Tuyển tập Hội nghị Khoa học thường niên năm 2015. ISBN: 978-604-82-1710-5
250
GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH KHU VỰC
NÔNG THÔN HUYỆN ĐÔNG TRIỀU, TỈNH QUẢNG NINH
Đặng Tùng Hoa1, Nguyn Tiến Dũng2
1Đại hc Thy li, email: dangtunghoa@tlu.edu.vn
2Công ty TNHH MTV k thut và khoa hc Oppo, tnh Qung Ninh,
email: dungnguyen.quangninh.lv@gmail.com
1. GIỚI THIỆU CHUNG
Trong nhng năm gn đây, c hot đng
nông nghip ng vi nhng hot đng dch
v, sinh hot đã làm xut hin nhiu vấn đề
tiêu cc đến i trưng. Nhng vn đ y
y tác đng mnh m lâu dài đến các h
sinh thái khu vc nông thôn, cn tr s
phát trin bn vững trong ơng lai. Nó
ngày càng tr nên ph biến rng rãi và nh
ởng đến hot đng sn xut và sinh hot
của ngưi n ng tn. Điu quan trng
hin trng môi tờng trên tác đng
xấu đến sc kho cng đng dân nông
thôn và đ li hu qu lâu dài đi vi thế h
mai sau.
Nghn cứu đưc thc hiện huyện
Đông Triu, tnh Qung Ninh. Đông Triều
huyn đồi i trung du xen lẫn đồng
bằng, 9 dân tộc đang chung sống trong
đó n tộc Kinh chiếm 97,8% n số, còn
lại là các n tộc: Tày 1,3%, Sán u 0,5%,
Hoa 0,2%, các dân tc Nùng, Dao, ng,
Thái và n Cháy chỉ chiếm 0,2%. Mật độ
n số toàn huyn 415 ni/km2 (UBND
huyn Đông Triều 2013). Hot động sản
xut chyếu là nông m nghiệp công
nghiệp. Để thu được sản lưng cao trong
sản xuất nông m nghip, người dân đã
ng biện pháp n sử dng pn hóa học,
thuc tr u, kể cả những chế phm b
cấm hoc đã q thời hạn cho phép sdng
hoc sdụng bừa i các chế phẩm này làm
ng năng suất y trng, vật nuôi mà ng
quên đến môi trưng sinh thái hin nay
đang b đe dọa. nhiều người dân biết
đưc snguy hi của các chế phm hoá học
không n sdng đối với i trường đất,
c không khí, tuy nhiên họ vẫn s
dụng mục đích kinh tế. Trước thc tế
đang diễn ra như vy, việc nghiên cu đ
xut gii pháp phát triển kinh tế hộ gia đình
khu vc nông thôn huyện Đông Triều, tnh
Qung Ninh rt cn thiết.
2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: từ
báo cáo nghiên cứu khoa học, báo cáo thống
kê, văn bản pháp quy.
Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên
gia: phỏng vấn các chuyên gia về phát triển
kinh tế, bất cập về chính sách, các vấn đmôi
trường nông thôn, những bài học kinh nghiệm
giải pháp nhằm cải thiện.
Phương pháp điều tra khảo sát thực địa
kết hợp với phỏng vấn: chọn mẫu điều tra với
số mẫu 30 hộ nông dân trên địa bàn tại 3
Bình Khê, Thủy An, Việt Dân theo tiêu chí
hộ giàu, khá, trung bình nghèo với nội
dung chính về nh hình bản của nông hộ,
các hoạt động sản xuất, chi phí đời sống
cũng như nhận thức của nông hộ về kinh tế
hộ gia đình các đề xuất cải thiện môi
trường nông thôn.
Tuyển tập Hội nghị Khoa học thường niên năm 2015. ISBN 978-604-82-1710-5
251
3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Thực trạng phát triển kinh tế hộ
gia đình môi trường nông thôn huyện
Đông Triều
Qua kết quả điều tra hộ gia đình cho thấy,
số nhân khẩu bình quân trên hộ không cao
4,4 người/hộ, trong đó số lao động bình quân
trên hộ 2,4 lao động. Bình quân diện tích
đất nông nghiệp/khẩu 0.1166 ha/người;
diện tích đất bình quân/khẩu 0,2294
ha/người. Điều này chứng tỏ ngoài diện tích
đất nông nghiệp, các hộ còn diện tích đất
phi nông nghiệp khá lớn. Đây thể còn
một tiềm năng để hộ phát triển sản xuất.
