thuế
50% trong
04 năm tiếp
theo
Ngun: Tác gi tng hp t các quy định ca Chính ph v chính sách ưu đãi cho công nghip h tr
ngành công nghip ô tô.
39
Gii pháp hoàn thin chính sách…
30-40%, t 10 ch tr lên đạt 35-45%, xe
ti đạt 30-40%, giá tr sn xut chế to
trong nước đối vi xe buýt đã đạt 60%, xe
ti đạt 35-40%, xe con có t l bình quân
25% (B Công Thương, 2023). Như vy,
ngành công nghip ô tô Vit Nam cơ bn
đã đạt mc tiêu v t l giá tr sn xut chế
to trong nước đề ra ti Chiến lược đối
vi xe buýt và xe ti và chưa đạt mc tiêu
đối vi t l giá tr sn xut chế to trong
nước đối vi xe đến 9 ch.
V s lượng xe sn xut, lp ráp trong
nước, tình hình như sau (Xem: Bng 2):
Bng 2. S lượng xe ô tô sn xut,
lp ráp trong nước giai đon 2018-2022
Năm
2018
Năm
2019
Năm
2020
Năm
2021
Năm
2022
287.586 339.151 323.892 346.876 439.600
Ngun: B Công Thương, 2023.
(Ghi chú: s liu bao gm c loi hình xe được sn
xut, lp ráp t linh kin ri và loi hình xe được
sn xut, lp ráp t xe sát xi cơ s hoc xe mi khác
đã được chng nhn).
Nhìn chung, nh các chính sách ca
Nhà nước trong thi gian qua, công nghip
h tr cho ngành công nghip ô tô trong
nước đã có nhng ci thin đáng k, góp
phn đẩy mnh phát trin kinh tế - xã hi
và quá trình công nghip hóa, hin đại hóa
đất nước, đóng góp cho ngân sách nhà nước
hàng t USD/năm và gii quyết vic làm
cho hàng trăm ngàn lao động trc tiếp…
(B Công thương, 2023).
2.2. Nhng vn đề còn tn ti
Bên cnh nhng kết qu nêu trên,
chính sách phát trin công nghip h tr
cho ngành công nghip ô tô còn tn ti mt
s hn chế, bt cp khiến các doanh nghip
hot động trong lĩnh vc này vn gp nhiu
khó khăn, chưa thc s phát trin, chưa đáp
ng yêu cu đặt ra. C th là:
Th nht, Vit Nam hin chưa có lut
v công nghip h tr. Hin nay, B Công
Thương đang xây dng D tho Lut
Công nghip trng đim, trong đó ch bao
gm mt chương v công nghip h tr.
S chm tr này khiến công nghip
h tr cho ngành công nghip ô tô khó
phát trin.
Th hai, mt s chính sách còn thiếu
tính kh thi, có s mâu thun vi các chính
sách khác nên hiu qu trin khai trên
thc tế thp. Trong khi B Công Thương
n lc xây dng chiến lược phát trin
ngành công nghip ô tô và công nghip
h tr cho ngành công nghip ô tô, vi
mc đích phát trin sn lượng sn xut
thì B Giao thông - Vn ti li tiến hành
xây dng chiến lược gim lượng xe lưu
thông do sc ép cơ s h tng. B Công
Thương c gng nâng ưu đãi đầu tư cho
sn xut ô tô trong nước, nhưng B Tài
chính làm ngược li vi các biu thuế. Ví
d, ô tô con dưới 10 ch ngi phi chu
ti 8 loi thuế, phí khác nhau, trong đó có
thuế tiêu th đặc bit, thuế giá tr gia tăng
và l phí trước b. Thuế phí cao, li chng
chéo khiến giá xe cao quá mc, trong khi
thu nhp ca người dân còn thp nên vượt
quá kh năng chi tr ca đa s. Điu này
khiến quy mô th trường ô tô Vit Nam
luôn mc khiêm tn, sn lượng ln nhu
cu thp. Vit Nam thc hin đánh thuế
tiêu th đặc bit da trên giá bán xe, tc là
k c xe nhp khu nguyên chiếc và xe lp
ráp trong nước đều chu chung các mc
thuế sut như nhau, tính theo dung tích xi
lanh khi xut hóa đơn bán đến đại lý bán
l. Trong khi đó, các nước trong khu vc
đánh thuế tiêu th đặc bit da trên đơn
giá b linh kin nhp khu, tc là ni địa
hóa nhiu, nhp khu ít thì chu thuế tiêu
th đặc bit ít. Ngoài ra, vic đánh thuế