Qua điều tra cho thấy tình hình sản xuất
của các hộ như sau: nhóm hộ thu nhập cao
chi phí bình quân cho sản xuất cao nhất
3.863.8750đ, trong đó trồng trọt chiếm cao
nhất 50,35%; nhóm thu nhập khá chi phí
bình quân hoạt động sản xuất
31.514.167đ/hộ; trong đó chi phí cho hoạt
động trồng trọt chiếm 41,6%; chi phí chăn
nuôi chiếm 47,1%; hoạt động phi nông
nghiệp chiếm 5,4%. Nhóm hộ thu nhập thấp
nhóm hộ chi phí bình quân cho sản xuất
thấp nhất.
3.2. Một số vấn đề trong phát triển kinh
tế nông nghiệp và môi trường
Kết quả nghiên cứu cho thấy một số vấn đề
gặp phải trong phát triển kinh tế nông nghiệp
như sau: (1) ng suất cây trồng chưa cao,
chất lượng và khả năng cạnh tranh của một số
nông sản phẩm n thấp; (2) Việc chuyển giao
và ứng dụng khoa học công nghệ mới vào sản
xuất nông nghiệp còn chậm, chưa đi vào thực
tiễn; (3) Thiên tai, sâu hại dịch bệnh
tờng xuyên xảy ra địa phương; (4) Giá cả
vật phc vụ sản xuất nông nghiệp tăng cao
trong khi giá ng sản lại thấp.
Bên cạnh đó, mức độ quan tâm hiểu
biết của người dân về bảo vệ môi trường còn
hạn chế, nếp sống phong tục tập quán của
họ còn phụ thuộc chủ yếu vào nông nghiệp.
Vấn đề về môi trường chưa được quan tâm,
do vậy nông thôn ở đây đang bị ô nhiễm từng
ngày, cụ thể như là: (1) Môi trường đất: Ô
nhiễm đất chủ yếu do rác thải sinh hoạt,
thói quen bón phân tươi, phân chuồng cho
cây trồng rác thải chăn nuôi không được
xử lý; (2) Môi trường nước: Ô nhiễm phần
lớn do rác thải sinh hoạt, rác thải chăn
nuôi, xác động vật chết, vỏ chai lọ thuốc trừ
sâu vứt bừa bãi ra các sông, suối, ao hồ, đặc
biệt các vùng đầu nguồn nên nguồn nước mặt
mà chủ yếu nước nông nghiệp như mương,
suối đã dấu hiệu ô nhiễm; (3) Môi trường
không khí: Chỉ có dấu hiệu phát táni thuốc
trừ sâu vào các vụ mùa và mùi khí H2S bốc ra
từ chuồng trại chăn nuôi không được xây
dựng đúng quy cách.
Nguyên nhân chủ yếu gây ra vấn đề môi
trường trên do việc sử dụng thuốc hóa chất
chưa hợp lý; Chuồng trại chăn nuôi nhà vệ
sinh gia đình chưa đúng tiêu chuẩn yêu
cầu vệ sinh; Điều kiện, ý thức sinh hoạt và vệ
sinh của các gia đình chưa đảm bảo vệ sinh.
3.3. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát
triển kinh tế hộ gia đình gắn liền với bảo
vệ môi trường
Nhóm giải pháp về quy hoạch đất đai:
Chính sách giao đất phải đi liền với quy
hoạch cụ thể đi đến chuyên canh, thâm canh,
không còn tình trạng sản xuất và đầu tư manh
mún, hiệu quả thấp; Phát huy các quyền của
chủ sở hữu trong luật đất đai như trao đổi,
chuyển nhượng, cho thuê nhằm tăng khả
năng tích tụ tập trung ruộng đất trong hạn
điền theo quy định.
Nhóm giải pháp về chính sách: Thu thập ý
kiến phản hồi chính sách, thông qua trao đổi
thường xuyên hoặc thông qua các diễn đàn
chính thức; Tối ưu hóa hiệu quả hoạt động
của Trung tâm Hành chính công thông qua
cải thiện tính minh bạch của các chính sách
quy trình hiện ; Nhà nước chính
quyền các cấp chính sách trợ giá đầu vào
cho sản xuất, cung cấp các giống mới, vật
nông nghiệp với giá ưu tiên hoặc hỗ trợ cho
các hộ nghèo.
Nhóm giải pháp về vốn: Tập trung vốn cho
vùng khó khăn thông qua các chương trình,
dự án cụ thể, ưu tiên tập trung cho chuyển
dịch cấu cây trồng vật nuôi cấu kinh
Tuyển tập Hội nghị Khoa học thường niên năm 2015. ISBN: 978-604-82-1710-5
252
tế nông nghiệp phát triển nông thôn; Tăng
cường khuyến nông, khuyến lâm phát triển
kinh tế trang trại khai thác các tài nguyên
khác của vùng một cách hợp lý; Tăng nguồn
vốn cho vay, cần sự hướng dẫn giúp đỡ
các nông hộ sử dụng vốn vay hiệu quả,
với một mức vốn vay cụ thể đối với từng loại
hộ mới mang lại hiệu quả tối ưu nhất.
Giải pháp quản lý bảo vệ môi trường trong
nông thôn mới: Tuyên truyền, phổ biến rộng
rãi kiến thức v môi trường bo v môi
trường sinh thái khu vực nông thôn, v sự
nguy hiểm của ô nhiễm nguồn c với sức
khe người dân, thông qua các kênh như đài
phát thanh, tivi, các cuộc họp ti địa phương;
Kim tra chtng nguồn nước hiện ti người
n đang sử dụng để ăn uống sinh hoạt;
Phát động các phong trào thu gom rác, phát
quang đường làng ngõ xóm, vệ sinh môi
trường thường xuyên tại các xã. Xây dựng
bãi rác tp trung trong địa bàn các xã, thực
hiện thu gom rác, đặc biệt khuyến khích các
hộ gia đình thu gom v chai, l đng thuốc
bảo vệ thực vật sau khi dùng xong tập trung
lại để xử lý.
4. KẾT LUẬN
Trên sở nghiên cứu phát triển kinh tế
nông hộ thể khẳng định rằng, kinh tế nông
hộ hình thức tổ chức sản xuất sở trong
nông, lâm, ngư nghiệp với mục đích chủ yếu
sản xuất hàng hoá. Phát triển kinh tế nông
hộ tại huyện Đông Triều ý nghĩa quan
trọng về mặt kinh tế, xã hội và môi trường.
Kinh tế nông hộ Đông Triều đã không
ngng phát trin tn cơ sở kết hợp đa dng
hoá và chuyên n hoá sn xut theo u
cầu của th trường. Nhiu hộ nông dân đã
tiếp cn đưc với ng ngh sản xut tn
tiến không ngừng vươn n m giàu.
Trong trồng trọt, đất cho sn xuất lương
thc xu hưng gim, cây công nghiệp có
xu hưng ng n, trong chăn ni, đàn gia
c phát trin mnh, chyếu là đàn trâu bò,
lợn và các loi gia cm.
Trong phát triển kinh tế hộ gia đình nảy
sinh nhiều vấn đề liên quan đến năng suất cây
trồng, sâu bệnh hại, vật tư. Bên cạnh đó, xuất
hiện các vấn đề môi trường như ô nhiễm đất,
ô nhiễm nước, ô nhiễm không khí và rác thải.
Các giải pháp được đề xuất về quy hoạch
đất đai, về chính sách, về vốn bảo vệ môi
trường góp phần vào cải thiện kinh tế hộ gia
đình thân thiện với môi trường.
5. TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nguyễn Tiến Dũng (2015): Giải pháp phát
triển kinh tế hộ gia đình khu vực nông thôn
huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.Luận
văn thạc sỹ kinh tế. Trường Đại học Thủy
lợi. Hà Nội.
[2] Nguyễn Thế Chinh (2003). Giáo trình Kinh
tế & Quản môi trường, Nxb Thống kê,
Hà Nội.
[3] Nguyễn Văn Huân (1999). Kinh tế nông hộ
- vị trí vai trò trong quá trình phát triển kinh
tế hội nông thôn Việt Nam, Luận án Phó
Tiến Khoa học Kinh tế, Đại học Kinh tế
Quốc dân, Hà Nội.
[4] Phòng Thống huyện Đông Triều (2011,
2012, 2013). Niên giám thống huyện
Đông Triều tỉnh Quảng Ninh.
[5] Ủy ban nhân dân huyện Đông Triều
(UBND) (2011). Quyết định về việc điều
chỉnh quy hoạch xây dựng nông thôn mới
huyện giai đoạn 2011-2015, định hướng đến
năm 2020.
[6] UBND huyện Đông Triều (2013). Báo cáo
tổng kết năm. Đông Triều, Quảng Ninh.
[7] UBDN huyện Đông Triều (2013). Báo cáo
kết quả 05 năm thực hiện Nghị quyết Trung
ương 7 Khóa X về nông nghiệp, nông dân,
nông thôn huyện Đông Triều.
[8] UBND huyện Đông Triều (2013). Báo cáo
một số kết quả sản xuất nông nghiệp trên
địa bàn huyện m 2013. Đông Triều,
Quảng Ninh.